ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİ VE UYGULAMASI     

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

23 Aralık 2004

Mehmet Ali AKTAŞ

Serbest Muhasebeci Mali Mali Müşavir

mehmetaliaktas@turmob.org.tr

ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİ  VE UYGULAMASI

GİRİŞ

4842 Sayılı Kanunla 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda yapılan değişiklikle ücret gelirlerinin vergilendirilmesinde Özel Gider İndirimi  uygulaması kaldırılmış ve bunun yerine Vergi İndirimi uygulamaya alınmıştır. Uygulamada eskiye oranla hesaplama şekli haricinde önemli bir değişiklik olmamıştır.

Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde, ücretlinin kendisi, eşi ve çocukları ile ilgili  eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira harcamalarının yıllık toplam tutarı üzerinden yapılacak hesaplama neticesinde ertesi yılda ödenecek gelir vergisinden mahsup edilmesi yoluyla vergi indirimi uygulanacaktır.

Bu hükme göre;

-  3 milyar liraya kadar,                                                                           % 8’i

-  6 milyar liranın 3 milyar lirası için % 8’i aşan bu kısım için,                        % 6’sı

-  6 milyar liradan fazlasının, 6 milyar lirası için % 7 ‘si aşan kısım için           % 4’ü

ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edilerek işverenler aracılığı ile kendisine nakden ödenecektir.

1- VERGİ İNDİRİMİ UYGULAMASINA KONU OLABİLECEK HARCAMALAR

Ücretlilerin yıl içerisinde yaptıkları eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira harcamaları vergi indirimine konu olabilmektedir.

1-1- Eğitim Giderleri

Eğitim ve Öğretim kurumları ile anaokulu, kreş, okul servis ücretleri, dershanelere eğitim  amaçlı yapılan  ödemeler ile kurs ücreti, özel yurt ve pansiyonlarda kalmaları durumunda ödenen paralar ile kitap ve kırtasiye alımları için yapılan harcamalardır. Gazete alım harcamaları Vergi İndirimine konu olmamaktadır.

Üniversite hazırlık dergileri için yapılan harcamalar Vergi İndirimi kapsamına girmektedir.

1-2- Sağlık Giderleri

Sağlık ile ilgili tüm harcamalar kapsam dahilindedir. Ancak Sağlık Bakanlığı’na ve üniversitelere bağlı hastanelere yapılan sağlık harcamaları ilgili kuruluşların Kurumlar Vergisi Mükellefi olmamaları nedeniyle Vergi İndirimine konu olmayacaktır.

1-3- Gıda Giderleri

Her türlü yiyecek ve içecek için yapılan harcamalardır. (Sigara-alkollü içkiler, bira ve evlerde beslenen hayvanların beslenmesi amacıyla yapılan harcamalar kapsam dışında kalmaktadır.)

1-4- Giyim Giderleri

Kumaş, hazır elbise, ayakkabı şapka, iç çamaşırı, çorap, kemer gibi giyime müteallik her türlü malların satın alma bedelleri ile bunlara ilişkin dikim, tamir, onarım giderleri kapsam dahilinde bulunmaktadır.

1-4-Kira Giderleri

İkamet edilen konut ile ilgili yapılan ve 2004 yılını kapsayan kira ödemelerinin tamamıdır.

2- VERGİ  İNDİRİMİNE  KONU OLAN HARCAMA BELGELERİNİN TÜRÜ

• Fatura

• Serbest Meslek Makbuzu

• Perakende Satış Fişi

• Ödeme Kaydedici Cihaz (Yazar Kasa) Fişi

• Kira ödemeleri için kontrat aslı ile kira makbuzu veya dekontun aslı (Kira Kontratının üzerinde imza pulu ve bunun yanında kontrat süresine bağlı olarak kira bedelinin binde 1.5’i (Düzenlenme tarihine bağlı olarak değişiklik arz edebilir.) oranında pul bulunmalıdır.)

3- VERGİ İNDİRİMİNE KONU HARCAMA BELGELERİNİN GEÇERLİLİĞİ

• Harcamaların Türkiye’de yapılması,
• Harcama belgelerinin çalışılan süreye ilişkin olması,
• Harcamaların Gelir ve Kurumlar Vergisine tabi olan mükelleflerden alınan belgelerle tevsik edilmesi şarttır.
• Türkiye’de Yapılmayan Harcamalar Vergi İndirimine Konu Olmayacaktır.

Ayrıca, yapılan harcamaların ücretlinin kendisi, eşi ve çocukları tarafından yapılması ve satın alınan mal ve hizmetlerin bunlar tarafından tüketilmesi gerekmektedir. Aksi halde harcamalar Vergi İndirimine konu olmayacaktır.

