|
05
Mayıs 2004 Tarihli Resmi Gazete
Sayı:
25453
Maliye
Bakanlığından:
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel
Tebliği (Sıra No: 12)
Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun(1) 175 ve mükerrer
257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 1 sıra
numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bu Tebliğ ekinde yer alan
Muhasebe Usul ve Esasları, 1/1/1994 tarihinden itibaren zorunlu olarak
uygulanmak üzere, 26/12/1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Vergi Usul Kanununda değişiklik yapan 5024 sayılı
Kanunun(2) amacı; mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması ve böylece
vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesidir.
Enflasyon düzeltme işlemi ile ilgili olarak 5024 sayılı Kanun ikili bir yaklaşım
getirmiş ve süreklilik arz eden ve düzeltme işlemine ilişkin ana esasların
belirlendiği hükümler Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde;
31/12/2003 tarihli mali tabloların düzeltme işlemine ilişkin hükümler ise geçici
25 inci maddesinde yer almaktadır. Geçici 25 inci maddenin uygulanmasına ilişkin
olarak 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (3)yayımlanmıştır.
5024 sayılı Kanunla yapılan bu değişikliklere paralel olarak
tekdüzen hesap planında aşağıdaki düzenlemelerin yapılması gerekli
görülmüştür.
A- VERGİ USUL KANUNUNUN MÜKERRER 298 İNCİ MADDESİ İLE SÜREKLİLİK
ARZ EDEN DÜZELTME İŞLEMİNE İLİŞKİN MUHASEBE HESAPLARI:
1-
" 17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM
MALİYETLERİ" hesap grubunda "178-
Y1LLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME
HESABI" açılmıştır.
178-
YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, "697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme
Hesabı"nın borç kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar
düzeyinde izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
"697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı"nın borç
kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın alacağına karşılık bu hesabın borcuna
alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o
projeye ilişkin tutar bu hesaptan "658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları" hesabına
aktarılır.
2-
" 35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM
HAKEDİŞLERİ" hesap grubunda "358- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME
HESABI" açılmıştır.
358-YILLARA
YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, "697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı"
nın alacak kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde
izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
"697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın alacak
kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın borcuna karşılık bu hesabın alacağına
alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o
projeye ilişkin tutar bu hesaptan "648- Enflasyon Düzeltmesi Karları" hesabına
aktarılır.
3-
"50-ÖDENMİŞ SERMAYE" hesap grubunda
enflasyon düzeltmesinin yarattığı farkları izlemek üzere
"502- SERMAYE
DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI" hesabı ile "503- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI
(-)" hesabı açılmıştır.
502-
SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI
Bu
hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumlu
farkların izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
Ödenmiş
sermaye tutarının enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş
sermaye (ularında meydana gelen artışlar bu hesabın alacağına, "698- Enflasyon
Düzeltme Hesabı" nın borcuna kaydedilir, izleyen dönemde enflasyon oranının
düşmesi sonucu taşıma işleminden ortaya çıkan azalışlar bu hesabın borcuna
"698-Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın alacağına kaydedilir.
Bu farkların sermayeye eklenmesi durumunda "500- Sermaye Hesabı"
nın alacağına karşılık bu hesap borçlandırılır.
503-
SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI (-)
Bu
hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz
farkların izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez enflasyon düzeltilmesine tabi
tutulması sonucu ödenmiş sermaye tutarında azalış meydana gelmesi durumunda bu
hesabın borcuna, "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın alacağına kaydedilir, izleyen
dönemlerde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklar önce bu hesaptaki
tutardan mahsup edilir, varsa kalanı "502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farklar"
hesabına alacak yazılır.
4-
" 64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR"hesap
grubumla "648- ENFLASYON DÜZELTMESİ
KARLARI" hesabı açılmıştır.
648-
ENFLASYON DÜZELTMESİ KARLARI
Bu
hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumlu farkların
"698- Enflasyon Düzeltme Hesabından" ve yıllara yaygın inşaat işinde "358- Yıllara Yaygın inşaat
Enflasyon Düzeltme Hesabından" aktarılarak izlendiği hesaptır.
İşleyişi
"698-
Enflasyon Düzeltme Hesabından" ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde
"358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltine Hesabından" bu hesaba aktarılan
tutarlar söz konusu hesapların borcuna karşılık bu hesaba
alacak yazılır.
5-
" 65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)" hesap grubunda "658-
ENFLASYON DÜZELTMESİ ZARARLARI (-)" hesabı açılmıştır.
