2003 OCAK-NİSAN DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ   

 

2003 YILI OCAK-NİSAN DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

2003 yılı Ocak-Nisan döneminde ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin başlıca hususlar aşağıda sunulmaktadır:

I- CARİ İŞLEMLER

* Bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, 2003 Ocak-Nisan döneminde dış ticaret açığı % 83,2 oranında artarak 3.135 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişmenin ardındaki başlıca nedenler;

- ihracat gelirlerinin % 30,6 artmasına rağmen

- bavul ticaretinin % 17,1 azalması ve

- ithalat harcamalarının (CIF) % 32,3 oranında artmasıdır.

* Diğer taraftan, 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde hizmetler, yatırım gelirleri ve cari transferlerden  elde edilen net gelirler % 64,8 oranında azalarak 173 milyon ABD doları olmuştur.

* Sonuç olarak, 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 1.220 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2003 yılının aynı döneminde 2.962 milyon ABD doları olmuştur.

1-  Dış Ticaret

* 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 10.682 milyon ABD doları olarak gerçekleşen ihracat (FOB) gelirleri, 2003 yılının aynı döneminde             % 30,6’lık artışla 13.951 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Yine 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 14.571 milyon ABD doları olan altın dahil ithalat (CIF) harcamaları ise % 32,3 oranında artışla 19.278 milyon ABD dolarına çıkmıştır.

* Bir önceki yıl Ocak-Nisan döneminde 1.303 milyon ABD doları olan Bavul Ticareti, bu yıl % 17,1 oranında azalarak 1.080 milyon ABD doları olmuştur.

* Hammadde olarak ihraç/ithal edilen ve işlem gördükten sonra mamul madde olarak ithali/ihracı yapılan mallardan oluşan “İşlem Gören Mallar” kalemi, 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde net olarak 3.641 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bu miktarın, net 55 milyon ABD doları tutarındaki kısmını yurtdışında işlem gören mallar ihracı, net 3.586 milyon ABD doları tutarındaki kısmını ise yurtiçinde işlem gören malların ihracı oluşturmaktadır.

* Bu gelişmeler sonucunda, 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 1.711 milyon ABD doları olan dış ticaret açığı, 2003 yılının Ocak-Nisan döneminde      % 83,2 oranında artışla 3.135 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

 

Seçilmiş Kalemler

(Milyon ABD doları)

 

Ocak-Nisan

2002

Ocak-Nisan

2003

% Değişim

     İhracat FOB

10.682

      13.951

30,6

     Bavul Ticareti

1.303

        1.080

-17,1

     İthalat CIF

-14.571

       -19.278

32,3

                (Altın İthalatı)

-447

       -742

66

Dış Ticaret Açığı

-1.711

       -3.135

83,2

2-  Hizmetler

 

* Hizmetler başlığının önemli bir kalemi olan turizm gelirlerinin bir önceki yılın aynı dönemine göre % 16,8 oranında azalması ve giderlerinin % 17,6 oranında artması nedeniyle net turizm gelirleri % 41,9 oranında azalarak 452 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Hizmetler başlığının diğer önemli kalemi olan taşımacılık gelirleri ise 2002 yılının aynı dönemine göre % 22,1 oranında artarken, giderlerinin % 25,7 oranında artması nedeniyle net olarak 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde    % 13,4 oranında artarak 263 milyon ABD doları olmuştur.

3- Yatırım Geliri   

* 2002 Ocak-Nisan döneminde 1.554 milyon ABD doları, 2003 yılı Ocak- Nisan döneminde ise 1.891 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve faizden oluşan diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde sırasıyla 25, 566 ve 1.300 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Uzun vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2002 yılının aynı dönemine göre % 8,7 oranında artarak 1.369 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri % 18,9 oranında azalarak 116 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 

 

4- Cari Transferler

 

  * 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 1.089 milyon ABD doları olan cari transferler, 2003  yılının aynı döneminde % 4,7 azalışla 1.038 milyon ABD doları olmuştur.

* 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde işçi gelirleri, geçen yılın aynı dönemine göre % 5,3 azalarak 592 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- FİNANS HESAPLARI

* 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde finans hesaplarındaki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir:

1- Doğrudan Yatırım

* Doğrudan yatırım kaleminde, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri de içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırım, bir önceki yılın aynı dönemine göre 17 milyon ABD doları artarak 143 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde net 5 milyon ABD dolarlık çıkış gerçekleşirken, 2003 yılı aynı döneminde  yapılan yeni yatırımlarla net 143 milyon ABD doları çıkış gerçekleşmiştir. Sonuç itibariyle, 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde giriş ve çıkış hareketleri birbirini dengelemiştir.

2- Portföy Yatırımları

* Portföy yatırımları kalemine ilişkin gelişmeler incelendiğinde; varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 1.098 milyon ABD doları, 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde de 40 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı gözlenmiştir.

* Portföy yatırımlarının yükümlülükler bölümü incelendiğinde, Genel Hükümet tarafından geçen yılın ve bu yılın Nisan aylarında yeni tahvil ihracı gerçekleştirilmemiş ancak, 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 938 milyon ABD doları ve 2003 yılının aynı döneminde de 313 milyon ABD doları tutarında tahvil ihracı yoluyla net borçlanma yapılmıştır.

* Yurtdışında yerleşikler, 2003 Ocak-Nisan döneminde 10 milyon ABD doları net hisse senedi alımı yaparken, 470 milyon ABD doları net borç senetleri satımı gerçekleştirmiş, böylece toplamda 460 milyon ABD doları net satım yapmışlardır.

* Sonuç olarak, portföy yatırımları, 2002 yılının Ocak-Nisan döneminde 543 milyon ABD doları net giriş gösterirken, 2003 yılının aynı döneminde ise 349 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanmıştır.

Diğer Yatırımlar

a. Varlıklar

* Varlıklar bölümünün, verilen krediler kaleminde 2002 Ocak-Nisan döneminde 272 milyon ABD doları, 2003 Ocak-Nisan döneminde de 540 milyon ABD doları tutarında yurtdışına kredi açılmıştır. Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde, 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 2.887 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 3.822 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.

b. Yükümlülükler

* Yükümlülükler bölümünün, Ticari krediler kaleminde 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 426 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 355 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

* Krediler kalemi incelendiğinde, genel hükümetin 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 9.720 milyon ABD doları kullanım, 2003 yılının aynı döneminde ise 74 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirdiği görülmektedir. Söz konusu aylarda bankacılık sektörü sırasıyla net 828 milyon ABD doları geri ödeme ve net 518 milyon ABD doları kullanım, diğer sektörler ise yine aynı dönemlerde 208 milyon ABD doları net kullanım ve 387 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmişlerdir.  *   Mevduat hesapları, 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 605 milyon ABD doları azalış gösterirken, 2003 yılında bankaların yükümlülüklerinde 891 milyon ABD doları ve kredi mektuplu döviz tevdiat hesabında meydana gelen 90 milyon ABD doları artış nedeniyle 981 milyon ABD doları artış göstermiştir.

 

Sonuç olarak, diğer yatırımlar kaleminde 2002 yılı Ocak-Nisan döneminde 5.257 milyon ABD doları, bu yılın aynı döneminde ise 4.440 milyon ABD doları giriş görülmektedir.

c. Rezerv Varlıklar

* Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıklarında geçen yılın Ocak-Nisan döneminde 3.412 milyon ABD doları artış gerçekleşirken, 2003 yılının aynı döneminde 581 milyon ABD doları azalış olmuştur.