ZORUNLU KARŞILIKLAR HAKKINDA TEBLİĞ (2002/1)   

 

29 Mart 2002 Tarihli Resmi Gazete

Sayı : 24710

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasından :

Amaç ve Kapsam

Madde 1 - Bu Tebliğin amacı, 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 40 ıncı maddesinin II'nci fıkrası gereğince, Türkiye'de kurulmuş veya şube açmak suretiyle Türkiye'de faaliyet gösteren bankalar ve özel finans kurumlarının yükümlülükleri ve bu yükümlülükleri için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde bulunduracakları zorunlu karşılıklara ilişkin esas ve şartları düzenlemektir.

Münhasıran kıyı bankacılığı yapanlar hariç, serbest bölgelerde faaliyette bulunan bankalar ve özel finans kurumları da bu Tebliğ hükümlerine tabidir.

İller Bankası, Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş. ile Bankalar Kanunu'nun 18 inci maddesinin 2 nci fıkrası gereğince tasfiye olan bankalar ve özel finans kurumları, tasfiyenin ilan edildiği tarihten itibaren, bu Tebliğ hükümlerine tabi değildir.


Zorunlu Karşılığa Tabi Yükümlülükler

Madde 2 - Bankalar ve özel finans kurumlarının tabi oldukları muhasebe standartları ve kayıt düzeni esas alınarak belirlenen yurtiçi toplam pasiflerinden, aşağıda belirtilen kalemlere ilişkin hesap bakiyelerinin indirilmesi sonucunda bulunacak tutarlar ile yurtdışındaki şubeleri adına Türkiye'den kabul ettikleri mevduat ile cari ve katılma hesapları toplam, bankalar ve özel finans kurumlarının zorunlu karşılığa tabi Türk Lirası ve yabancı para yükümlülüklerini oluşturur.

İndirilecek Kalemler:

1) Özkaynak (ödenmiş sermaye, kanuni, ihtiyari ve fevkalade yedek akçeler, banka sabit kıymet yeniden değerleme fonu, iştirakler ve bağlı ortaklıklar ile sermayelerine katılınan diğer ortaklıklar sabit kıymet yeniden değerleme karşılığı, alınan sermaye benzeri krediler, menkul değerler değer artış fonu, vergi karşılığından sonraki dönem karı ve geçmiş yıllar karı toplamından zararların düşülmesi sonucu kalan tutar).

2) Pasifte yer alan Karşılıklar (genel kredi karşılıkları, muhtemel riskler için ayrılan serbest karşılıklar, kıdem tazminatı karşılığı, banka sosyal yardım sandığı varlık açıkları karşılığı, sabit kıymet yenileme fonu karşılığı, vergi karşılıkları, diğer karşılıklar tazmin edilmemiş ve nakde dönüşmemiş gayrinakdi krediler özel karşılıkları)

3) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na Yükümlülükler (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'ndan alınan mevduat kullanılan krediler ve bankalararası para piyasasından alınan borçlar).

4) Kredi ve Diğer Alacaklar Değerleme Fonu,

5) Repo işlemlerinden Sağlanan Fonlar,

6) Hazineye Olan Yükümlülükler,

7) Hazine Garantisiyle Yurt Dışından Sağlanan Krediler,

8) Fonlar ve Fonlardan Kullandırılan Kredi Karşılıkları,

9) Yurt İçi Bankalar ve Özel Finans Kurumlarına Yükümlülükler,

10) Faiz ve Gider Reeskontları,

11) Kazanılmamış Gelirler,

12) Ertelenmiş Vergiler,

13) Altın Depo Hesapları,

14) İhraç Edilen Gayrimenkul Sertifikası Bedelleri Özel Finans kurumlarının hesap ve kayıt düzenlerine göre, yukarıda belirtilen kalemlerle aynı nitelikte olmakla birlikte farklı adlar altında muhasebeleştirilen hesaplar, bu kurumlar için toplam pasiflerinden indirilecek kalemler olarak değerlendirilir.


