BU KİTAPÇIKTA
NELER BULACAKSINIZ?
Gerçek kişilerce 2002 yılında
elde edilen menkul sermaye iratlarının beyan edilip edilmeyeceğine, beyan
edilmesi halinde beyannamenin verilmesi ve verginin ödenmesine ilişkin
açıklamalar bu kitapçıkta yer almaktadır.
KİTAPÇIKTA HANGİ GELİRLERİN
BEYANINA İLİŞKİN AÇIKLAMALAR YER ALIYOR?
Menkul sermaye iratlarına yönelik
olarak hazırlanan bu kitapçıkta, aşağıda belirtilen gelirlerin beyanına ilişkin
açıklamalar bulabileceksiniz.
- Mevduat faizleri
- Devlet tahvili ve Hazine bonosu
faizleri ile diğer her türlü tahvil ve bono faizleri
- Hisse senedi kar payları
(temettü gelirleri)
- Özel finans kurumlarınca kar ve
zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları
- Menkul kıymetler yatırım
fonlarının katılma belgelerine ödenen kar payları
- Repo gelirleri
- Kıyı bankacılığından (off-shore
bankacılık) elde edilen faiz gelirleri
- Alacak faizleri
- Hisse senetleri ve tahvillerin
vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller
- İştirak hisselerinin sahibi
adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında alınan
para ve ayınlar
- Her çeşit senetlerin iskonto
edilmesi karşılığında alınan iskonto bedelleri
- Tüzel kişiliği haiz emekli
sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri tarafından
çeşitli adlar altında yapılan ödemeler
BÜTÜN MENKUL SERMAYE
İRATLARININ YILLIK BEYANNAME İLE BEYAN EDİLMESİ ZORUNLU MUDUR?
2002 yılında elde edilen menkul
sermaye iratlarının bir kısmı tutarı ne olursa olsun, bir kısmı ise elde edilen
gelirin belirli bir tutarı aşmaması halinde yıllık beyanname ile beyan
edilmeyecektir.
Menkul sermaye iratlarının yıllık
beyanname ile beyan edilip edilmeyeceğine ilişkin açıklamalar aşağıda yer
almaktadır.
TUTARI NE OLURSA OLSUN BEYAN
EDİLMEYECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI
Gelir Vergisi Kanununun geçici 55
inci maddesi hükmü uyarınca, vergi kesintisine tabi tutulmuş olan,
- Mevduat faizleri
- Özel finans kurumlarınca kar ve
zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları
- Repo gelirleri
- Menkul kıymetler yatırım
fonlarının katılma belgelerine ödenen kar payları
için tutarı ne olursa olsun
beyanname verilmeyecek olup, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi
halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir.
Ayrıca, aynı Kanunun 75 inci
maddesinin ikinci fıkrasının 15 numaralı bendinde tanımlanan ve 07.10.2001
tarihinden itibaren düzenlenen şahıs sigorta poliçeleri dolayısıyla elde edilen
menkul sermaye iratları için de tutarı ne olursa olsun beyanname
verilmeyecektir.
Diğer yandan, kurumların
karlarını sermayeye eklemek suretiyle gerçekleştirdikleri kar dağıtım
işlemlerinde gerçek kişi ortaklarca elde edilen kar payları menkul sermaye iradı
olarak beyan edilmeyecektir.
BELİRLİ BİR TUTARI AŞMAMASI
HALİNDE BEYAN EDİLMEYECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI
Elde edilen menkul sermaye
iratlarının gayri safi tutarları toplamı 6.650.000.000 lirayı aşmaması halinde,
vergi kesintisine tabi tutulmuş olanlar beyan edilmeyecektir.
Vergi uygulamasında, tevkifat
oranı %0 olarak belirlenmiş kazançlar vergi tevkifatına tabi tutulmuş kabul
edilmektedir.
Menkul sermaye iratlarının gayri
safi tutarları toplamının belirlenen haddi aşıp aşmadığının tespitinde, tutarı
ne olursa olsun beyan edilmeyecek olan menkul sermaye iratları dikkate
alınmayacaktır.
Elde edilen gelirin 6.650.000.000
lirayı aşmaması halinde beyan edilmeyecek menkul sermaye iratları aşağıda
belirtilmiştir.
- Her nevi tahvil ve Hazine
bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme
İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler
- Kurumlardan elde edilen kar
payları (vergi alacağı dahil).
Elde edilen gelirin 6.650.000.000
lirayı aşması halinde bu gelirlerin tamamı yıllık beyanname ile beyan
edilecektir.
