2003 YILI OCAK-AĞUSTOS DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler Dengesi Gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

· 2002 yılı Ocak ayından itibaren “Ödemeler Dengesi Ayrıntılı Sunum” tablosunda “Genel Mal Ticareti” ana başlığı altında yayınlanan “İşlem Gören Mallar” kaleminde yer alan veriler, bundan böyle 16 numaralı tabloda ayrı olarak yayınlanacaktır.

Ağustos ayı cari işlemler dengesinde ilk göze çarpan unsur, ithalat giderlerinin ihracat gelirlerinin üzerinde olmasına rağmen, özellikle hizmetler kalemi içinde yer alan turizm gelirlerinde meydana gelen artışın etkisiyle dengelenmesi ve 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde ilk defa 328 milyon ABD dolarlık fazla vermesidir.

Ancak, Ocak-Ağustos 2003 dönemini kapsayan toplam 8 aylık döneme bakıldığında ise bir önceki yıl 840 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığının, 2003 yılının aynı döneminde % 386,5’lik artışla 4.087 milyon ABD dolarına ulaştığı görülmektedir.

Bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, 2003 Ocak-Ağustos döneminde dış ticaret açığı % 70,1 oranında artarak 8.260 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 30,4 artarak 29.325 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 33,5 oranında artarak 42.408 milyon ABD dolarına ulaşması nedeniyle gerçekleşmiştir.

Hizmetler dengesi; içerisinde en önemli kalem olan turizm gelirlerindeki artışın etkisiyle Ocak-Ağustos döneminde geçen seneye göre % 18,6 artarak 5.630 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizm gelirlerindeki artışa ziyaretçi sayılarının bir önceki döneme göre % 2,2, ortalama harcamanın da % 5,2 artması neden olmuştur. Ortalama harcamanın artışında Euro bölgesinden ülkemizi ziyaret eden kişilerin yoğunluğu ve Euro’nun ABD doları karşısında değer kazanmasının da etken olduğu düşünülmektedir. Bu dönemde net turizm gelirleri, bir önceki yıla göre % 8,2 oranında artarak 4.499 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık gelirlerinde ise dış ticaret hacminin artışı paralelinde gelirlerin 2002 yılının aynı dönemine göre % 19,4 oranında artmasına rağmen giderlerin % 28,7 oranında artması sonucu net taşımacılık geliri 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde % 1,5 oranında azalarak 514 milyon ABD doları olmuştur.

2002 Ocak-Ağustos döneminde 2.968 milyon ABD doları, 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde ise 3.760 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve faizden oluşan diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde sırasıyla 151, 980 ve 2.629 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Diğer yatırım gelirleri altında yer alan uzun vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2002 yılının aynı dönemine göre % 6,9 oranında artarak 2.854 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Ağustos 2003’te, Merkez Bankası ve Genel Hükümetin Uluslararası Para Fonu (IMF)’ndan sağladıkları kredilerin sırasıyla 44 milyon ve 156 milyon ABD doları tutarındaki faiz ödemelerinin yanısıra bir önceki aya göre % 40 artarak yaklaşık 157 milyon ABD dolarına ulaşan Merkez Bankası nezdindeki döviz tevdiat hesaplarına yapılan faiz ödemeleri de faiz giderleri içinde önemli yer tutmaktadır.

Bir önceki yılın Ocak-Ağustos dönemiyle karşılaştırıldığında 2003 yılının aynı döneminde önemli bir artış göstermeyen cari transferler 2.303 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, bu kalemin içerisinde en büyük paya sahip işçi gelirleri, 1.433 milyon ABD doları olmuştur. Diğer bir kalem olan bedelsiz ithalattan kaynaklanan girişler de aynı dönemde % 3’lük artışla 649 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

Sermaye Hesabı altında bulunan göçmen transferlerinde herhangi bir işlem olmazken finans hesaplarında gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir:

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri de içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, Ağustos ayında 67 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Ocak-Ağustos dönemi için bakıldığında, 2003 yılında Türkiye’de yapılan net yabancı sermaye yatırımları bir önceki yıla göre % 47,3 oranında azalarak 328 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bu tutarın 77 milyon ABD doları, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerden oluşmaktadır.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde net 9 milyon ABD doları, 2003 yılı aynı döneminde de net 265 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde doğrudan yatırımlar net 63 milyon ABD doları giriş göstermiştir.

Ağustos 2003’te 631 milyon ABD dolarlık net giriş gösteren Portföy yatırımları, 2002 yılının Ocak-Ağustos dönemindeki 919 milyon ABD dolarlık net çıkışın tersine 2003 yılının aynı döneminde 1.248 milyon ABD doları net girişle sonuçlanmıştır.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde 1.721 milyon ABD doları, 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde de 364 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı gözlenmiştir.

Portföy yatırımları altında yükümlülükler bölümünün yurtdışında tahvil ihraçları kalemi incelendiğinde, Genel Hükümet tarafından bu yılın Ağustos ayında yeni tahvil ihracı veya geri ödemesi yapılmamış, ancak Ocak-Ağustos döneminde 930 milyon ABD doları tutarında tahvil ihracı yoluyla net borçlanma gerçekleşmiştir.

Yurtdışında yerleşikler, bu yılın 2003 Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre hisse senedi piyasasında % 206,7’lik artışla 319 milyon ABD dolarlık ve Devlet İç Borçlanma Senetleri piyasasında % 37,8’lik artışla 540 milyon ABD dolarlık net alım gerçekleştirmişlerdir.

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde 7.138 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 2.808 milyon ABD doları giriş görülmektedir.

Bu bölümde yer alan yurtdışına yapılan ihracat işlemleri karşılığı açılan ticari kredi 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde net 617 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise net 953 milyon ABD doları tutarında gerçekleşirken nakit kredi olarak, yurtdışına sırasıyla 261 ve 409 milyon ABD doları tutarında kredi açılmıştır.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde ise 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde 1.549 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 1.624 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.

İthalat işlemleri karşılığı alınan ticari krediler kaleminde 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde 1.468 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 580 milyon ABD doları uzun ve 392 milyon ABD doları da kısa vadeli olmak üzere toplam 972 milyon ABD doları net kullanım gerçekleştiği gözlemlenmektedir.

Nakit krediler kalemi incelendiğinde ise Merkez Bankası’nın 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde IMF kredisi olarak 6.138 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde de 617 milyon ABD doları geri ödeme gerçekleştirdiği, buna karşılık Genel Hükümet’in 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde, IMF’den 12.503 milyon ABD doları, 2003 yılının aynı döneminde ise 991 milyon ABD doları net kredi kullandığı, bununla birlikte yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlara sırasıyla 244 milyon ABD doları ve 1.255 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği görülmektedir. Söz konusu dönemlerde bankacılık sektöründe sırasıyla 1.155 milyon ABD doları net geri ödeme ve 636 milyon ABD doları net kullanım, diğer sektörlerde ise 340 milyon ABD doları ve 352 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Mevduat hesapları, 2002 yılı Ocak-Ağustos döneminde 95 milyon ABD doları azalış gösterirken, 2003 yılının aynı döneminde bankalardaki mevduatın 1.295 milyon ABD doları ve Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat hesaplarının ise 370 milyon ABD doları artması nedeniyle 1.665 milyon ABD doları artış göstermiştir.

Finans hesaplarının son kalemi olan ve resmi rezervlerin içinde bulunduğu rezerv varlıklarda geçen yılın Ocak-Ağustos döneminde 5.239 milyon ABD doları, bu yılın aynı döneminde ise 2.446 milyon ABD doları artış olmuştur.