|
06
Ekim 2004 Tarihli Resmi Gazete
Sayı:
25605
Maliye
Bakanlığından:
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel
Tebliği
(Yeni Türk Lirası kullanımında
özel kesim muhasebe sistemine ilişkin olarak işletmeler tarafından uyulacak
esaslar hakkında)
Sıra No:13
I. YENİ TÜRK LİRASI İLE İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER VE
ESASLAR
1-Yasal Düzenleme
Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun(1) 175 ve mükerrer 257
nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 1 Sıra
No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bu Tebliğ ekinde yer alan
Muhasebe Usul ve Esasları, 01/01/1994 tarihinden itibaren zorunlu olarak
uygulanmak üzere, 26/12/1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Diğer taraftan, 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para
Birimi Hakkında Kanunun(2)
-1 inci maddesinde Türkiye Cumhuriyeti Devletinin para biriminin Yeni Türk Lirası (YTL), alt
biriminin Yeni Kuruş (YKr) olacağı ve bir Yeni Türk Lirasının yüz Yeni Kuruşa
eşit olduğu,
-5083 sayılı Kanunun 5228 sayılı Kanunun(3) 59 uncu maddesinin 13
üncü fıkrası ile değiştirilen 2 nci maddesinde Türk Lirası değerlerin Yeni Türk
Lirasına dönüştürülürken bir milyon Türk Lirası (1.000.000 TL) eşittir bir Yeni
Türk Lirası değişim oranının esas alınacağı, Türk Lirası değerlerin Yeni Türk
Lirasına dönüşüm işlemlerinin ve Yeni Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerin sonuçlarında
ve ödeme aşamalarında yarım Yeni Kuruş ve üzerindeki değerlerin bir Yeni Kuruşa
tamamlanacağı ve yarım Yeni Kuruşun altındaki değerlerin dikkate
alınmayacağı,
-3 üncü maddesinde kanunlarda ve diğer mevzuatta, işlemlerde,
yargı kararlarında, hukuki muamelelerde, kıymetli evrak ve hukuki sonuç doğuran
diğer belgeler ile ödeme ve değişim araçlarında Türk Lirasına veya liraya
yapılan atıfların 2 nci maddede belirtilen değişim oranında Yeni Türk Lirasına
yapılmış sayılacağı,
- Geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrasında halen tedavülde
bulunan Türk Lirası banknotlar ile madeni paraların 01/01/2005-31/12/2005
tarihleri arasında Yeni Türk Lirası banknotlarla ve yeni çıkarılacak madeni
paralarla birlikte tedavül edeceği, üçüncü fıkrasında ise bu Kanunun
uygulanmasında karşılaşılan tereddütleri gidermeye ve gerekli düzenlemeleri
yapmaya Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan; görev alanına giren konularda
düzenleme yapmaya Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı,
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Sermaye Piyasası Kurulu ve Bankacılık
Düzenleme ve Denetleme Kurumunun yetkili olduğu,
- Geçici 3 üncü maddesinde 01/01/ 2005-31/12/2005 tarihleri
arasında da bütün mal ve hizmet bedellerinin 4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanunun(4) 12 nci maddesi çerçevesinde düzenlenecek etiket
ve tarife listelerinde Türk Lirası ve Yeni Türk Lirası üzerinden ayrı ayrı
gösterilmesinin zorunlu olduğu,
- 6 ncı maddesinde Kanunun 4 üncü maddesi ile geçici 1 inci
maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının yayımı, diğer hükümlerinin ise
01/01/2005 tarihinde yürürlüğe gireceği,
hükümleri bulunmaktadır.
Buna göre, 5083 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeler çerçevesinde
Yeni Türk Lirası kullanımında özel kesim muhasebe sistemine ilişkin olarak
işletmeler tarafından uyulacak esaslar konusunda aşağıdaki açıklamaların
yapılması gerekli görülmüştür.
2-Yeni Türk Lirası Kullanımında Özel Kesim Muhasebe Sisteminde
Uyulacak Esaslar
2.1- Kanunun 1 inci maddesinin yürürlük tarihinin 01/01/2005 olması nedeniyle,
31/12/2004 tarihi sonuna kadar düzenlenecek tüm belgeler (fatura, sevk
irsaliyesi, vb) Türk Lirası üzerinden düzenlenecek ve dönem sonu işlemleri dahil
tüm muhasebe kayıtları Türk Lirası üzerinden yapılacaktır.