4- İŞVEREN DEĞİŞTİREN ÜCRETLİLERDE VERGİ İNDİRİMİ  UYGULAMASI

2004 yılı içerisinde bir işletmede çalışmaya başlayan ve/veya halen çalışmakta olduğu işletmede işe başlamadan önce bir başka yerde ücretli olarak çalışan kişi ve/veya kişilerin bildirimleri de son işveren tarafından  kabul edilecektir.

Ancak daha önceki çalışmaları ile ilgili olarak çalıştığı işyerinde kendilerine ödenen ücretlerin vergi matrahını, bu matrahtan kesilen gelir vergisini ve bu vergilerin vergi dairesine yatırılmış olduğunu gösterir bir belgeyi alarak, bu belgeyi son çalıştıkları işyerine  ibraz etmek zorundadır. Aksi halde  bu haktan kısmi olarak yararlanamaz.

Bildirimin en son işverene verilmesinden sonra iş değişikliği halinde, Ücretlinin Vergi İndirimi Bildirimi’ni verdiği işvereninden;

• Bir önceki yıl gelir vergisi matrahı,
• Vergi İndirimine konu harcama tutarı,
• Hesaplanan Vergi İndirimi tutarı,
• Hesaplanan Vergi İndirimi tutarından ayrılma tarihine kadar faydalandığı tutarın aylar itibariyle tutarları’nın

yer aldığı bir belgeyi almaları ve yeni işverenlerine ibraz etmeleri gerekmektedir. Yeni işveren bu yazının bir örneğini eski işverenin bağlı olduğu vergi dairesine bir yazı ile bildirecek ve vergi indirimi uygulamasına devam edecektir.

5- BİLDİRİMLERİN VERİLME ZAMANI VE YTL UYGULAMASI

Ücretliler Vergi İndirimine Ait Bildirimlerini aşağıdaki açıklamalar ve örnekler doğrultusunda hazırlayacaklar ve en geç 20 Ocak 2005[1] akşamına kadar işverene vereceklerdir. Bildirimler; belgelerin üzerinde yazılı para cinsi olan Türk Lirası cinsinden hazırlanacaktır. Bir başka anlatımla çalışanların 2004 yılına ilişkin olarak hazırlayacakları Vergi İndirimi Bildirimleri 2004 yılında ulusal para cinsi olarak yürürlükte bulunan Türk Lirası olarak hazırlamaları gerekmektedir. [2]

6- VERİLEBİLECEK BELGE TUTARI

Yıl içerisinde yapılan harcama tutarıyla ilgili olarak herhangi bir tutar sınırlaması yoktur. Buna karşın aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır.

• Çalışanların tükettikleri mal ve hizmetlerin ücretleri ile tezat teşkil etmesi mümkün olmadığına göre; kişiler ancak aldıkları ücret doğrultusunda (taksitli harcamalar hariç) belge getirebilecekler ve yıl içindeki vergilendirilmiş kazanç (vergi matrahı) ile bağlantılı olarak fayda sağlanacaklardır. Bir başka anlatımla Vergi İndirimine konu olan  harcamalara ilişkin üst sınır harcamanın yapıldığı yıla ilişkin toplam vergi matrahıdır.

• Tüketilen mal ve hizmetler ücretlilerin ücreti ile mütenasip olmalıdır.

7- BİLDİRİMİN DOLDURULMASI İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR

Ücretliler harcama belgelerini eğitim, sağlık, gıda, ve kira giderleri gruplarında toplayarak beyan edeceklerdir.[3]

İşverenlerin, çalışanlar tarafından yasal süresi içerisinde kendilerine verilen Vergi İndirimi Bildirimlerini (çalışan tarafından Türk Lirası olarak doldurulmuş ve  hesaplamaları yapılmış) muhasebe departmanına yine aynı süre içinde ulaştırmaları işlemin sağlıklı neticelendirilmesi için önem arz etmektedir. Çalışanlara ödemeler; Şubat ve Mart aylarında başlamak üzere yapılacaktır. Şu kadar ki; Muhtasar Beyannamenin aylık verilmesi halinde 01 ŞUBAT’tan itibaren elde edilen ücretlerin gelir vergisinden mahsup edilmek üzere beyanname verme dönemi sonuna kadar (21 MART 2005 tarihinden itibaren)  Beyannamenin üç aylık verilmesi halinde ise 20 Nisan 2005 tarihine kadar yapılacaktır.

