OCAK-MART 2003 ÖDEMELER DENGESİ HK   

2003 yılı Ocak-Mart döneminde ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin başlıca hususlar aşağıda sunulmaktadır:

I- CARİ İŞLEMLER

* Bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, 2003 Ocak-Mart döneminde dış ticaret açığı % 237 oranında artarak 2.699 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişmenin ardındaki başlıca nedenler;

- ihracat gelirlerinin % 27 artmasına rağmen

- bavul ticaretinin % 42,2 azalması ve

- ithalat harcamalarının (CIF) % 37,8 oranında artmasıdır.

* Diğer taraftan, 2003 yılı Ocak-Mart döneminde hizmetler, yatırım gelirleri ve cari transferlerden  elde edilen net gelirler % 2,8 oranında artarak 331 milyon ABD doları olmuştur.

* Sonuç olarak, 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 479 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2003 yılının aynı döneminde 2.368 milyon ABD doları olmuştur.

1-  Dış Ticaret

* 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 7.888 milyon ABD doları olarak gerçekleşen ihracat (FOB) gelirleri, 2003 yılının aynı döneminde             % 27’lik artışla 10.015 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Yine 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 10.222 milyon ABD doları olan altın dahil ithalat (CIF) harcamaları ise % 37,8 oranında artışla 14.090 milyon ABD dolarına çıkmıştır.

* Bir önceki yıl Ocak-Mart döneminde 919 milyon ABD doları olan Bavul Ticareti, bu yıl % 42,2 oranında azalarak 531 milyon ABD doları olmuştur.

* Hammadde olarak ihraç/ithal edilen ve işlem gördükten sonra mamul madde olarak ithali/ihracı yapılan mallardan oluşan “İşlem Gören Mallar” kalemi, 2003 yılı Ocak-Mart döneminde net olarak 2.564 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bu miktarın, net 36 milyon ABD doları tutarındaki kısmını yurtdışında işlem gören mallar ihracı, net 2.528 milyon ABD doları tutarındaki kısmını ise yurtiçinde işlem gören malların ihracı oluşturmaktadır.

* Bu gelişmeler sonucunda, 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 801 milyon ABD doları olan dış ticaret açığı, 2003 yılının Ocak-Mart döneminde      % 237 oranında artışla 2.699 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

2-  Hizmetler

* Hizmetler başlığının önemli bir kalemi olan turizm gelirlerinin bir önceki yılın aynı dönemine göre % 1,8 oranında azalması ve giderlerinin % 13,4 oranında artması nedeniyle net turizm gelirleri % 13,8 oranında azalarak 430 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Hizmetler başlığının diğer önemli kalemi olan taşımacılık gelirleri de benzer şekilde 2002 yılının aynı dönemine göre % 24,7 oranında artarken, giderlerinin    % 40,6 oranında artması nedeniyle net taşımacılık gelirleri 2003 yılı Ocak- Mart döneminde % 7,4 oranında azalarak 174 milyon ABD doları olmuştur.

3- Yatırım Geliri

* 2002 Ocak-Mart döneminde 1.226 milyon ABD doları, 2003 yılı Ocak- Mart döneminde ise 1.504 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirlerinde 36 milyon ABD dolarlık net giriş görülmekte iken, portföy yatırım gelirleri ve faizden oluşan diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2003 yılı Ocak- Mart döneminde sırasıyla 510 ve 1.030 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Uzun vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2002 yılının aynı dönemine göre % 15,9 oranında artarak 1.088 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri % 30 oranında azalarak 84 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 

4- Cari Transferler

  * 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 841 milyon ABD doları olan cari transferler, 2003  yılının aynı döneminde % 8 azalışla 774 milyon ABD doları olmuştur.

* 2003 yılı Ocak-Mart döneminde işçi gelirleri, geçen yılın aynı dönemine göre % 7,8 azalarak 440 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- FİNANS HESAPLARI

* 2003 yılı Ocak-Mart döneminde finans hesaplarındaki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir

1- Doğrudan Yatırım

* Doğrudan yatırım kaleminde, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri de içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırım, bir önceki yılın aynı dönemine göre 2 milyon ABD doları artarak 95 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları yatırımların tasfiyesi sonucu 2002 yılı Ocak-Mart döneminde net 2 milyon ABD dolarlık giriş gerçekleşirken, 2003 yılı aynı döneminde  yapılan yeni yatırımlarla net 91 milyon ABD doları çıkış gerçekleşmiştir. Sonuç itibariyle, 2003 yılı Ocak-Mart döneminde doğrudan yatırımlar, net 4 milyon ABD doları giriş göstermiştir.