Mali tablolar Türk Lirası üzerinden
düzenlenecektir. Bu belgeler ve muhasebe kayıtları 01/01/2005 tarihinden sonra
da aynen oldukları gibi muhafaza edilecektir.
2.2- 31/12/2004
tarihli bilanço tutarları Kanunda belirtilen değişim oranı esas alınarak
01/01/2005 tarihi itibariyle Yeni Türk Lirasına dönüştürülecek ve dönüştürülen
bu tutarlar açılış kayıtları olarak muhasebeleştirilecektir. Dönüşüm
işlemlerinde kullanılmak üzere hazırlanan örnek Excell programı ve dönüşüm
tablosu bu Tebliğin ekinde (Ek:1 ve Ek:2) yer almaktadır.
2.3- 01/01/2005
tarihinden itibaren düzenlenecek tüm belgeler ve yapılacak muhasebe kayıtları
sadece Yeni Türk Lirası ve Yeni Kuruş üzerinden olacaktır. En küçük para birimi
1 YKr olduğu ve YTL cinsinden yapılan işlemlerin sonuçlarında ve ödeme
aşamalarında yarım YKr ve üzerindeki değerler 1 YKr’a tamamlanacağı için en
küçük muhasebe ve fatura değeri 1 YKr olacaktır. 2005 yılı boyunca Türk Lirası
ve Yeni Türk Lirasının birlikte kabul edilmesi ve 2005 takvim yılında bütün mal
ve hizmet bedellerinin etiket ve tarife listelerinin Türk Lirası ve Yeni Türk Lirası
para birimleri üzerinden ayrı ayrı gösterilmesi belge düzenleme ve muhasebe
kayıtlarında YTL’nın esas alınmasını etkilemeyecektir. Önceki dönemlere ilişkin
olmakla birlikte 01/01/2005 tarihinden sonra düzenlenecek faturalar,
verilecek beyannameler ve bildirimlerin de Yeni Türk Lirasına dönüştürülmesi ve
Yeni Türk Lirası üzerinden düzenlenmesi ve hesaplara kaydedilmesi gerekmektedir.
Ancak, ücretlilere yapılacak vergi indiriminde kullanılan Vergi İndirimine Ait
Bildirimler hakkında II. Bölümün 2.2. fıkrasında belirtildiği şekilde işlem
yapılacaktır.
2.4- Maliye
Bakanlığınca özel hesap dönemi tayin edilen mükellefler de 01/01/2005 tarihinde
normal vergilendirme dönemine sahip diğer mükellefler gibi işlem yapacaklardır.
Ancak, bu mükellefler 31/12/2004 tarihi itibariyle geçici mizan çıkartacaklar,
mizanda yer alan hesapları diğer mükelleflerin tabi oldukları esas ve usuller
çerçevesinde YTL para birimine dönüştürecekler ve bu tutarları 01/01/2005 tarihli açılış
maddesi olarak muhasebeleştireceklerdir. Diğer mükellefler için tespit edilmiş
muhasebe kayıt, saklama, belge ve bildirim düzeni bu mükellefler için de
geçerlidir.
2.5- Bilanço esası
dışında işletme hesabı esasına göre defter tutan diğer mükellefler de 01/01/2005
tarihinden itibaren YTL para birimine göre defter tutacaklardır. Bu mükellefler
2005 yılına devreden dönem sonu mal tutarları toplamı ve amortismana tabi
iktisadi kıymetler gibi kayıtlarını YTL’na dönüştürerek kaydedecekler ve durumlarını ilgilendiren
hususlarda bu Tebliğde belirtilen düzenlemelere uyacaklardır.