Menkul sermaye iratları
toplamının 6.650.000.000 lirayı aşıp aşmadığının tespitinde indirim oranı ve
istisna uygulanabilecek menkul sermaye iratlarının, indirim oranı ve istisna
uygulandıktan sonra kalan kısımlarının dikkate alınması, bu iratların beyan
edilmesinin gerektiği durumlarda ise indirim oranı ve istisna uygulandıktan
sonra kalan kısımlarının beyan edilmesi gerekmektedir.
Yukarıda belirtilen gelirlerden,
dövize, altına veya başka
bir değere endeksli olanlar ile döviz cinsinden ihraç edilenler
hariç her nevi tahvil ve
hazine bonosu faizleri, Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve
Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler ile
menkul kıymetler yatırım ortaklıklarından sağlanan kar payları indirim oranı
uygulamasından, devlet tahvili ve hazine bonosu faizleri ( 26.07.2001 tarihinden
önce ihraç edilenler hariç) ayrıca istisnadan yararlanmaktadır.
İndirim oranı ve istisna
uygulamasına ilişkin açıklamalara ileride yer verilmiştir.
TUTARI NE OLURSA OLSUN BEYAN
EDİLECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI
Vergi kesintisine tabi olmayan,
aşağıda belirtilen menkul sermaye iratları tutarı ne olursa olsun beyan
edilecektir.
- Kıyı bankacılığından (off-shore
bankacılık) elde edilen faiz gelirleri
- Hisse senetleri ve tahvillerin
vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller
- İştirak hisselerinin sahibi
adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında alınan
para ve ayınlar
- Her çeşit senetlerin iskonto
edilmesi karşılığında alınan iskonto bedelleri
- Her nevi alacak faizleri
- Yurt dışından elde edilen diğer
menkul sermaye iratları.
| Menkul sermaye
iratlarının beyanına ilişkin açıklamalar 245 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel
Tebliğinde yer almaktadır. |
İNDİRİM ORANI UYGULANARAK
BEYAN EDİLECEK MENKUL SERMAYE İRATLARI HANGİLERİDİR?
Gelir Vergisi Kanunumuzda bazı
menkul sermaye iratlarının enflasyondan arındırıldıktan sonra kalan tutarlarının
vergilendirilmesi öngörülmüştür. Enflasyondan arındırmaya ilişkin indirim oranı
2002 yılı için % 87,4 olarak belirlenmiştir.
2002 takvim yılında elde edilen
menkul sermaye iratlarından ;
- Her nevi tahvil ve hazine
bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme
İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler,
- Her nevi alacak
faizleri,
- Menkul kıymetler yatırım
ortaklıklarından sağlanan kar payları
indirim oranı uygulanmak
suretiyle beyan edilecektir.
Beyanname verme sınırı olan
6.650.000.000 TL.nın hesabında indirim oranının uygulanabileceği menkul sermaye
iratlarının indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısımları dikkate
alınacaktır. Bu durumda, başkaca beyanı gereken menkul sermaye iradının
bulunmaması halinde, gayri safi tutarları toplamı; 52.777.777.778 TL nı aşmayan
indirim oranı uygulamasından yararlanabilecek menkul sermaye iratları için
yıllık beyanname verilmeyecektir.
Ticari işletmelere dahil kazanç
ve iratlar için indirim oranı uygulanması söz konusu değildir.
|
Dövize, altına
veya başka bir değere endeksli menkul kıymetler ile döviz cinsinden ihraç edilen
menkul kıymetlerden elde edilen gelirler için indirim oranı
uygulanmaz! |
DEVLET TAHVİLİ VE HAZİNE
BONOLARINDAN ELDE EDİLEN GELİRLERDE İSTİSNA UYGULAMASI NASIL OLACAKTIR?
26.07.2001-31.12.2002 tarihleri
arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve
elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2002 yılında 76 milyar
600 milyon lirası gelir vergisinden istisna edilmiştir. İstisna kapsamına giren
söz konusu kazançlar için yıllık beyanname verilmeyeceği gibi, diğer gelirler
dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu kazançlar dahil edilmeyecektir.
İstisna, faiz gelirleri ile elden
çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar toplamına uygulanacaktır. Bir
gerçek kişinin, hem faiz hem de elden çıkarma dolayısıyla elde ettiği kazancın
bulunması ve gelir toplamının istisna sınırını aşması halinde, istisnanın hangi
kazanca uygulanacağı serbestçe belirlenebilecektir.