Zorunlu Karşılık Oranları

Madde 3 - Zorunlu Karşılık oranları aşağıdaki gibidir (BU MADDEDEKİ DEĞİŞİKLİK İÇİN TIKLAYIN)

a) Türk Lirası Yükümlülüklerde % 6

b) Yabancı Para Yükümlülüklerde % 11


Zorunlu Karşılık Yükümlülüklerinin Hesaplanması, Tesis Şekli ve Süresi

Madde 4 - Zorunlu karşılığa tabi yükümlülükler iki haftada bir Cuma günleri itibariyle hesaplanır. Cuma gününün resmî tatil gününe rastlaması halinde, yükümlülüklerin hesaplanmasında bir önceki iş günü esas alınır.

Bankalar ve özel finans kurumları, Türk Lirası yükümlülükleri için Türk Lirası cinsinden, yabancı para yükümlülükleri için ABD Doları ve Euro döviz cinslerinden olmak üzere, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde açılan hesaplarda, 3'üncü maddede öngörülen oranlarda nakden zorunlu karşılık tesis ederler.

Zorunlu karşılıkların tesis süresi 14 gündür. Bu süre yükümlülüklerin hesaplandığı tarihten iki hafta sonraki Cuma günü başlar ve ikinci haftanın Perşembe günü mesai saati bitiminde sona erer.

Tesis edilmesi gereken Türk Lirası ve yabancı para zorunlu karşılık oranlarının 3'er puanlık kısmı ortalama olarak tesis edilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, bu Tebliğe göre tesis edilmesi gereken zorunlu karşılık oranlarının aynı kalması koşuluyla, banka ve banka grupları ile özel finans kurumu bazında, ortalama olarak tesis edilecek 3 puanı belirli süreler için indirebilir.

Tesis süresinin başlangıcının resmi tatil gününe rastlaması halinde, ortalama olarak tesis edilemeyen kısımlara ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesinde tatili izleyen ilk işgünü esas alınır.

Bankalar ve özel finans kurumlarının yabancı para cinsinden yükümlülükleri ile bu yükümlülükler için yabancı para hesaplarda tesis edilen zorunlu karşılık tutarları Türk Lirası olarak gösterilir.

Yabancı para cinsinden yükümlülükler ile yabancı para cinsinden tesis edilen zorunlu karşılıkların Türk Lirası karşılıklarının hesaplanmasında, yükümlülüklerin hesaplandığı tarihteki Resmi Gazete'de ilan edilen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kurları ve İstanbul Altın Borsası'nda oluşan ortalama altın fiyatı esas alınır.

Zorunlu karşılık yükümlülüklerinin hesaplanma dönemi ile zorunlu karşılıkların tesis süresi önceden duyurulmak koşuluyla gerektiğinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca değiştirilebilir.


Bildirim

Madde 5 - Bankalar ve özel finans kurumları zorunlu karşılığa tabi yükümlülüklerini, esasları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespit edilecek cetvellerle, yükümlülüklerin hesaplandığı tarihi takip eden iki hafta sonraki Cuma günü mesai saati bitimine kadar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na bildirirler.


Zorunlu Karşılıklara Faiz Ödenmesi

Madde 6 - Bankalarca Türk Lirası ve yabancı para yükümlülükler için tesis edilen zorunlu karşılıklara faiz ödenir. Ödenecek faiz oranı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespit ve ilan edilir.

Zorunlu karşılıklara ödenecek faizin tahakkuku Mart, Haziran, Eylül ve Aralık ayları sonlarında yapılır.


