2003 YILI OCAK-KASIM ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ    

2003 YILI OCAK-KASIM ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

I-             CARİ İŞLEMLER

Cari işlemler dengesi, 3 aylık aradan sonra Kasım ayıyla birlikte 466 milyon ABD doları tutarında açık vermiş ve Ocak-Kasım 2003 dönemi açığı 4.203 milyon ABD doları olmuştur. Söz konusu dönemde, gümrük kapılarında yapılan anketler yoluyla sağlanan turizm verilerinin kesinleşmesi ve dış ticaretle ilgili verilerin güncellenmesiyle, ilk açıklandığı dönemde 119 milyon ABD doları açık veren Ekim ayı cari işlemler dengesi 59 milyon ABD doları fazla vermiştir.

Dış Ticaret

Bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, 2003 Ocak-Kasım döneminde dış ticaret açığı % 63,3 oranında artarak 11.200 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 29,2 artarak 42.385 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen,

- bavul ticaretinin % 3,7 azalarak 3.599 milyon ABD dolarına düşmesi ve

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının  % 31,4 oranında artarak 60.679 milyon ABD dolarına ulaşması nedeniyle gerçekleşmiştir.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler dengesi; içerisinde en önemli kalem olan turizm gelirlerindeki artışın etkisiyle Ocak-Kasım 2003 döneminde bir önceki senenin aynı dönemine göre   % 17,5 artarak 8.836 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Devlet İstatistik Enstitüsü’nün yayınladığı anket sonuçlarına göre Ocak-Kasım 2003 döneminde turizm gelirleri, bir önceki yıla göre % 13,9 oranında artarak 9.353 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Turizm gelirlerindeki artış, çıkış yapan kişi sayısındaki  % 5,7 artış ile ortalama harcamadaki % 7,8’lik artıştan kaynaklanmıştır. Söz konusu dönemde net turizm gelirleri, bir önceki yıla göre % 14,8 oranında artarak 7.396 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık gelirleri incelendiğinde ise dış ticaret hacminin artışı paralelinde gelirlerin 2002 yılının Ocak-Kasım dönemine göre % 14,7 oranında artmasına rağmen giderlerin de % 25,9 oranında artması sonucu net taşımacılık gelirinin 2003 yılı Ocak-Kasım döneminde % 9,6 oranında azalarak 715 milyon ABD doları olduğu görülmektedir.

Yatırım Geliri    

2002 Ocak-Kasım döneminde 4.130 milyon ABD doları, 2003 yılı Ocak-Kasım döneminde ise 5.049 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve faizden oluşan diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2003 yılı Ocak-Kasım döneminde sırasıyla 216, 1.163 ve 3.670 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Ocak-Kasım 2003 döneminde, diğer yatırım gelirleri altında yer alan uzun vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2002 yılının aynı dönemine göre % 5,2 oranında artarak 3.948 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Genel Hükümet’in uzun vadeli kredilerine ilişkin faiz ödemelerinin yanısıra Merkez Bankası nezdindeki döviz tevdiat hesaplarına yapılan faiz ödemeleri de faiz giderleri içinde önemli yer tutmaktadır.

Cari Transferler

  Bir önceki yılın Ocak-Kasım dönemiyle karşılaştırıldığında, 2003  yılının aynı döneminde % 1,6 oranında azalan cari transferler 3.210 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, bu kalemin içerisinde en büyük paya sahip işçi gelirleri, 2.070 milyon ABD doları olmuştur. Diğer bir kalem olan bedelsiz ithalattan kaynaklanan girişler de aynı dönemde  % 10,4’lük azalışla 883 milyon ABD doları olmuştur.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

Sermaye hesabı altında bulunan göçmen transferlerinde Ocak-Kasım 2003 döneminde herhangi bir işlem olmazken, finans hesaplarında gözlemlenen başlıca gelişmeler, aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir:

 Doğrudan Yatırımlar

 Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri de içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, Kasım ayında 89 milyon ABD doları giriş göstermesine rağmen Ocak-Kasım 2003 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 54,3 oranında azalarak 458 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bu tutarın 164 milyon ABD doları, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları net kredilerden oluşmaktadır.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde net 89 milyon ABD doları, 2003 yılı aynı döneminde de net 439 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2003 yılı Ocak-Kasım döneminde doğrudan yatırımlar net 19 milyon ABD doları giriş göstermiştir.

Portföy Yatırımları

2002 yılının Ocak-Kasım döneminde 732 milyon ABD dolarlık net çıkış gösteren  portföy yatırımları, Kasım 2003’teki 552 milyon ABD dolarlık net çıkışa rağmen 2003 yılının Ocak-Kasım döneminde 2.239 milyon ABD doları net girişle sonuçlanmıştır.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde 1.948 milyon ABD doları, 2003 yılı Ocak-Kasım döneminde de 1.127 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı gözlenmiştir.

Portföy yatırımları altında yükümlülükler bölümünün Genel Hükümet kalemi incelendiğinde yurtdışında tahvil ihraçlarının 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde 1.243 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 1.509 milyon ABD doları tutarında net borçlanma olarak gerçekleştiği gözlenmekte; Kasım 2003’te ise 459 milyon ABD doları tutarında geri ödeme gerçekleştirildiği görülmektedir.

Yurtdışı yerleşik kişilerin hisse senedi piyasasındaki alımları Kasım ayındaki 192 milyon ABD dolarlık alımla devam etmiş ve Ocak-Kasım 2003 döneminde toplam 954 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Aynı dönemde Devlet İç Borçlanma Senetleri piyasasında ise 1.080 milyon ABD dolarlık net alım gerçekleşmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde 7.191 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 1.675 milyon ABD doları giriş görülmektedir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan yurtdışına yapılan ihracat işlemleri karşılığı açılan ticari krediler 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde net 1.070 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise net 596 milyon ABD doları tutarında gerçekleşmiştir. Verilen nakit kredilerde, 2002 Ocak-Kasım döneminde  56 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleşirken, 2003 yılının aynı döneminde 392 milyon ABD doları tutarında yurtdışına kredi açılmıştır.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde ise 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde 894 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 1.258 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.

b. Yükümlülükler

İthalatın finansmanı amacıyla sağlanan ticari krediler kaleminde 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde 2.177 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 852 milyon ABD doları uzun ve 685 milyon ABD doları da kısa vadeli olmak üzere toplam 1.537 milyon ABD doları net kullanım gerçekleştiği gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise Merkez Bankası’nın Uluslararası Para Fonu’na 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde 6.138 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde de 1.356 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği; Genel Hükümet’in 2003 yılı Kasım ayında, Uluslararası Para Fonu’ndan sağlanan kredilerle ilgili kullanım veya geri ödeme yapmadığı, Ocak-Kasım döneminde yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlara 1.927 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği görülmektedir. 2002 ve 2003 yılının Ocak-Kasım döneminde bankacılık sektöründe sırasıyla 1.423 milyon ABD doları net geri ödeme ve 578 milyon ABD doları net kullanım, diğer sektörlerde ise 614 milyon ABD doları ve 729 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir. 

Mevduat hesapları, 2002 yılı Ocak-Kasım döneminde 431 milyon ABD doları artış gösterirken, 2003 yılının aynı döneminde bankalardaki mevduatın 736 milyon ABD doları ve Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının ise 491 milyon ABD doları artması nedeniyle 1.227 milyon ABD doları artış göstermiştir.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan ve resmi rezervlerin içinde bulunduğu rezerv varlıklarda geçen yılın Ocak-Kasım döneminde 6.045 milyon ABD doları, bu yılın aynı döneminde ise 2.630 milyon ABD doları artış olmuştur.