SERBEST BÖLGELERDE ELDE EDİLEN KAZANÇ İSTİSNASINDAKİ DEĞİŞİKLİKLER

22.09.2004

Dr. Mehmet Özkara

Öğretim Görevlisi
Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi

mehmetozkara@anadolu.edu.tr

Serbest bölgeler; bir ülkenin ulusal egemenlik sınırları içinde bulunmakla birlikte, o ülkenin gümrük hattı dışında kalan, mali ve iktisadi alandaki yasal düzenlemelerden kısmen veya tamamen muaf olan, ticari ve sınai faaliyetlerin ayrı veya birlikte yapılabildiği ve
sınırları önceden yasalarla belirlenmiş olan özel amaçlı alanlardır. Türkiye'de Serbest Bölgeler Kanunu 06.06.1985 Tarih ve 3218 Sayı ile 15.06.1985 Tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte, gelir vergisi mükellefi olan Türkiye'deki tam ve dar mükellef gerçek kişilerin serbest bölgedeki faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazanç ve iratlar, Türkiye'nin diğer yerlerine getirildiğinin kambiyo mevzuatına göre belgelenmesi halinde gelir vergisinden istisna edilmişti (SBK madde 6). Ancak, 29.01.2004 tarihinde yayımlanan 5084 sayılı Kanun'un 8. maddesi ile yapılan değişiklik ile; serbest bölgeler gümrük hattı dışında sayılarak, bu bölgelerde vergi mevzuatının geçerli olması sağlanmış ve tam ve dar mükelleflerin serbest bölgelerdeki gelir vergisi istisnasına son verilmiştir.

3218 sayılı Kanuna 5084 sayılı Kanun ile eklenen geçici 3. madde ile, serbest bölgelerde 6 Şubat 2004 tarihi itibariyle faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükelleflerin, faaliyet ruhsatlarında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere, serbest bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetler dolayısıyla elde ettikleri kazançlar gelir vergisinden istisna edilerek mevcut firmaların kazanılmış hakları korunmaya çalışılmıştır. Ancak bu istisna sadece faaliyet ruhsatında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere serbest bölgelerde yürütülen esas faaliyetlerden elde edilen kazançları kapsamakta olup, serbest bölgelerde elde edilmiş olsa bile faiz, repo vb. faaliyet dışı gelirler istisna kapsamı dışında bırakılarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, 06.02.2004 tarihinden sonra serbest bölgelerde faaliyet göstermek için ruhsat alan mükelleflerden sadece imalat işi ile uğraşan gelir vergisi mükelleflerinin bu bölgedeki üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları, Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne tam üyeliğinin gerçekleştiği tarihi içeren yıllık vergilendirme döneminin
sonuna kadar, gelir vergisinden istisna tutulacaktır.

Serbest bölgelerde, ticari, sınai ve hizmet faaliyetlerinde bulunan işletmelere istisna uygulaması ile; -İhracat hedefli yatırım ve üretimin artırılması, -Yabancı sermaye ve teknoloji transferinin bu bölgeye gelişinin hızlandırılması, -Yeni istihdam imkânlarının yaratılması, -Ülke ekonomisi için gerekli girdilerin uygun koşullarla, ucuz ve düzenli olarak elde edilmesi, -Dış ticaret ve finansman
kullanım imkânlarının artırılması amaçlanmıştır. Ancak, uygulamadan beklenen sonuçların gerçekleştirilemeyeceği düşüncesi ile kısıtlanmıştır.