Yaptırım Uygulaması

Madde 7 - Bankalar ve özel finans kurumlarınca;

a) Türk Lirası veya yabancı para zorunlu karşılık yükümlülüklerinin süresinde tesis edilmemesi veya eksik tesis edilmesi,

b) Zorunlu karşılık cetvellerinde yer alan yükümlülükleri ile yapılacak incelemeler sonucu tespit olunacak yükümlülükleri arasında fark oluşması nedeniyle, Türk Lirası veya yabancı para zorunlu karşılıklarının eksik tesis edilmiş olması halinde eksik tutarlara, tesis süresi esas alınarak cezai faiz uygulanır.

Bankalar ve özel finans kurumlarınca yabancı para zorunlu karşılıkların eksik tesis edilmiş olması halinde, cezai faiz hesaplanmasında eksik tesis edilen kısmın Türk Lirası karşılıkları esas alınır.

Cezai faiz oranı, zorunlu karşılıkların tesis edilmesi gereken en son tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranının 1,50 katsayıyla çarpımı sonucu hesaplanan orandır.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, zorunlu karşılık yükümlülüklerini sürekli olarak yerine getirmeyen bankalar ve özel finans kurumları hakkında gerekli idari tedbirleri alabilir.


Mevduat veya Katılma Hesaplarından Olağanüstü Çekilişler

Madde 8 - Mevduat veya katılma hesapları olağanüstü çekilmekte olan bankalar veya özel finans kurumlarının, eksiliş tutarını, eksilişe konu teşkil eden mevduat veya katılma hesabının vade ve türünü ve eksilişin başladığı tarihi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na yazılı olarak bildirmeleri halinde, tesis etmeleri gereken zorunlu karşılık tutarı, olağanüstü eksilişe tekabül eden mevduat veya katılma hesapları göz önüne alınarak yeniden hesaplanabilir.


Geçici Madde 1 - Zorunlu Karşılıklar Hakkındaki 96/1 sayılı Tebliğe, 30/11/2001 tarihli ve 24599 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2001/3 Sayılı Tebliğ ile eklenen Geçici 2'nci madde kapsamındaki yükümlülükler için zorunlu karşılıklar, bu Tebliğin 3 üncü maddesindeki orana ulaşıncaya kadar, 96/1 sayılı Tebliğin geçici 2'nci maddesinde yer alan esaslara göre tesis edilir. Ancak, söz konusu zorunlu karşılık oranlarının artırılması gereken haftanın, bu Tebliğe göre belirlenen yükümlülük hesaplama dönemiyle örtüşmemesi halinde oran artırımı, izleyen yükümlülük hesaplama döneminde yapılır. Bu madde kapsamında tesis edilen yabancı para zorunlu karşılıkların oranının % 8'e ulaşması halinde, aşan kısımları ortalama olarak tutturulabilir.

Geçici Madde 2 - Yürürlükten kaldırılan 22/7/1996 tarihli ve 22704 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 96/1 sayılı Umumi Disponibilite Hakkında Tebliğe tabi bulunmayan ancak bu Tebliğe tabi tutulan bankaların bu Tebliğin yayımlandığı tarihten önce tahvil ihracı yoluyla sağladıkları kaynaklar dahil yurt dışından kullandıkları krediler, vadeleri sonuna kadar zorunlu karşılığa tabi yükümlülükler arasına dahil edilmez.

Geçici Madde 3 - Özel finans kurumlarının, bu Tebliğin yayımlandığı tarihten önce borçlu sıfatıyla sağladığı fonlar, vadeleri sonuna kadar zorunlu karşılığa tabi yükümlülükler arasına dahil edilmez.

Yürürlükten Kaldırılan Tebliğler

Madde 9 - 22/7/1996 tarihli ve 22704 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 96/1 Sayılı Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliğ ile ek ve değişiklikleri ve 21/3/1984 tarihli ve 18348 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Özel Finans Kurumları Hakkında 1 No.lu Tebliğin çeşitli Tebliğlerle değişik blokaja ilişkin hükmü yürürlükten kaldırılmıştır.


Yürürlük

Madde 10 - Bu Tebliğ, 10 Mayıs 2002 tarihli zorunlu karşılık cetvelinden başlamak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.