8- İŞVERENLERCE YAPILACAK İŞLEMLER

İşverenler kendilerine ibraz edilen harcama belgelerinin geçerli belge olup olmadığını, harcamanın Vergi İndirimi kapsamına girip girmediğini ve harcama toplamının doğru beyan edilip edilmediğini kontrol etmekle yükümlüdürler.

01 Ocak 2005 tarihinden itibaren ücretlerin  Yeni Türk Lirası (YTL) olarak ifade edilmesi ve mahsubun aynı para birimiyle ifade edilen değerler oranında yapılabilecek olması nedeniyle, TL olarak hesaplanan Vergi İndirimi tutarı, bildirimi alan işveren tarafından Yeni Türk Lirası’na (YTL) çevrilerek Muhtasar Beyannamede mahsup konusu yapılacaktır. Dolayısıyla İşverenler 2004 yılında TL cinsinden verilen harcama belgelerinin toplam tutarını YTL’ye çevirerek işlem yapacaklardır.

İşverenler, her bir ücretlinin yararlanacağı vergi indiriminin ayrı ayrı gösterildiği “Vergi İndirimine Ait Bordrosu”nu fiilen çalışanlar, emekli olanlar, işten ayrılıp başka bir işveren nezdinde çalışmayanlar ve vefat edenler için ayrı olmak üzere Ocak ayı sonuna kadar düzenleyeceklerdir. 

Ayrıca işverenler kendilerine ibraz edilen bildirim ve belgeler ile bordroları zamanaşımı süresince muhafaza ve talep halinde vergi idaresine ibraz etmekle yükümlü olacaklardır.

9- VERGİ İNDİRİMİ TUTARININ HESAPLANMASI

Vergi indirimine esas olacak harcama tutarının  bir önceki yıla ait vergi matrahını aşmaması bir zorunluluktur. Buradan hareketle giriş bölümündeki oranlar dikkate alınarak 2004 yılı içinde elde edilen ücret gelirinin vergi matrahları ve faydalanılabilecek Vergi İndirimi tutarları aşağıda örneklendirilmiştir. (örnekte yalnızca iki bölümde ücretlinin bildirim toplamında farklılık olduğu varsayılmıştır). Ücretlilerin doldurdukları bildirimlerde yer alan tutarların toplam vergi matrahlarının altında olması halinde bildirim toplamı, bildirim toplamının vergi matrahından fazla olması halinde ise toplam vergi matrahı üzerinden hesaplama yapılacaktır. Dolayısıyla vergi indirimine esas tutar hiçbir zaman vergi matrahını geçemeyecektir.

10- YAPTIRIMLAR

1-   Sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı  belgelerle haksız olarak Vergi İndirimi’nin alınması halinde fazladan alınan tutarın 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri dahilinde ceza, faiz ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle geri alınacaktır.

2-   İşverenler Vergi İndirimi nedeniyle yapılan beyanlardan sorumlu olacaklardır. Ancak, ücretlilerin sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge kullandıklarının sabit olması halinde, işverenlerin bu belgelere dayanarak eksik ödedikleri gelir vergisi için kendilerinden talep edilen vergi ve eklentilerini ücretlilere yansıtabileceklerdir.

3-   Ücretlilerin ücretlerinden kesilen gelir vergisinden mahsup edilen vergi indiriminin, mahsubun yapıldığı muhtasar beyannamenin verileceği tarihe kadar ücretliye nakden ödenmesi gerekir. Aksi takdirde muhtasar beyanname ile beyan edilmesi gereken verginin eksik beyan edildiği sonucu ortaya çıkacak ve bu tutar için işverenlere cezalı tarhiyat yapılacaktır.

SONUÇ :

Vergi iadesi, Özel Gider İndirimi ve şimdi de Vergi İndirimi, adı her ne olursa olsun netice olarak ücretlilerin belirlenen dönem içerisinde yaptıkları harcama belgelerini biriktirmeleri, bunları yine Maliye Bakanlığınca açıklanan usul ve esaslar doğrultusunda bildirmeleri ve belirlenen bir oranda fayda sağlanması neticesi ortaya çıkmaktadır.

Zaman içerisinde bazı taşlar yerine oturuyor. Vergi indirimi de bunlardan bir tanesi. Belge düzeninin sağlanması elbetteki kayıt dışılığın önüne geçmede çok önemli bir yer tutmaktadır.

Vergi indirimi uygulaması ile yapılan kademeli faydalanma sisteminin faydalı olduğuna olan inancımla, belge düzeninin tam anlamıyla oluştuğu, kayıt dışının büyük oranda kayıt altına alındığı  ve bunun neticesinde de tüm kesimlerin mutlu olduğu günlerin yakın olması dileği ile……