2004 YILI OCAK-MAYIS DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

 

 

 

I-             CARİ İŞLEMLER HESABI

 

Mayıs 2004 ayında 1.580 milyon ABD doları artan cari işlemler açığı, Ocak-Mayıs döneminde 8.811 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Mayıs ayında 2.365 milyon ABD doları tutarında gerçekleşen dış ticaret açığının 958 milyon ABD doları tutarındaki net turizm geliriyle kısmen kapatıldığı göze çarpmaktadır.

 

Dış Ticaret

 

2004 yılının ilk beş aylık verilerine göre dış ticaret açığı, % 130,9 artarak 10.030 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 29,3 oranında artarak 23.123 milyon ABD doları ve

- bavul ticaretinin % 14,3 artarak 1.604 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 47,2 oranında artarak 36.958 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

                

Seçilmiş Kalemler-Dış Ticaret (Milyon ABD doları)	Ocak-Mayıs 2003	Ocak-Mayıs 2004	% Değişim
İhracat FOB	17.888	23.123	29,3
Bavul Ticareti	1.403	1.604	14,3
İthalat CIF	-25.111	-36.958	47,2
(Altın İthalatı)	-922	-1.389	50,7
Dış Ticaret Dengesi	-4.344	-10.030	130,9

 

Hizmetler Dengesi

 

Hizmetler dengesi, Ocak-Mayıs 2004 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 54 oranında artarak 2.477 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Beş aylık turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 51,1 oranında artarak 3.651 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.  Bunun sonucunda net turizm gelirleri, % 62,3 oranında artarak 2.717 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde ülkemizi ziyaret eden yabancı turist sayısındaki % 52,6’lık artış dikkat çekicidir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılının Ocak-Mayıs dönemine göre % 22,1 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 54,7’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 45,6 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2004 yılı Ocak-Mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 269 milyon ABD doları artarak 422 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

 

Yatırım Geliri  

 

2003 Ocak-Mayıs döneminde 2.443 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak-Mayıs döneminde ise 2.402 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2004 yılı Mayıs ayında sırasıyla 64, 68 ve 389 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Ocak-Mayıs 2004 döneminde, diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılının aynı dönemine göre % 16,2 oranında azalarak 1.650 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

 

Cari Transferler

 

  Bir önceki yılın Ocak-Mayıs dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2004  yılının ilk beş aylık döneminde % 42,3 oranında artarak 1.144 milyon ABD doları olmuştur. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde,  işçi gelirleri ve bedelsiz ithalattan kaynaklanan girişler sırasıyla % 36,8 ve % 84,1 oranında artarak 320 ve 764 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

 

 

2004 yılının Ocak-Mayıs döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki seneye göre % 91,4 artışla 6.318 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir:

 

 Doğrudan Yatırımlar

 

 Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri de içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Mayıs döneminde 186 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken bu yılın aynı döneminde 520 milyon  ABD dolarına ulaşmıştır. Bu tutarın 68 milyon ABD doları, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarını oluşturmaktadır.

 

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 yılı Ocak-Mayıs döneminde net 172 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 355 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı Ocak-Mayıs döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde net 165 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

 

Portföy Yatırımları

 

2003 yılı Ocak-Mayıs döneminde 225 milyon ABD doları net sermaye girişi gözlemlenen bu kalemde 2004 yılının aynı döneminde 2.031 milyon ABD doları net sermaye girişi gözlenmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları 2003 Ocak-Mayıs döneminde 135 milyon ABD doları net alımla, 2004 yılı Ocak-Mayıs döneminde ise 445 milyon ABD doları net satımla sonuçlanmıştır.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet’in Mayıs ayında yurtdışına yönelik yeni tahvil ihracı veya geri ödemesi gerçekleştirmediği görülmektedir. Bunun sonucunda ilk üç aydaki 11 milyon ABD dolarlık net geri ödeme rakamı Ocak-Mayıs döneminde de değişmemiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Mayıs ayında hisse senedi piyasasında 60 milyon ABD doları net satım gerçekleştirirken, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 199 milyon ABD doları net alım gerçekleştirmişlerdir.  2004 yılının Ocak-Mayıs döneminde ise söz konusu piyasalarda sırasıyla 347 milyon ve 1.250 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

 

   

Diğer Yatırımlar

 

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılı Ocak-Mayıs döneminde 3.114 milyon ABD doları, 2004 Ocak-Mayıs döneminde de 4.202 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

 

a. Varlıklar

 

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, 2003 yılı Ocak-Mayıs döneminde net 396 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 593 milyon ABD doları tutarında ihracat işlemleri karşılığı yurtdışına kredi açılmıştır. Nakit kredilerde ise 2003 Ocak-Mayıs döneminde yurtdışına net 585 milyon ABD doları kredi açılırken, 2004 yılının aynı döneminde 297 milyon ABD doları tutarında net kredi ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde ise 2003 yılı Ocak-Mayıs döneminde 3.764 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde ise 650 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.

 

b. Yükümlülükler

 

İthalatın finansmanı amacıyla sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılının ilk beş ayında 495 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, 2004 yılının aynı döneminde ithalat artışına bağlı olarak 410 milyon ABD doları uzun vadeli ve 1.225 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 1.635 milyon ABD doları net kullanım olduğu gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004 yılının Ocak-Mayıs döneminde, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 1.737 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümet’in ise net olarak 368 milyon ABD doları tutarında kredi kullandığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı kredi tutarı 630 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 1.116 milyon ABD doları olmuştur. 2003 ve 2004 yılının Ocak-Mayıs dönemlerinde bankacılık sektöründe sırasıyla 259 milyon net geri ödeme ve 1.582 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde ise sırasıyla 233 milyon ABD doları net geri ödeme ve 2.669 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir. 

Mevduat hesapları, 2003 yılı Ocak-Mayıs döneminde 839 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılının aynı döneminde bankalardaki mevduatın 5 milyon ABD doları artmasına karşın Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının     50 milyon ABD doları azalması nedeniyle toplam olarak 45 milyon ABD doları azalmıştır.

 

Rezerv Varlıklar

 

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2003 yılı Ocak-Mayıs döneminde 52 milyon ABD doları artarken 2004 yılının aynı döneminde 80 milyon ABD doları artmıştır.