2- Portföy Yatırımları

* Portföy yatırımları kalemine ilişkin gelişmeler incelendiğinde; varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 1.232 milyon ABD doları net alım, 2003 yılı Ocak-Mart döneminde ise 64 milyon ABD doları net satımla sonuçlandığı gözlenmiştir.

* Portföy yatırımlarının yükümlülükler bölümü incelendiğinde, yurtdışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarına ilişkin olarak 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 938 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 313 milyon ABD doları tutarında tahvil ihracı yoluyla net borçlanma gerçekleştirildiği, bunun tamamının genel hükümetin çıkardığı tahvillerden oluştuğu gözlenmektedir.

* Yurtdışında yerleşikler, 2003 Ocak-Mart döneminde 52 milyon ABD doları net hisse senedi alımı yaparken, 486 milyon ABD doları net borç senetleri satımı gerçekleştirmiş, böylece toplamda 434 milyon ABD doları net satım yapmışlardır.

* Sonuç olarak, portföy yatırımları, 2002 yılının Ocak-Mart döneminde 59 milyon ABD doları ve 2003 yılının aynı döneminde ise 57 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanmıştır.

Diğer Yatırımlar

a. Varlıklar

* Varlıklar bölümünün, verilen krediler kaleminde 2002 Ocak-Mart döneminde 207 milyon ABD doları, 2003 Ocak-Mart döneminde de 486 milyon ABD doları tutarında yurtdışına kredi açılmıştır. Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde, 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 1.778 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 4.036 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir. Mart ayında bankalarca yurtdışına verilen kredilerdeki artış ve muhabir mevcutlarındaki azalış, büyük ölçüde Yapı Kredi Bankası’nın “Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmesi” çerçevesinde Yapı Kredi Bankası yurtdışı şubesince Türkiye ve Türkiye dışına daha önce kullandırılan kredilerin Yapı Kredi Bankası’nın yurtdışı şubesindeki mevcudundaki azalış karşılığında yurtiçi şubeye devredilmesinden kaynaklanmıştır.

b. Yükümlülükler

* Yükümlülükler bölümünün, Ticari krediler kaleminde 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 242 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 249 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir

* Krediler kalemi incelendiğinde, genel hükümetin 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 8.751 milyon ABD doları kullanım, 2003 yılının aynı döneminde ise 555 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirdiği görülmektedir. Söz konusu aylarda bankacılık sektörü sırasıyla net 442 milyon ABD doları geri ödeme ve net 710 milyon ABD doları kullanım, diğer sektörler ise yine aynı dönemlerde 46 milyon ABD doları net kullanım ve 644 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmişlerdir. Mart ayında diğer sektörlerdeki geri ödeme, büyük ölçüde Yapı Kredi Bankası’nın “Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmesi” çerçevesinde Yapı Kredi Bankası yurtdışı şubesince Türkiye’ye kullandırılan kredilerin, Yapı Kredi Bankası yurtiçi şubeye devredilmesinden kaynaklanmıştır. Diğer bir ifadeyle, söz konusu krediler yurtdışı yükümlülük olmaktan çıkmış ve yurtiçi yükümlülüğe dönüşmüştür.

* Mevduat hesapları, 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 99 milyon ABD doları azalış gösterirken, 2003 yılında bankaların yükümlülüklerinde 550 milyon ABD doları ve kredi mektuplu döviz tevdiat hesabında meydana gelen 89 milyon ABD doları artış nedeniyle 639 milyon ABD doları artış göstermiştir

Sonuç olarak, diğer yatırımlar kaleminde 2002 yılı Ocak-Mart döneminde 3.828 milyon ABD doları, bu yılın aynı döneminde ise 3.774 milyon ABD doları giriş görülmektedir.

c. Rezerv Varlıklar

* Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıklarında geçen yılın Ocak-Mart döneminde 1.700 milyon ABD doları artış gerçekleşirken, 2003 yılının aynı döneminde 661 milyon ABD doları azalış olmuştur.