II. 31/12/2004 TARİHİ SONU İTİBARİYLE YAPILACAK
İŞLEMLER
1-Muhasebe Kayıt Düzeni İle İlgili Yapılacak
İşlemler
1.1- İşletmeler
31/12/2004 tarihli bilanço hesaplarında yer alan TL değerleri 01/01/2005
tarihinde ilk işlem olarak YTL para birimine dönüştüreceklerdir. Hesaplardaki
toplam TL tutarların YTL’na dönüşümünde bulunacak tutar ile alt hesapların daha
sonra ayrı ayrı dönüşümü halinde bulunacak tutarlar toplamı
tamamlamalar (yuvarlamalar) nedeniyle
eşit olmayabilecektir. Bu nedenle, işletmeler tek düzen hesap planına uygun bir
şekilde defter-i kebir hesaplarında yer alan TL tutarların YTL’na dönüşümü
işlemlerine yardımcı hesapların varsa alt hesaplarının, diğer bir ifadeyle hesap planlarının
en son kırılımdaki hesaplarının tek tek Yeni Türk Lirasına çevrilmesi suretiyle
bulunan ana hesap toplam tutarının muhasebe kaydını yapacaklardır. 31/12/2004
tarihli bilanço tutarlarının bu şekilde YTL’na dönüştürülmüş tutarları 01/01/2005 tarihli
bilançonun açılış kayıtları olacaktır. Dönüşüm işleminin alt hesaplardan
başlanarak ana hesaba ulaşılması suretiyle yapılması nedeniyle ortaya
çıkabilecek farklar II. Bölümün 1.2. fıkrasında açıklandığı şekilde
kaydedilecektir.
Örnek:
(X) İşletmesinin 31/12/2004 tarihli 120 Alıcılar Hesabının kapanış
ve 01/01/2005 tarihli açılış maddesi aşağıda belirtildiği şekilde
olacaktır:
31/12/2004
tarihi itibariyle 120 Alıcılar hesabı
|
|
|
Borç (TL)
|
|
120
|
Alıcılar |
5,738,275,200.00 |
|
120
01 |
Adana
Müşterileri |
5,367,510,400.00 |
|
120
01 01 |
A
A.Ş. |
5,142,503,200.00 |
|
120
01 02 |
B
A.Ş. |
225,007,200.00 |
|
120
06 |
Ankara
Müşterileri |
370,764,800.00 |
|
120
06 01 |
E
A.Ş. |
120,452,400.00 |
|
120
06 02 |
F
A.Ş. |
250,312,400.00 |
01/01/2005 tarihli 120 Alıcılar
hesabı
|
|
|
Borç (YTL)
|
|
120
|
Alıcılar |
5.738,27 |
|
120
01 |
Adana
Müşterileri |
5.367,51 |
|
120
01 01 |
A
A.Ş. |
5.142,50 |
|
120
01 02 |
B
A.Ş. |
225,01 |
|
120
06 |
Ankara
Müşterileri |
370,76 |
|
120
06 01 |
E
A.Ş. |
120,45 |
|
120
06 02 |
F
A.Ş. |
250,31 |
1.2- 01/01/2005
tarihi itibariyle yapılan YTL dönüşümü sonucu bilançoda ortaya çıkabilecek
olumlu farklar tek düzen hesap planında yer alan 679 Diğer Olağandışı Gelir ve
Karlar hesabına, olumsuz farklar ise 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
hesabında izlenerek hesaplarda denklik sağlanacaktır.
1.3- Amortismana
tabi iktisadi kıymetlerin (ATİK) TL birimindeki değerleri YTL’na dönüştürülürken
her bir iktisadi kıymet için ayrı ayrı dönüşüm işlemi yapılacaktır. Aynı şekilde
bu iktisadi kıymetlerin birikmiş amortismanları da ayrı ayrı YTL’na
dönüştürülecektir.
Örnek:
(Y) İşletmesinin 31/12/2004 tarihi itibariyle 255 Demirbaşlar ve
257 Birikmiş Amortismanlar hesabı aşağıdaki gibidir.
|
|
|
Borç (TL)
|
|
255 |
Demirbaşlar |
3,522,476,100.00 |
|
255
01 |
Mobilya
Takımı |
2,267,712,300.00 |
|
255
02 |
Bilgisayar |
1,254,763 800.00 |
|
|
|
Alacak (TL)
|
|
257 |
Birikmiş
Amortismanlar |
1,611,580,140.00 |
|
257
01 |
Mobilya
Takımı |
1,360,627,380.00 |
|
257
02 |
Bilgisayar |
250,952,760.00 |
(Y)
İşletmesinin 01/01/2005 tarihi itibariyle 255 Demirbaşlar ve 257 Birikmiş
Amortismanlar hesabı aşağıdaki gibi olacaktır.