658-
ENFLASYON DÜZELTMESİ ZARARLARI
(-)
Bu
hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumsuz
farkların "698- Enflasyon Düzeltme Hesabından" ve yıllara yaygın inşaat
işinde "178- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından" aktarılarak
izlendiği hesaptır.
İşleyişi:
"698- Enflasyon Düzeltme Hesabından" ve yıllara yaygın inşaat
işinde geçici kabulde "178- Yıllara Yaygın inşaat-Enflasyon Düzeltine
Hesabından" bu hesaba aktarılan tutarlar söz konusu hesapların alacağına
karşılık bu hesaba borç yazılır.
6- "69-DÖNEM NET KARI
VE ZARARI" hesap grubunda "697- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI"
ile "698- ENFLASYON DÜZELTME HESABI" açılmıştır.
697-
YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyet ve
hakedişlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan farkların izlendiği
hesaptır.
İşleyişi:
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ail maliyetlere ilişkin
enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan artışlar 17 nci
gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı faiklar için
açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesabın alacağına kaydedilir.
Hakedişlere ilişkin düzeltmeler sonucu oluşan artışlar da 35 inci
gruptaki ilgili defler-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı
farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesabın
borcuna kaydedilir.
Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre "178- Yıllara
Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" veya "358- Yıllara Yaygın inşaat
Enflasyon Düzeltme Hesabı" na devredilerek kapatılır.
inşaat ve onarım işlerinde birden fazla proje olması durumunda bu
hesapta her bir proje için bir tali hesap açılarak farklar projeler itibariyle
izlenir.
698-ENFLASYON
DÜZELTME HESABI
Bu
hesap parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan faikların izlendiği
hesaptır.
İşleyişi:
Parasal olmayan bilanço kalemlerinin düzeltilmesi sonucu oluşan
farklar, ilgili varlık ve kaynaklara ilişkin defler-i kebir hesaplarına (bu
hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali
hesaplara) karşılık bu hesaba kaydedilir. Parasal olmayan varlık kalemlerinin
enflasyona göre düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesabın alacağına,
parasal olmayan kaynak kalemlerindeki artışlar ise borcuna yazılır.
Bu hesap, alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre, "648-
Enflasyon Düzeltmesi Karları" veya "658-Enflasyon Düzeltmesi Zararları" hesabına
devredilerek kapatılır.
Bilanço kalemleri yanında gelir tablosunu da düzelten işletmeler
parasal olmayan varlık ve kaynakların, düzeltme farklarına ilave olarak gelir
tablosu kalemlerinin düzeltilmesinden ortaya çıkan farktan da bu hesaba
kaydederler. Gelir hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar ilgili
gelir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı faiklar
için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır. Gider
hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan faiklar da ilgili gider hesaplarının
(bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların)
borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır. Hesabın alacak kalanı "648-Enflasyon
Düzeltmesi Karları" hesabına, borç kalanı ise "658- Enflasyon Düzeltmesi
Zararları" hesabına devredilerek kapatılır.
B- VERGİ USUL KANUNUNUN GEÇİCİ 25 İNCİ MADDESİ KAPSAMINDA DÜZELTME
İŞLEMİNE İLİŞKİN MUHASEBE HESAPLARI:
5024 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile Vergi Usul Kanununa eklenen
geçici 25 inci madde ve bu maddeye ilişkin olarak yayımlanan 328 sıra numaralı
Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre 31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon
düzeltmesinde, parasal olmayan kalemlerin düzeltilmesinden ortaya çıkan düzeltme
farkları ve sıfırlanması gereken özkaynak kalemleri "698- Enflasyon Düzeltme
Hesabı" na aktarılır. "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı"nın kalanı gelir yada
gider unsuru olarak dikkate alınmayıp "570- Geçmiş Yıllar Karları" hesabına veya
"580- Geçmiş Yıllar Zararları" hesabına aktarılarak kapatılır.
"17- Yıllara Yaygın inşaat ve Onarım Maliyetleri" hesap grubundaki
yıllara yaygın inşaat işlerine ilişkin maliyetlerin ve "35- Yıllara Yaygın
inşaat ve Onarım Hakedişleri" hesap grubundaki hakediş bedellerinin
düzeltmesinden ortaya çıkan farklar, "697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon
Düzeltme Hesabında" izlenir. Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna
göre "178- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" veya "358- Yıllara
Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" na devredilerek kapatılır.
Tebliğ
olunur.
(1) 10/01/1961
tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
(2) 30/12/2003
tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
(3) 28/02/2004
tarih ve 25387 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
| 
MUHASEBE
SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO:12)