İstisna; faiz gelirleri açısından
indirim oranı, elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar açısından
ise tercihe bağlı olarak maliyet bedelinin endekslenmesi veya indirim oranı
uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
İstisna sadece gerçek kişilerce
elde edilen kazançlar yönünden geçerli olup, ticari işletmelere ait olan bu tür
gelirler ile ilgili olarak uygulanmayacaktır.
Söz konusu gelirlerde istisna
uygulamasına ilişkin ayrıntılı açıklamalar 243 ve 245 Seri No.lu Gelir Vergisi
Genel Tebliğlerinde yapılmıştır.
KİMLER BEYANNAME
VERECEK?
2002 yılında beyan edilmesi
gereken menkul sermaye iradı elde edenler yıllık beyanname verecektir. Yıllık
beyanname ile beyan edilmesi gereken menkul sermaye iratlarından bazılarına
ilişkin bilgiler aşağıda tablo halinde gösterilmiştir.
| 26.07.2001
tarihinden önce TL cinsinden ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosu
faizleri |
İndirim oranı
(%87,4) uygulandıktan sonra, 2002 takvim yılında elde edilen ve beyana tabi olan
menkul sermaye iratlarının toplam tutarı 6.650.000.000 TL. nı aşıyorsa beyanname
verilecektir. |
| 26.07.2001
tarihinden itibaren TL cinsinden ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosu
faizleri |
İndirim
oranı(%87,4) ve 76 milyar 600 milyon liralık istisna uygulandıktan sonra, 2002
takvim yılında elde edilen ve beyana tabi olan menkul sermaye iratlarının toplam
tutarı 6.650.000.000 TL. nı aşıyorsa beyanname
verilecektir. |
| 26.07.2001
tarihinden önce ihraç edilen dövize, altına veya başka bir değere endeksli
menkul kıymetler ile döviz cinsinden Devlet tahvili veya Hazine bonosu
faizleri |
İndirim oranı ve 76
milyar 600 milyon liralık istisna uygulanmayacak olup, 2002 takvim yılında elde
edilen ve beyana tabi olan menkul sermaye iratlarının toplam tutarı
6.650.000.000 TL. nı aşıyorsa beyanname verilecektir. |
| 26.07.2001
tarihinden sonra ihraç edilen dövize, altına veya başka bir değere endeksli
menkul kıymetler ile döviz cinsinden Devlet tahvili veya Hazine bonosu faizleri
|
İndirim oranı
uygulanmayacak olup, 76 milyar 600 milyon liralık istisna uygulandıktan sonra
2002 takvim yılında elde edilen ve beyana tabi olan menkul sermaye iratlarının
toplam tutarı 6.650.000.000 TL. nı aşıyorsa beyanname
verilecektir. |
Her nev’i alacak
faizleri
|
İndirim oranı
(%87,4) uygulaması sonucu kalan tutar ne olursa olsun beyan
edilecektir. |
| Kıyı
bankacılığından (off-shore bankacılık) elde edilen faiz
gelirleri |
Tutarı ne olursa
olsun beyanname verilecektir. (TL cinsinden açılmış hesaplardan elde edilen faiz
gelirlerinde indirim oranı uygulaması sonucu kalan tutar ne olursa olsun beyan
edilecektir.) |
Türkiye’de elde
edilen kar payları
Yukarıda belirtilenlerin bir arada elde edilmesi |
Kar payı ve vergi
alacağının (Kar payının 1/5’i) toplam tutarı 6.650.000.000 TL.nı aşıyorsa
beyanname verilecektir. Vergi kesintisine tabi olmayan menkul sermaye iratları, tutarı ne olursa
olsun beyan edilecektir. Vergi kesintisine tabi menkul sermaye iradı ile
kesintiye tabi olmayan iradın toplamı 6.650.000.000 TL nı aşıyorsa tamamı için
beyanname verilecektir. |
YURT DIŞINDA YAŞAYAN
VATANDAŞLARIMIZ HANGİ DURUMDA BEYANNAME VERECEK ?
Çalışma veya oturma izni alarak
altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşamakta olan Türk vatandaşları,
Türkiye’de elde ettikleri vergi kesintisine tabi menkul sermaye iratları için
tutarı ne olursa olsun beyanname vermeyeceklerdir. Bu vatandaşlarımız Türkiye’de
elde ettikleri ve vergi kesintisine tabi tutulmamış menkul sermaye iratları için
beyanname vereceklerdir.