|
|
|
Borç (YTL)
|
|
255 |
Demirbaşlar |
3.522,47 |
|
255
01 |
Mobilya
Takımı |
2.267,71 |
|
255
02 |
Bilgisayar |
1.254,76 |
|
|
|
Alacak (YTL)
|
|
257 |
Birikmiş
Amortismanlar |
1.611,58 |
|
257
01 |
Mobilya
Takımı |
1.360,63 |
|
257
02 |
Bilgisayar |
250,95 |
1.4- Çek ve senet
portföylerinde bulunan değerlerin YTL’na dönüştürülmesi işlemlerinde de
yukarıdaki 3 üncü maddede belirtildiği şekilde işlem yapılacaktır. Her bir çek
veya senet tutarının ayrı ayrı YTL para birimine dönüştürülerek ana hesap
tutarına ulaşılması ile muavin hesaplara inilmeden sadece ana hesap tutarı
toplamının YTL’na çevrilmesi durumunda fark ortaya çıkabilecektir. Ayrıca, daha
sonraki tarihlerde işlem yapılması sırasında her bir çek veya senet tutarının
YTL’na dönüştürülmesi gerektiğinden her bir çek veya senet tutarı YTL’na
dönüştürülerek çek ve senet portföyü toplam tutarları
bulunacaktır.
Örnek:
(Y) İşletmesinin 31/12/2004 tarihi itibariyle 101 Alınan Çekler ve
121 Alacak Senetleri hesapları aşağıdaki şekildedir:
|
|
|
Borç (TL)
|
|
101 |
Alınan
Çekler |
827,728,200.00 |
|
101
01 |
Portföydeki
Çekler |
500,443,200.00 |
|
101
02 |
Tahsildeki
Çekler |
327,285,000.00 |
|
|
|
Borç (TL)
|
|
121 |
Alacak
Senetleri |
14,905,842,500.00 |
|
121
01 |
Portföydeki
Senetler |
13,390,417,500.00 |
|
121
02 |
Tahsildeki
Senetler |
1,515,425,000.00 |
(Y)
İşletmesinin 01/01/2005 tarihi itibariyle 101 Alınan Çekler ve 121 Alacak
Senetleri hesapları aşağıdaki gibi olacaktır:
|
|
|
Borç (YTL)
|
|
101 |
Alınan
Çekler |
827,73 |
|
101
01 |
Portföydeki
Çekler |
500,44 |
|
101
02 |
Tahsildeki
Çekler |
327,29 |
|
|
|
Borç (YTL)
|
|
121 |
Alacak
Senetleri |
14.905,85 |
|
121
01 |
Portföydeki
Senetler |
13.390,42 |
|
121
02 |
Tahsildeki
Senetler |
1.515,43 |
2- Beyanname, Belge ve Bildirim Düzeni İle İlgili Yapılacak
İşlemler:
2.1- 2004 yılı
vergilendirme dönemine ilişkin olmakla birlikte, 01/01/2005 tarihinden sonra
verilecek KDV, Muhtasar, Geçici Vergi ve Kurumlar Vergisi gibi beyannameler ile
belgelerin düzenlenmesinde YTL para birimi esas alınacak ve söz konusu
beyannameler ve belgeler YTL üzerinden düzenlenecektir.
2.2- 2004 yılı
harcamalarından kaynaklanan ücretlilerde vergi indirimi uygulamasında, vergi
indirimine esas alınacak belgeler 2004 yılında yapılan harcamalara ait
olacağından belgelerdeki para birimi TL olacaktır. 2004 yılında yapılan
harcamalar karşılığında alınan belgelerdeki tutarlar ile azami indirim tutarının
belirleneceği 2004 yılı vergi matrahı TL üzerinden belirtildiğinden, 20/01/2005 tarihine
kadar verilecek Vergi İndirimine Ait Bildirimler TL üzerinden doldurulacaktır.
