FİNANSAL KALDIRAÇ VE BİLANÇONUN PASİF YAPISI   

 

17 Kasım 2003

 

Murat CEYHAN

Bilge Adam Muhasebe Bölüm Sorumlusu

murat_ceyhan@yahoo.com

 

FİNANSAL KALDIRAÇ VE BİLANÇONUN PASİF YAPISI

 

Finansal kaldıraç, şirketin kaynak yapısında kullanılan borcun oranını belirtmek için kullanılan bir terimdir. Finansal yapı, bir firmanın varlıklarını finanse ettiği yönleri kapsamaktadır. Finansal yapı bir bilançonun sağ tarafının tümünü temsil etmektedir. Buda, bilançonun sağ tarafında bulunan kısa vadeli borçları, uzun vadeli borçları ve hissedarların sermayesini içermektedir. Finansal kaldıraç bir şirketin borç kullanmasından doğar, bu durum şirket için sabit faiz giderleri gerektirmektedir. Kaldıracın etkisi finanse eden borcun oranı büyüdükçe, büyür. Finansal kaldıraç, ortak (stok) hisse senetlerinin, kazanç paylarına uygulanan faiz ve vergilerden önce, kazançlarda geçekleşen değişikliklerin etkisinin maksimizasyonudur. Finansal kaldıraç sabit bir finansal maliyetten kaynaklanmaktadır.

 

Finansal kaldıraç firmaların sermaye yapılarında borç fonlara yer vermesi ile ortaya çıkan bir kaldıraç etkisidir. Kullanılan borç fonlarının faizleri, ekonomik durumlar nasıl gelişirse gelişsin ya da satışlar bundan nasıl etkileniyor olursa olsun ödenmek zorundadır. Dolayısıyla bu da firmalara sabit karakterde bir yük getirmektedir. Firmalar sermaye yapısında borç fonlara yer vererek öz sermaye karlılığı  artırabilirler. Ancak bunun koşulu alınan borç fonların ona ödenen maliyetten daha verimli bir şekilde çalıştırılmasına bağlıdır. Aksi takdirde, özsermaye  karlılığı artacağına azalır, bu durumu formül yardımı ile göstermek istersek; öz sermaye karlılığı aşağıdaki şekilde yazılabilir.

 

                                  Net kar

                    ÖK =  ----------------

                               Öz sermaye

 

Unutmamak gerekir ki borç / öz sermaye  oranının artması  firmanın finansal riskini  de artırmaktadır. Dolayısıyla  firmanın öz sermaye  karlılığı artırmak adına  finansal riskini de aşırı  derecede artırması  doğru değildir. Borç fonlarla öz sermaye  arasında karlılıkla risk arasında iyi bir denge kuracak şekilde borçlanması yerinde olacaktır.

 

Sonuç olarak ekonomideki faiz oranı düzeyi özellikle  sermaye yapısında borç fonlara yer veren firmalar için önemli bir değişkendir ve bu tip firmaların ya da  sektörlerin faiz oranlarına duyarlılığı yüksektir.

 

İşletmelerin finansal yapısında büyük oranlara varan dış kaynak fonları kullanılırsa, işletmelerin öz sermayelerinin kârlılığı  belli bir düzeye kadar zarar biçiminde gelişmektedir. Ancak bu  nokta aşıldığında öz sermayenin kârlılığındaki artış da yüksek oranlarda gerçekleşmektedir.

 

                                                                           Pay başına gelirdeki % değişme

Veri Bir Satış Düzeyinde Finansal Kaldıraç (X) =  ----------------------------------------------

                                                                              FVÖK daki % değişme

 

Finansal kaldıraç, finansal riskin bir ölçüsüdür ve yüksek finansal giderlerden ortaya çıkmaktadır.

 

İşletmeyi finanse eden borç ve finansal kaldıraç, belli bir noktaya kadar, bir şirket için eşsiz avantajlar sunmaktadırlar. Ancak belli noktayı geçtikten sonra, şirketin finans amaçlı alınan borçları zararlı olabilmektedir. Örneğin, bir şirketin sermaye yapısında borçların kullanımı genişledikçe, borç veren taraflar şirketin finansal riskini daha iyi bir şekilde algılayarak, borçların faiz oranlarını daha yüksek tutabilirler ve şirket üzerine belli sınırlamaları talep edebilirler.

 

Finansal kaldıracın derecesi şöyle ifade edilebilir:

 

DFL : Finansal Kaldıraç Derecesi (Degree Of Financial Leverage)

EPS : Hisse Başına Kazanç (Earnings Per Share)

EBIT : Faiz ve Vergi Öncesi Kar (Earnings Before Interest and Taxes)

 

                                          % ? EPS

                        DFL =  --------------------                      

                                         % ? EBIT

 

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR

 

  • Burton A. Kolb, “Principles of Financial Management”, USA: Business Publications Inc., 1983.

 

  • Eugene F. Brigham, “Fundamentals of Financial Management”, 5th Edition, USA: The Dryden Press, 1989.

 

  • Gürel Konuralp, “Sermaye Piyasaları”, İstanbul: Alfa Yayınları, 2001.

 

  • J. Fred Weston, Thomas E. Copeland, “Managerial Finance”, 8th Edition with Tax Update, USA: Rinehart and Winston Inc., 1989.

 

  • Kent A. Hickman, Hugh O. Hunter, John W. Byrd,“Foundations of  Corporate Finance”, USA: West Publishing Company, 1996.

 

  • Moshe Ben-Horim, “Essentials of Corporate Finance”, USA: Allyn and Bacon Inc., 1987.

 

  • Niyazi Berk, “Finansal Yönetim”, 4. Baskı, İstanbul: Türkmen Kitabevi, 1999.

 

  • Stanley B. Block, Geoffrey A. Hirt, “Foundations of Financial Management”, USA: Richard D. Irwin Inc., 1978.