31.12.2003 TARİHLİ MALİ TABLOLARIN ENFLASYON DÜZELTMESİNİN KAYITLARA ALINMA ZAMANI VE 2004 HESAP DÖNEMİNDEKİ ENFLASYON DÜZELTMESİ   

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

09 Nisan 2004

Murat BAYRAM

SMMM. – Bağımsız Denetçi

murbayram@hotmail.com

31.12.2003 TARİHLİ MALİ TABLOLARIN ENFLASYON DÜZELTMESİNİN KAYITLARA ALINMA ZAMANI VE 2004 HESAP DÖNEMİNDEKİ ENFLASYON DÜZELTMESİ

5024 SAYILI KANUNLA DÜZENLENEN ENFLASYON DÜZELTMESİ

5024 sayılı kanun ile yeniden düzenlenen VUKanunu mükerrer 298. madde hükümleri ile düzenlenen enflasyon düzeltme uygulaması 01.01.2004 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Söz konusu maddenin (A) fıkrasının (1) numaralı bendiyle enflasyon düzeltmesi yapılmasının gerekli şartları belirlenmiştir. Bu bentte, geçici vergi uygulamasında kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin fiyat endeksindeki artışın, üçer aylık dönemlerin son ayı dahil önceki otuz altı ay için % 100’den ve son on iki ay için % 10’dan fazla olması halinde bilançolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutacakları hükmüne yer verilmiştir. Yine aynı maddenin (A) fıkrasının (1) numaralı bendinin (f) alt bendine göre fiyat endeksinin, Devlet İstatistik Enstitüsünce Türkiye geneli için hesaplanan ve ilan edilen Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksi (TEFE) olduğu yer almaktadır.

31.03.2004 tarihi itibariyle Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre TEFE endeksi 7.862,2 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu maddeye göre enflasyon düzeltmesi uygulamasının hayata geçirilmesi için aşağıdaki karşılaştırmanın yapılması gerekmektedir.

Yüksek Enflasyon Döneminin Başlaması :

Yukarıdaki tablodaki endeks verilerine göre 36 aylık TEFE artışı kriterlerden birini sağlamakta, 12 aylık TEFE artışı kriteri sağlanamamaktadır. Düzeltmelerin yapılabilmesi için iki kriter de sağlanmak zorunda olduğu için 07.04.2004 tarihli V.U.Kanunu Sirkülerinde de bahsedildiği üzere 31.03.2004 tarihi itibariyle enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.

31.03.2004 tarihi itibariyle enflasyon düzeltmesi yapılmamakla birlikte; 5024 sayılı kanunun 5. maddesi ile V.U.Kanuna eklenen geçici 25. maddeye göre 31.12.2003 tarihli bilançoda yer alan parasal olmayan kıymetler bu maddedeki hükümlere göre, bu maddede hüküm bulunmayan hallerde ise Vergi Usul Kanununun 5024 sayılı kanunla değişik mükerrer 298 inci maddesinde yer alan hükümlere göre düzeltileceği hükme bağlanmaktadır.

31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesindeki amaç 2004 yılında yapılması muhtemel enflasyon düzeltmesinin başlangıcını oluşturmak ve eski dönemlerden gelen ve bilançoyu etkileyen enflasyon etkisini belli bir tarih baz alınarak yok etmektir. Ancak mükelleflerin 31.12.2003 bilançosunun düzeltilmesinin ne zaman ve hangi durumda yapacakları konusunda bazı tereddütler oluşmuştur. Bu da çoğunlukla 5024 sayılı kanunun geçici 1. maddesindeki hükümden kaynaklanmaktadır. Söz konusu geçici 1. maddeye göre; “dileyen mükellefler, 2004 yılının (kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2004 yılında biten hesap döneminden sonra başlayan) ilk geçici vergi döneminde beyan edecekleri geçici vergi matrahının tespitinde; enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine Vergi Usul Kanununun bu Kanunla değiştirilmeden önceki değerleme hükümleri ile Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununun bu Kanunla kaldırılan hükümlerini ve Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinin bu Kanunla kaldırılan son fıkrasını dikkate alırlar. Bu takdirde enflasyon düzeltmesinin dikkate alınmadığı hususu beyannamede belirtilir. Beyanname verme süresi içinde bu hususu bildirmeyen veya beyanname vermeyen mükelleflerin enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümleri dikkate almadıkları kabul edilir.”  Hükmü yer almaktadır.

Mükelleflerin, kanunun yasalaşması aşamasında yoğun erteleme istekleri karşısında söz konusu madde ile 2004 ilk geçici vergi döneminde ihtiyarilik söz konusu olmuş ve dileyen mükelleflerin bu ihtiyarilikten faydalanabileceği ancak geçici vergi beyannamesinde bunu belirtmeleri zorunlu kılınmıştır.