Ancak, 01/01/2005 tarihinden itibaren ücretlerin YTL olarak ifade edilmesi ve
mahsubunun aynı para birimiyle ifade edilen değerler oranında yapılabilecek
olması nedeniyle, TL olarak hesaplanan vergi indirimi tutarı bildirimi alan
işveren tarafından YTL’na çevrilerek Muhtasar Beyannamede mahsup konusu
yapılacaktır. 2004 yılında işten ayrılan, emekli olan ve ölenlere ait bildirimler
hakkında da aynı şekilde işlem yapılacaktır.
2.3- Ödeme
kaydedici cihazların (yazar kasalar) YTL’na göre işlem yapmaları hakkında 60
Seri No.lu Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları
Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili Genel Tebliğde(5) ayrıntılı açıklamalar
yapılmıştır. Sözkonusu Tebliğe göre ödeme kaydedici cihaz üretici veya
ithalatçıları, Maliye Bakanlığına müracaat ederek gerekli izni aldıktan sonra,
daha önce onaylananlar da dahil olmak üzere tüm ödeme kaydedici cihazlarını YTL
ve YKr’u esas alacak tarzda düzenleyeceklerdir. Bu konudaki düzenleme işlemleri,
en geç 31/03/2005 tarihine kadar tamamlanmış olacaktır. 01/01/2005 tarihinden
(bu tarih dahil) sonra satılacak bütün ödeme kaydedici cihazlar, YTL ve YKr esasına göre
işlem yapacak özellikte olacak ve bu özelliği taşımayan cihazların satışı
yapılamayacaktır. Ödeme kaydedici cihazlarla ilgili işlemler söz konusu Tebliğde
belirtilen şekilde yapılacaktır. Ayrıca, 5228 sayılı Kanunun 13 üncü
maddesiyle, 3100
sayılı Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları
Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasında
yapılan değişiklikle; mükelleflerin 31/07/2004 tarihinden itibaren kullanmak
üzere satın aldıkları ödeme kaydedici cihazlar için % 100’e kadar amortisman oranını
seçebilme imkanı getirilmiştir.
III- 01/01/2005 TARİHİNDEN SONRA YAPILACAK
İŞLEMLER
1-Muhasebe Kayıt Düzeni İle İlgili Yapılacak
İşlemler:
1.1-Muhasebe
Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerinde yapılan açıklamalar doğrultusunda,
01/01/2005 tarihinden sonra hesaplar ve düzenlenecek mali tablolarda daha önce
Türk Lirası (TL) olarak gösterilen tutarlar Yeni Türk Lirası (YTL) olarak
gösterilecektir. Kanunun 1 inci maddesine göre Bakanlar Kurulu, Yeni Türk Lirası ve Yeni
Kuruşta yer alan yeni ibarelerini kaldırmaya ve uygulamaya ilişkin esasları
belirlemeye yetkilidir. Bakanlar Kurulunun yeni ibaresini kaldırması halinde
yeni ibaresi kullanılmadan hesaplarda gösterilen tutarlar Türk Lirası (TL)
olarak gösterilecektir.
1.2-5083 sayılı
Kanunun Geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrasında, tedavülde bulunan Türk
Lirası banknotlar ile madeni paraların 01/01/2005-31/12/2005 tarihleri arasında
yeni çıkarılacak Yeni Türk Lirası banknotlar ve madeni paralarla birlikte
tedavül edeceği belirtilmiştir. Buna göre, isteyen mükellefler her iki para birimini
Kasa hesabında açılacak YTL ve TL alt hesaplarında
izleyebileceklerdir.
1.3- 01/01/2005
tarihinden önce satılan ve faturası TL üzerinden düzenlenmiş malların bu
tarihten sonra iade edilmesi halinde, faturadaki tutarlar YTL’na dönüştürülerek
hesaplara alınacak ve düzenlenecek iade faturaları YTL para birimi üzerinden
düzenlenerek muhasebe kaydı yapılacaktır.
