VERGİ BEYANNAMELERİNİN ELEKTRONİK (İNTERNET) ORTAMINDA VERİLMESİ VE KONTROL SİSTEMİ ÖNERİSİ      

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

17 Kasım 2004

Mehmet Ali AKTAŞ

Serbest Muhasebeci Mali Mali Müşavir

mehmetaliaktas@turmob.org.tr

VERGİ BEYANNAMELERİNİN ELEKTRONİK (İNTERNET) ORTAMINDA VERİLMESİ VE KONTROL SİSTEMİ ÖNERİSİ

GİRİŞ

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 5228 sayılı  Kanunun 8’nci maddesiyle değişik mükerrer 257’nci maddesinin birinci fıkrasının (4)  numaralı bendi ile Maliye Bakanlığı, vergi beyannameleri ve bildirimlerinin internet ve diğer elektronik bilgi iletişim araç ve ortamında doğrudan mükellefler tarafından gönderilmesine izin verebileceği veya zorunluluk getirebileceği gibi, bunların yetki verilmiş gerçek ve tüzel kişiler aracılığıyla gönderilmesine izin vermeye veya zorunluluk getirmeye de yetkili kılınmıştır.

Bakanlık yukarıda sözü edilen yetkinin “vergi beyannameleri ve bildirimlerinin internet ve diğer elektronik bilgi iletişim araç ve ortamında doğrudan mükellefler veya yetki verilmiş gerçek ve tüzel kişiler aracılığıyla gönderilmesine izin verilmesi” kısmını  30 Eylül 2004 tarih ve 25599 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan “340 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği” ile 01 Ekim 2004 tarihinden itibaren verilecek olan beyannameler için kullanmıştır. Bir başka anlatımla bakanlık verilen yetkinin tamamını bu aşamada kullanmamıştır. Bunun farklı nedenleri vardır.Tüm vergi  dairelerinin otomasyona geçmemiş olması, mükellef ve/veya meslek mensuplarının tamamının söz konusu işlemi internet ortamında gerçekleştirecek donanıma sahip olmaması gibi.

Tebliğ ile işlemlerin yapılması sırasında hata olasılığının azaltılmasıyla birlikte mükellef, meslek mensubu ve vergi idaresinin iş yükünün azaltılmasının amaçlandığı da aşikardır.

Sosyal Sigortalar Kurumunun e-bildirge uygulamasından farklı olarak e-beyanname işlemlerinin koşulların uygunluğu halinde meslek mensupları tarafından yerine getirilebileceği, bu işlemin yapılmasının kağıt ortamında verilen beyanname ile bir farklılık arz etmediği gibi söz konusu beyannamelerin yine mükellef tarafından verilmiş addolunacağı da çok net bir şekilde dile getirilmiştir. Ayrıca çeşitli nedenlerle elektronik ortamda verilemeyen beyannamelerin kağıt ortamında elden veya posta ile verilebileceği de ifade edilmiştir.

I- İNTERNET ORTAMINDA VERİLEBİLECEK BEYANNAMELER  VE KOŞULLAR

• Beyannamenin verileceği Vergi Dairesi otomasyona geçmiş olmalıdır.

• Yalnızca yasal süresi geçmemiş (cari dönem) beyannameler olmalıdır (ek, düzeltme ve dilekçe ekinde verilmesi gereken  beyannamelerin kağıt ortamında verilmesi gerekmektedir).

Bu doğrultuda şimdilik;

• Katma Değer Vergisi Beyannameleri (1 ve 2 no.lu),

• Özel Tüketim Vergisi Beyannamesi (2a beyannamesi hariç),

• Muhtasar Beyanname,

• Damga Vergisi Beyannamesi,

• Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Beyannamesi,

• Özel İletişim Vergisi Beyannamesi,

• Şans Oyunları Vergisi Beyannamesi.