5024 SAYILI KANUNUN GEÇİCİ 1. MADDESİ

İLK GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİNDE İHTİYARİLİKTEN YARARLANMAYANLAR

2004 Yılının ilk geçici vergi döneminde ihtiyarilikten yararlandığını belirtmeyen mükelleflerin enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümleri dikkate almadıkları gibi bir durum ortaya çıkacaktır. Ancak 31.03.2004 tarihi itibariyle düzeltme şartları oluşmadığı için bu durum kendiliğinden ortadan kalkmaktadır. Ancak önemli bir durum göz ardı edilmemelidir. Her ne kadar 31.03.2004 tarihi itibariyle enflasyon düzeltmesi yapılmayacaksa da; Geçici birinci maddedeki ihtiyarilikten yararlandığını bildirmeyen mükellefler için 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi gerekecektir. Mükellefler en geç ilk geçici vergi beyanname verme tarihi olan 10 Mayıs 2004 tarihine kadar düzeltme kayıtlarını yapacaklar ve düzeltmenin yapıldığı tarih itibariyle defter kayıtlarına intikal ettireceklerdir.

Bu durumda olan mükellefler için, düzeltme sonucu oluşan tutarlar 2004 yılına ait ilk geçici vergi döneminin başlangıç değerleri olarak dikkate alınacak ve 5024 sayılı Kanunla getirilen yeni hükümlere göre geçici vergi matrahları tespit edilecektir. Ancak ilk geçici vergi döneminde şartlar oluşmadığı için, 5024 sayılı kanunla değişen mükerrer 298 inci maddeye göre yapılacak enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler dikkate alınmayacaktır

İLK GEÇİCİ VERGİ DÖNEMİNDE İHTİYARİLİKTEN YARARLANANLAR

2004 Yılının ilk geçici vergi beyannamesinde 5024 sayılı kanunun geçici 1. maddesinden yararlandığını belirten mükellefler ise 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde enflasyon düzeltmesi yapmayabilecekler (zaten düzeltme yapılması şartları oluşmamıştır) ve söz konusu dönemde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarının tespitinde de enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine Vergi Usul Kanununun bu 5024 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki değerleme hükümleri ile Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununun 5024 sayılı Kanunla kaldırılan hükümlerini ve Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinin 5024 sayılı Kanunla kaldırılan son fıkrasını dikkate alabileceklerdir.

Buna göre dileyen mükellefler, 31.12.2003 tarihli bilançolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutmaksızın; 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarını, 5024 sayılı Kanunla yapılan değişiklikleri dikkate almadan önceki hükümlere göre hesaplayabileceklerdir.

SONUÇ

2004 Yılının ilk geçici vergi döneminde 5024 sayılı kanunun geçici 1. maddesine göre ihtiyarilikten yararlanan ve bunu beyannamesinde belirten mükellefler; bu maddedeki ihtiyariliğin sadece 2004 ilk geçici vergi dönemi için geçerli olmasından dolayı 31.12.2003 tarihli bilançolarını düzeltmeyebilir ve ilk geçici vergi matrahlarını 5024 sayılı Kanunla yapılan değişiklikleri dikkate almadan önceki hükümlere göre tespit edebilirler.

Ancak 2. geçici vergi döneminde her halukarda 31.12.2003 tarihli bilançolar düzeltilerek 5024 sayılı Kanunla getirilen yeni hükümlere göre geçici vergi matrahları tespit edilecektir. Düzeltme işlemlerine ilişkin kayıtlar da 10 Ağustos 2004 (2004 yılının ikinci geçici vergi döneminin beyanname verme tarihi) tarihine kadar yapılacak ve düzeltmelerin yapıldığı tarih itibarıyla defter kayıtlarına intikal ettirilecektir.

2004 yılının ilk geçici vergi döneminde bu ihtiyarilikten yararlandığını belirtmeyen mükellefler ise 31.12.2003 tarihli bilançoya ilişkin enflasyon düzeltme kayıtlarını en geç ilk geçici vergi beyanname verme tarihi olan 10 Mayıs 2004 tarihine kadar yapacaklar ve düzeltmenin yapıldığı tarih itibariyle defter kayıtlarına intikal ettireceklerdir. İlk dönem geçici vergi matrahlarını ise 5024 sayılı Kanunla getirilen yeni hükümlere göre tespit edeceklerdir.

ÖZET

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere 2004 yılına ilişkin cari dönem enflasyon düzeltmeleri ile cari dönemin başlangıcını oluşturan 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi birbirinden bağımsız olarak ele alınmalıdır. 2004 yılında geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltme şartları oluşmasa bile bu sadece cari dönemin düzeltmesini ilgilendirecektir. 31.12.2003 tarihli bilanço her halukarda düzeltme işlemine tabi tutulacaktır. Düzeltmenin ne zaman yapılacağı ve kayıt altına alınacağı, mükelleflerin 5024 sayılı kanunun geçici 1. maddesinden yararlanıp yararlanmaması ile ilgili olarak ikiye ayrılmaktadır. Yararlanan mükellefler bu düzeltmeyi ikinci geçici vergi beyannamesinin verilme tarihi olan 10 Ağustos 2004 tarihinde yapacaklardır. Yararlanmayan mükellefler ise ilk geçici vergi beyannamesinin verilme tarihi olan 10 Mayıs 2004 tarihine kadar yapacaklardır.

ÖNEMLİ HATIRLATMA

Mükelleflerin 31.03.2004 tarihi itibariyle 10 Mayıs 2004 tarihinde verecekleri 1. geçici vergi beyannamelerinde 5024 sayılı kanunun geçici 1. maddesinden yararlanıp yararlanmadıklarını belirtmeleri gerekmektedir. Yararlananlar ile yararlanmayanların 31.12.2003 bilançosunun düzeltilmesi ve kayıt altına alınma tarihleri farklı olarak ortaya çıkacaktır.