1.4- 01/01/2005
tarihinden itibaren ödeme aşaması ve işlem sonuçlarında kullanılacak en küçük
para birimi 1 Yeni Kuruş olacağı için hesaplanan vergiler de en az 1 YKr
olacaktır. Hesaplanan verginin yarım YKr altında olması halinde bu vergi dikkate
ve hesaplara alınmayacaktır. Ancak, hesaplanan vergi yarım YKr ve üzerinde ise 1 YKr’a
tamamlanacaktır. Örneğin, 01/01/2005 tarihinden sonra bir banka şubesi
tarafından 2 ABD doları satıldığını ve 1 ABD Doları satış kurunun da 1 ABD
Doları=1,5000 YTL (BirYTLelliYKr) olduğunu varsayalım. Kambiyo muamelelerinde
satış tutarı
üzerinden hesaplanacak Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) 0.3 YKr (3
YTL X 0.001 = 0.003 YTL) olacaktır. Bu durumda, hesaplanan vergi yarım YKr’un
altında olduğu için dikkate alınmayacaktır. Satış tutarının 5 YTL olması halinde
ise hesaplanan
vergi yarım YKr olacağı (5 YTL X 0.001= 0.005 YTL) ve yarım YKr’lar 1 YKr’a
tamamlanacağı için hesaplanan vergi 1 YKr olacaktır.
1.5- Hesaplarda iz
bedeli ile takip edilen kayıtlarda en küçük para birimi olan 1 YKr
kullanılacaktır. 01/01/2005 tarihinden önceki kayıtlarda ekonomik ömrü dolan
amortismana tabi iktisadi kıymetlerin 1 TL olan iz bedelleri de 1 YKr’a
dönüştürülecek ve hesaplara 0.01 YTL olarak kaydedilecektir.
1.6- Mali
tablolarının karşılaştırmalı olarak (önceki dönem-cari dönem) düzenlenmesindeki
amaç söz konusu tabloların kıyaslanarak analizinin yapılması olduğundan önceki
döneme ait olan tablolarda kullanılan para birimi ile cari döneme ait para
biriminin aynı olması gerekmektedir. Bu nedenle, 2004 mali yılı işlemlerine
ilişkin olarak düzenlenen ancak, 01/01/2005 tarihinden sonra verilmesi gereken Gelir ve
Kurumlar Vergisi Beyannameleri ekinde yer alan mali tablolarında kullanılacak
para birimi YTL olacaktır.
1.7- İşletmeler,
YTL’na dönüşümü sonrası itibari kıymeti toplamı 1 YKr altında olan hisse
senetlerini ve menkul kıymetlerini 1 YKr olarak izleyebileceklerdir. Bu durumun
varlığı halinde bilanço dipnotlarında gerekli açıklamanın yapılacağı tabiidir.
Bu işletmelerin, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca anonim şirket hisse senetlerinin
itibari değerinin
YTL’na dönüştürülmesinde ve ortaklık haklarının kullanımında ortaya çıkabilecek
tereddütlerin giderilmesi ve bu değerlerin yeni para birimine uygun hale
getirilmesi amacıyla hazırlanan kanun tasarısını ve düzenlemeleri izlemesi
gerekmektedir.
2-Beyanname, Belge ve Bildirim Düzeni İle İlgili Yapılacak
İşlemler:
2.1- Kanunun Geçici
1 inci maddesi birinci fıkrası hükmü gereği halen tedavülde bulunan Türk Lirası
banknotlar ile madeni paralar 01/01/2005-31/12/2005 tarihleri arasında yeni
çıkarılacak Yeni Türk Lirası banknotlarla ve madeni paralarla birlikte tedavül
edecektir. Belirtilen dönemde TL ile YTL para birimlerinin birlikte tedavülü
fatura ve diğer belgelerde yer alacak miktarların YTL olarak düzenlenmesini
etkilemeyecektir. Bu nedenle tüm mal ve hizmetler için düzenlenen fatura ve diğer
belgeler YTL üzerinden düzenlenecek ve aynı şekilde muhasebe kayıtları da YTL
para birimi üzerinden yapılacaktır. Ancak, en geç 31/03/2005 tarihine kadar
ödeme kaydedici cihazlarını YTL ve YKr’u esas alacak tarzda düzenleyememiş olan
işletmelerin verecekleri yazar kasa fişleri TL üzerinden düzenlenecektir. Bu
fişlerdeki TL tutarlar YTL’na dönüştürülerek kayıtlara alınacaktır. İşletmelerin
2004 ve öncesi yıllara ilişkin olarak müşterilerine verdikleri dekont,
hesap özeti gibi belgeler TL üzerinden
düzenlenebilir.