İnternet ortamında verilebilecek olup, diğer beyanname ve bildirimlerin de kabul edilebilir olması halinde bakanlık tarafından gerekli duyuru yapılacaktır.

II- BEYANNAMERİNİ KENDİLERİ GÖNDEREBİLECEK VE  BEYANNAME İMZALATMA ZORUNLULUĞU BULUNMAYAN MÜKELLEFLER

340 Sıra No.lu Tebliğ ile 3568 sayılı Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu uyarınca çıkarılan tebliğlere göre aktif büyüklükleri veya net satış hasılatlarının belli bir tutarın üzerinde olması nedeniyle, beyannamelerini meslek mensubuna imzalatmak zorunluluğu bulunmayan mükellefler istemeleri halinde beyannamelerini elektronik ortamda doğrudan kendileri gönderebileceklerdir. Bu mükelleflerin beyannamelerini aracılık yetkisi verilmiş meslek mensupları aracılığı ile verebilmeleri olanaklıdır.

Buradan hareketle beyanname imzalatma zorunluluğu bulunmayan;

• Alım, satım veya imalat faaliyetinde bulunanlardan 92,436,315,000.-TL. ile bunların dışındaki işlerle uğraşanların gayrisafi iş hasılatının 46,218,157,000.- lirayı,

• Zirai işletme hesabı esasına göre tespit edilen çiftçilerin hasılat toplamı 92,436,315,000.-  lirayı,

• Serbest meslek faaliyetinde bulunanların hasılatları tutarı 66,026,124,000.- lirayı aşmayan mükelleflerin internet ortamında beyanname vermek istemleri halinde beyannamelerini meslek mensupları aracılığı ile vermeleri gerekmektedir.

III- BEYANNAMELERİN İMZALANMASI 

29 Haziran 1997 tarih ve 23034 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 Sıra No.lu “ Vergi Bayennamelerinin Serbest Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerce İmzalanması Hakkında Genel Tebliğ” ile vergi beyannamelerinin meslek mensuplarına imzalatılmasının zorunluluğundan söz edilmektedir. 340 no.lu Tebliğin “VII – BEYANNAMELERİN İMZALANMASI VE DİĞER HUSUSLAR” başlıklı bölümünde ise imza zorunluluğu bulunan beyannamelerin meslek mensubu tarafından verilmesi halinde internet ortamında meslek mensubu bilgilerinin doldurulmasının beyannamenin imzalanması anlamını taşıyacağı belirtilmiştir.

4 Sıra No.lu Genel Tebliğin III’ncü bölümde yer alan hükümler doğrultusunda  beyannamelerini meslek mensuplarına imzalatmayan mükellefler hakkında, Vergi Usul Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre cezai işlem yapılmakla birlikte, re’sen takdir için takdir komisyonuna  sevk işleminin yapılması gerekmektedir.

Maliye Bakanlığı’nın 18 Şubat 2000 tarih ve 07567 sayılı genelgesinde de “Bakanlığımıza intikal eden bilgilerden, beyannamelerin meslek mensuplarına imzalatılması zorunluluğuna uyulması konusunda gerekli özenin gösterilmediği anlaşıldığından ............” ifadesi yer almakta ve yaptırımlara yer vermektedir.

Vergi dairelerinin bir bölümünün  meslek mensubunca imzalanmamış beyannameleri kabul aşamasında mükellefi bilgilendirdiği bir bölümünün de beyannameleri doğrudan kabul ettiği bilinmektedir.

Vergi Beyannamelerinin Meslek Mensuplarına imzalatılması hakkındaki 4 no.lu  Genel Tebliğin giriş bölümünde “İşletmelerde faaliyetlerin sağlıklı ve güvenilir bir şekilde işleyişini sağlamayı, faaliyet sonuçlarını ilgili mevzuat çerçevesinde denetlemeye ve değerlendirmeye tabi tutarak gerçek  durumu ilgililerin ve resmi makamların kullanımına tarafsız bir şekilde sunmayı” ifadesi anlam kazanmaktadır.