AİLE BİREYLERİNİN ELDE ETTİĞİ
MENKUL SERMAYE İRATLARININ BEYANI NASIL OLACAK ?
Menkul sermaye iradı elde eden
aile bireylerinin (eş ve çocuk) beyanname verip vermeyeceği, her bireyin kendi
durumu önceki bölümlerde yapılan açıklamalar çerçevesinde değerlendirilerek
belirlenecektir. Beyan edilmesi gereken herhangi bir gelirin varlığı halinde
beyanname, geliri elde eden aile bireyi adına düzenlenerek
imzalanacaktır.
Beyanname vermek zorunda olan
kişinin küçük veya kısıtlı olması ya da mümeyyiz olmaması hallerinde beyanname
yine geliri elde eden adına düzenlenmekle birlikte, bu kişiler adına veli, vasi
veya bu kişileri temsile yetkili kayyım tarafından imzalanacak ve hangi sıfatla
imzalandığı beyannamede belirtilecektir.
BEYANNAME NE ZAMAN VE NEREYE
VERİLECEK ?
1 Ocak- 31 Aralık 2002 döneminde
elde edilen beyana tabi menkul sermaye iratlarının 2003 yılı Mart ayı içinde
verilecek gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi gerekmektedir.
Beyanname mükellefin
ikametgahının bulunduğu yer vergi dairesine verilecektir.
KESİLEN VERGİLERİN MAHSUBU
NASIL YAPILACAK ?
Menkul sermaye iratları üzerinden
kesilen vergilerin beyannameye dahil edilen gelire isabet eden kısmı, beyanname
üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilecektir.
Kar paylarının 1/5’i olarak
hesaplanan vergi alacağının beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden
mahsup edileceği tabidir.
VERGİ NE ZAMAN VE NEREYE
ÖDENECEK ?
Beyanname üzerinden hesaplanan
gelir vergisi 2003 yılının Mart, Haziran ve Eylül aylarında üç eşit taksitte
ödenecektir.
Hesaplanan vergi ve fon payı
mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine ödenebileceği gibi, vergi tahsiline
yetkili bankaların şubelerine de ödenebilecektir.
|
2002 TAKVİM
YILI GELİRLERİNE UYGULANAN VERGİ TARİFESİ
3.800.000.000 liraya
kadar ...................................................................................................................... %
20 9.500.000.000 liranın
3.800.000.000 lirası için 760.000.000 lira, fazlası
........................................... % 25 19.000.000.000 liranın 9.500.000.000
lirası için 2.185.000.000
lira, fazlası ........................................... %
30 47.500.000.000 liranın
19.000.000.000 için 5.035.000.000 lira, fazlası
......................................... % 35 95.000.000.000 liranın 47.500.000.000
lirası için 15.010.000.000
lira, fazlası .................................... %
40 95.000.000.000 liradan
fazlasının 95.000.000.000 lirası için 34.010.000.000 lira, fazlası
................ %
45 |
KONUYA İLİŞKİN
ÖRNEKLER
ÖRNEK 1: (26.07.2001
Tarihinden Önce TL Cinsinden İhraç Edilen Devlet Tahvili Faiz Gelirinin
Beyanı)
Bay (A) 26.07.2001 tarihinden
önce ihraç edilmiş olan Devlet tahvilinden 2002 yılında brüt 25.000.000.000 TL
tutarında faiz geliri elde etmiştir. Elde edilen Devlet tahvili faiz gelirine
indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutar [25.000.000.000–(25.000.000.000 x
% 87,4)]= 3.150.000.000 TL dır.
Devlet tahvili faiz geliri vergi
tevkifatına (%0) tabi olduğundan ve tutarı beyan sınırı olan 6.650.000.000 TL nı
aşmadığından yıllık beyanname verilmeyecektir.
ÖRNEK 2 : (26.07.2001
Tarihinden Önce Döviz Cinsinden İhraç Edilen Hazine Bonosu Faiz Gelirinin
Beyanı)
Bayan (B) 26.07.2001 tarihinden
önce ihraç edilmiş olan döviz cinsinden Hazine bonosundan 2002 yılında
30.000.000.000 TL faiz geliri elde etmiştir.
Hazine bonosu faiz geliri vergi
tevkifatına (%0) tabidir.