2.2- Mal ve hizmet
teslimlerine ilişkin olarak düzenlenecek fatura veya fatura yerine geçen
belgelerde aynı orana tabi birden fazla mal veya hizmet bedeli gösterildiğinde
Katma Değer Vergisi (KDV) aynı orana tabi mal ve hizmetlerin matrah toplamları
dikkate alınarak hesaplanacaktır. Farklı orana tabi mal ve hizmetlerin aynı
faturada gösterilmesi halinde KDV her bir oranın matrah toplamı dikkate alınarak
hesaplanacaktır.
Örnek
:
|
Mal
Cinsi |
|
Tutar (YTL) |
KDV % |
KDV Tutarı |
|
A
Malı |
|
123,45 |
8% |
9,88 |
|
B
Malı |
|
100,45 |
8% |
8,04 |
|
C
Malı |
|
231,14 |
18% |
41,61 |
|
D
Malı |
|
117,10 |
18% |
21,08 |
|
Toplam
Mal Bedeli |
|
572,14 |
|
|
|
|
Matrahı |
KDV Tutarı |
|
|
|
% 8
KDV (A+B Malı) |
223,90 |
17,91 |
|
|
|
%
18 KDV (C+D Malı) |
348,24 |
62,68 |
|
|
|
Toplam
KDV |
|
80,59 |
|
|
Örnekte görüleceği üzere, %8
ve %18 KDV oranına tabi malların matrah toplamları dikkate alınarak hesaplanacak
KDV 80,59 YTL olacaktır.
2.3- Özel Tüketim
Vergisi (ÖTV) kapsamına giren mallar için düzenlenen fatura veya fatura yerine
geçen belgelerde KDV uygulamasından farklı olarak her bir mal için ayrı ayrı ÖTV hesaplanması gerekmektedir.
IV- YENİ TÜRK LİRASINA GEÇİŞ İŞLEMLERİNDE VERGİSEL
UYGULAMALAR
1.1- Bu Tebliğin
II. Bölümünün 1.2. fıkrasında belirtildiği şekilde, 01/01/2005 tarihi itibariyle
YTL para birimine dönüştürülen bilançoda ortaya çıkan ve tek düzen hesap
planında yer alan 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar hesabında izlenecek olan
olumlu farklar vergi matrahının hesabında gelir olarak dikkate alınacaktır.
Bilançoda ortaya çıkan ve tek düzen hesap planında yer alan 689 Diğer Olağandışı
Gider ve Zararlar hesabında izlenecek olan olumsuz farklar ise vergi matrahının
hesabında kanunen kabul edilen gider olarak dikkate alınacaktır.
1.2- Banka ve sigorta şirketleri 01/01/2005 tarihi itibariyle yapılan
YTL para birimine dönüşüm nedeniyle ortaya çıkan olumlu farklar için ayrıca BSMV
hesaplamayacaklardır.
1.3- 21 Seri no.lu Değerli Kağıtlar Kanunu Genel Tebliği(6) ile 210 Sayılı Kanuna
ekli ve 3239 sayılı Kanun ile değişik değerli kağıtlar tablosunda yer alan
değerli kağıtların bedelleri 01.01.2004 tarihinden geçerli olmak üzere yeniden
belirlenerek, her bir çek yaprağının değerli kağıt bedeli 1.500.000.-TL olarak
açıklanmıştır. Çek karnelerinin değişimi yasal açıdan zorunlu olmamakla birlikte, YTL’na
geçişin teşvik edilmesi ve kullanım sırasında olabilecek muhtemel
karışıklıkların önlemesi amacıyla banka müşterilerinin ellerindeki mevcut TL
ibareli çek karnelerini, mevcut çek karnelerinin tam olarak iade edilmesi şartıyla, 01/01/2005
tarihinden itibaren aynı sayıda YTL ibareli çek karneleri ile değiştirmek
istemeleri halinde değişim işlemi değerli kağıt bedeli tahsil edilmeden
yapılacaktır.