Kapsam dahilinde olduğu halde işlemlerini ehliyetli kişilere yani meslek mensuplarına yaptırmayan veya beyannamelerini meslek mensuplarına imzalatmayan işletmelerde gerek  vergi idaresine ve gerekse diğer taraflara sunulan belgelerin niteliğinin daha  ilk aşamada tartışmalı hale geldiği açıktır. Fotoğrafın net olabilmesinin en önemli adımı işlemin yetki almış meslek mensuplarına yaptırılmasıdır.

Bakanlık ve Meslek örgütümüzün konuya gerekli hassasiyeti gösterdikleri de aşikar olmasına karşın idare çalışanlarının zaman yetersizliği gibi nedenlerle imzasız beyannamelerle ilgili işlem arzu edilen seviyede gerçekleşememiştir.

Vergi dairesi kendisine tevdi edilen beyannameleri elbette ki imza şartı aramaksızın alacaktır. 18.02.2002 tarihli genelge ile Bakanlık  “beyannamelerin vergi dairesince kabulü sırasında konu ile ilgili olarak mükelleflerin bilgilendirilmesine özen gösterilecektir.” İfadesine yer verilmektedir. Bakanlık burada mükelleflerin cezalı duruma düşmemeleri için de gereğini yapmıştır. Bunca çabaya rağmen mevzuat hükümlerine muhalefet etmek,  ayak diremek kimsenin haddi olmamalıdır.[1]

Yasalar ve bununla ilgili uygulama şekillerinin tüm mükelleflerin istifade edebileceği şekilde duyurulduğu da göz önüne alındığında, kurallara uyulmaması alenen mevzuatın ihlali  sonucunu oluşturmaktadır.

Yukarıdaki bilgilerden hareketle;

• Vergi dairesince beyannamelerin kabulü ve bilgisayara işlenmesi sırasında mükellefle birlikte meslek mensubunun da imzası aranmalıdır.

• Beyannamelerin bilgisayara işlenmesi aşamasında meslek mensubunun imzasının bulunup, bulunmadığına ilişkin bir sorgulama yer almalıdır. Buradaki sorgulamanın neticesinde meslek mensubunun vergi kimlik numarasının girişi yapılmalıdır. Bu işlem yapılabiliyor ise problem yok ve normal tahakkuk çıktısı alınabilir olmalıdır. Aksi halde yani vergi numarası girilmiyor ise bu defa tahakkuk fişi ile birlikte 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 352/11–7 maddesi gereğince II’nci derece usulsüzlük cezası kesme işlemi de yapılmalıdır.

• II’nci derece usulsüzlük cezasının kesilmesi işleminin yapılması, vergi dairesine tevdi edilen beyannamenin bir defada doğruyu yansıtma ilkesine uygunluğunu oluşturmadığının göstergesi olduğundan, ayrıca re’sen takdir amaçlı olarak takdir komisyonuna sevk işlemi de yapılmalıdır.

• Meslek mensubunun vergi kimlik numarasının olması ve tüm bilgilerin tam olması ilgilinin serbest çalışanlar listesinde kayıtlı olup olmadığının bir ispatı olmadığından, bir tespit daha yapılabilmelidir. Sistem kendi içerisinde meslek mensubunun birden fazla beyanname imzalayıp imzalamadığının kontrolünü yapmalı ve birden fazla beyanname imzalanmış ise ilgilinin meslek ünvanı ile vergi mükellefiyetinin varlığı da kontrol edilmelidir.

          Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebecilik Mali Müşavirlik Kanunu Disiplin Yönetmeliği’            nin  6’ncı maddesinin “p” alt maddesi “Serbest Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Mü            şavirlerce; çalışanlar kütüğüne kayıt olmadan birden fazla beyanname imzalanması ”            halinde ceza öngörmektedir.