Bayan (B)’ nin elde ettiği faiz
geliri döviz cinsinden olan Hazine bonosundan oluştuğu için bu gelire indirim
oranı uygulanması söz konusu değildir. Ayrıca, söz konusu bononun ihraç tarihi
26.07.2001 tarihinden önceki bir tarihi taşıdığı için 76 milyar 600 milyon TL
lık istisna da uygulanmayacak olup, elde edilen gelir beyan sınırı olan
6.650.000.000 TL nı aştığından beyan edilecektir.
Bu durumda ödenecek vergi ve fon
payı aşağıdaki gibi olacaktır:
Hazine bonosu
faizi..........................................................:
30.000.000.000
Hesaplanan vergi (ödenecek
vergi).......................................: 8.885.000.000
Hesaplanan fon payı (ödenecek fon
payı)................................: 888.500.000
ÖRNEK 3 : (26.07.2001
Tarihinden Sonra TL Cinsinden İhraç Edilen Hazine Bonosu Faiz Gelirinin
Beyanı)
Bayan (C) 2002 yılında ihraç
tarihi 14.08.2001 olan Hazine bonosundan 755.500.000.000 TL faiz geliri elde
etmiştir.
Hazine bonosu faiz geliri vergi
tevkifatına (%0) tabidir.
Hazine bonosu faiz gelirine
indirim oranı (%87,4) uygulandıktan sonra kalan tutardan Hazine bonosunun ihraç
tarihi 26.07.2001 tarihinden sonraki bir tarihi taşıdığından ayrıca 76 milyar
600 milyon TL lık istisna düşülecek olup, kalan tutar 6.650.000.000 TL’lık beyan
sınırını aştığından elde edilen hazine bonosu faiz geliri beyan
edilecektir.
Hesaplama aşağıda
gösterilmiştir.
YILLIK GELİR
VERGİSİ BEYANNAMESİNİN DOLDURULMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Beyanname;
¨ KARBON KAĞIDI KULLANILMADAN iki örnek doldurulacaktır.
Fotokopi ile çoğaltılan beyannameler kesinlikle kullanılmayacaktır.
¨ Mavi
veya siyah tükenmez kalem kullanılarak BÜYÜK MATBAA HARFLERİ ile
doldurulacaktır.
¨ Kurşun kalem kesinlikle kullanılmayacaktır.
¨ Her
kutuya bir harf veya rakam yazılacaktır.
¨ Silinti
ve kazıntı yapılmayacak, beyanname katlanmayacak ve buruşturulmayacak, okunaklı
düzenlemeye özen gösterilecektir.
¨ Rakamlar arasına herhangi bir işaret konulmayacaktır. BİLGİLER İLGİLİ
ALANA SIĞDIĞI KADAR YAZILACAKTIR.
¨ Sayısal
ifadeler romen rakamı ile yazılmayacaktır.
¨ Alfabetik karakterler sola, sayısal karakterler sağa yanaşık olarak
yazılacaktır.
¨ Kelimeler arasında bir karakter boşluk bırakılacaktır.
¨ Noktalama işaretinden sonra boşluk bırakılmayacaktır.
1- 4 Nolu alanlara kimlik
bilgileri, nüfus cüzdanında yazılı olduğu şekilde ve kısaltmadan aynen
yazılacaktır. Kimlik bilgilerinin ayrılan alana sığmaması durumunda, isimler
sığdığı kadarıyla yazılacaktır.
5 Nolu doğum yeri alanına, İLÇE
ADI YAZILACAKTIR. İLÇENİN AYRI BİR ADI YOKSA İL ADI YAZILACAKTIR. KÖY VE BUCAK
İSMİ YAZILMAYACAKTIR.
6 Nolu uyruğu alanına, Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşı olanlar T.C rumuzunu, başka ülke tabiyetinde olanlar ise,
ülkelerinin Uluslararası Trafik Kodunu yazacaklardır.
7 Nolu alanda doğum tarihi gün,
ay ve yıl olarak belirtilecektir.
9 Nolu mesleği alanına mükellefin
esas uğraş konusu yazılacaktır. Birden fazla meslekle uğraş söz konusu ise
ağırlıklı olan yazılacaktır.
11-12 Nolu adres alanına mahalle,
cadde / sokak bilgileri yazılacak ve POSTA KODU muhakkak belirtilecektir. Varsa
telefon numarası alan kodu ile birlikte yazılacaktır. Adres bilgileri açık bir
şekilde alanlara sığıyorsa kısaltma yapmadan yazılacaktır. Alanlara sığmaması
halinde anlaşılır kısaltmalar yapılabilir.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK
Ekte yer alan beyannamenin
doldurulmasında 7 No’lu örnek esas alınmıştır.
Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi
Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi Eki