1.4- Bilindiği üzere, 2 Seri no.lu Vergi Kimlik Numarası Genel
Tebliğinde(7) bankacılık ve mali hizmetlerle ilgili işlemlerde vergi kimlik
numarasının tespiti ve kullanımı ile ilgili usul ve esaslar açıklanmıştır.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, bankalar ve özel finans kurumlarının TL
banknot ve madeni paraları yeni çıkarılacak YTL banknot ve madeni paralarla
değiştirme işlemini yaparken bu işlemlere muhatap veya taraf olan gerçek ve/veya
tüzel kişilerin vergi kimlik numarasını tespit etmeleri ve bu işlemlere ilişkin
belge, hesap ve kayıtlarında vergi kimlik numaralarına yer vermeleri zorunlu
değildir.
Tebliğ olunur.
EK:1 EK:1 EXCEL DÖNÜŞÜM TABLOSU
|
TÜRK LİRASI |
YENİ TÜRK LİRASI |
|
1.000 |
0,00 |
|
2.500 |
0,00 |
|
4.500 |
0,00 |
|
4.999 |
0,00 |
|
5.000 |
0,01 |
|
5.001 |
0,01 |
|
7.500 |
0,01 |
|
9.900 |
0,01 |
|
10.000 |
0,01 |
|
10.001 |
0,01 |
|
15.000 |
0,02 |
|
15.001 |
0,02 |
|
19.500 |
0,02 |
|
20.000 |
0,02 |
|
20.001 |
0,02 |
|
57.500 |
0,06 |
|
12.124.588 |
12,12 |
|
12.126.000 |
12,13 |
|
48.975.466 |
48,98 |
|
87.954.200 |
87,95 |
|
456.548.313 |
456,55 |
|
8.755.646.485.460 |
8.755.646,49 |
|
5.884.966.325.449 |
5.884.966,33 |
Türk Lirasından Yeni Türk Lirasına dönüşüm hesaplarında
kullanılacak excel formülü aşağıda görüldüğü şekilde olacaktır. (A1 hücresine
yazılan rakamı YTL’na dönüştürür.)
EK:2
|
TL DEĞERLERİ |
Yeni Kuruş |
Yeni Lira |
|
1 |
4.999 |
0 |
0,00 |
|
5.000 |
14.999 |
1 |
0,01 |
|
15.000 |
24.999 |
2 |
0,02 |
|
25.000 |
34.999 |
3 |
0,03 |
|
35.000 |
44.999 |
4 |
0,04 |
|
45.000 |
54.999 |
5 |
0,05 |
|
55.000 |
64.999 |
6 |
0,06 |
|
65.000 |
74.999 |
7 |
0,07 |
|
75.000 |
84.999 |
8 |
0,08 |
|
85.000 |
94.999 |
9 |
0,09 |
|
95.000 |
104.999 |
10 |
0,10 |
|
105.000 |
114.999 |
11 |
0,11 |
|
145.000 |
154.999 |
15 |
0,15 |
|
345.000 |
354.999 |
35 |
0,35 |
|
545.000 |
554.999 |
55 |
0,55 |
|
945.000 |
954.999 |
95 |
0,95 |
|
985.000 |
994.999 |
99 |
0,99 |
|
995.000 |
1.004.999 |
100=1 YTL |
1.00 = 1 YTL |
|
1.455.000 |
1.464.999 |
146 |
1,46 |
|
1.895.000 |
1.904.999 |
190 |
1,90 |
|
3.545.000 |
3.554.999 |
355 |
3,55 |
|
4.275.000 |
4.284.999 |
428 |
4,28 |
|
5.615.000 |
5.624.999 |
562 |
5,62 |
|
7.355.000 |
7.364.999 |
736 |
7,36 |
(1) 10/01/1961 tarih ve
10703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. (2) 31/01/2004 tarih ve 25363 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanmıştır. (3) 31/07/2004 tarih ve
25539 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. (4)
08/03/1995 tarih ve 22221 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. (5) 15/05/2004 tarih ve
25463 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. (6) 23/12/2003 tarih ve mükerrer 25324 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanmıştır. (7)
19/06/2001 tarih ve mükerrer
24437 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. |