           Bu yalnızca işin meslek yasasına olan muhalefetten bir başlangıcı olmakla birlikte vergi            idaresi de konuya farklı yaklaşmamaktadır. Gelirler Genel Müdürlüğünün  20 Haziran 2001            tarih ve 337731 sayılı  yazısında “…………. bağımlı statüde çalışan serbest muhasebeci veya            serbest muhasebeci mali müşavirlerin ancak bir gerçek yada tüzel kişiye ait beyannameleri            imzalamaları mümkün bulunmaktadır. Bu nedenle sadece bordrolu olarak çalışılan şirketin            beyannameleri imzalanabilecektir. Aynı gruba ait diğer şirketlerin beyannamelerinin            imzalanması mümkün değildir.”   İfadesi yer almaktadır.

• Tamamen bilgisayar ortamında yapılacak bu işlemlerin istenilen biçimi ile raporlanması ve gerekli tetkiklerin yapılması (bu işlem de yine bilgisayar aracılığı ile yapılabilir olmalıdır) amacıyla ilgili kuruluşlara ulaştırılması da olanak dahilinde  bulunmaktadır.

SONUÇ:

Dürüst, düzenli, tarafsız, bağımsız veya özerk olmak, mevzuat hükümlerine uygun ve meslek kuruluşumuzun yayımladığı kurallar ile uluslararası kabul görmüş ilkelere uymak mesleğimizin olmazsa olmazları arasında yer almaktadır.

e-beyanname uygulamasıyla birlikte idarenin iş yükünün azaltılmasının hedeflendiği 340 sıra no.lu tebliğin giriş bölümünde yer alan “…..vergi dairesinin beyanname kabul, tarh, tahakkuk ve tahsilat işlemlerini azaltarak iş ve işlemlerini kolaylaştırmak ve diğer alanlarda mükellefe daha iyi hizmet vermesini sağlamaktır” ifadesi ile  pekiştirilmektedir.  

İşletme faaliyetleri neticesinde oluşan sonuçların doğru ve güvenilir şekilde ilgi duyanların istifadesine sunulmasında tarafsızlık meslek mensuplarının olmazsa olmazları arasında yer almaktadır. O halde önceki bölümlerde söz edilen yasal çerçevede, fotoğrafın net olması amacıyla (işlemlerin bir defada doğruyu yansıtması amacıyla), vergi beyannamelerinin meslek mensuplarına imzalattırılması işlemi vazgeçilemez olmalıdır.

Bu işlem ilk aşamada kaçak muhasebe ile mücadeleyi güçlendireceği gibi aynı zamanda vergi idaresi yararına bir uygulama olacaktır. Vergi idaresi, vergi beyannamelerini ve eklerinde yer alan bilgilerin daha sonra kendi elemanları tarafından denetlenmeleri sırasında daha az zaman ve kaynak harcayabilecektir.

Asıl olan işlemlerin bir defada doğru yapılmasıdır. Bu önemli bir ilkedir ve sistemin doğru çalışmasıyla birlikte önem ifade etmektedir.

Bilgisayarın kullanılmadığı neredeyse hiçbir alanın kalmadığı günümüzde, arzu ettiğimiz hedeflere ulaşmak oldukça kolaylaşmıştır. Ancak bunun yapılabilmesinin en önemli koşulu değişime ayak direyen değil, sürekli gelişime açık olan bireylerin varlığı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Özetlemek gerekirse bir kontrol sistemi oluşturulmalıdır ve/veya var olan sistem geliştirilmelidir. Sistem dinamik olmalıdır. Sürekli yenilenebilir olmalı ve güncel kurallar çerçevesinde tüm tarafların menfaatlerini koruyacak nitelik arz etmelidir.

Tüm vergi beyannamelerinin meslek mensuplarınca imzalandığı, tüm finansal  tablo ve  raporların meslek mensuplarınca hazırlanacağı günlerin yakın olması dileği ile…..