5084 SAYILI YATIRIMLARIN VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİNE YÖNELİK KANUN VE DÜZENLEMELER

04 Mart 2004

Murat SARIBAŞ

Mali İşler Uzmanı

Kombassan Holding

msaribas@kombassan.com.tr

5084 Sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşvikine Yönelik Kanun ve Düzenlemeler Hk.

Bilindiği üzere, 06/02/2004 tarih ve 25365 Sayılı Resmi Gazete’de, Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 5084 Sayılı Kanun yayımlanmıştır. Bu Kanun ile bazı illerde vergi ve sigorta primi teşvikleri uygulamak, enerji desteği sağlamak ve yatırımlara bedelsiz arsa ve arazi temin etmek sureti ile yatırımların ve istihdamın artırılması amaçlanmaktadır.

Fert başına Gayrisafi Yurtiçi Hasıla Tutarları diğer illere göre daha düşük olan bazı illerde yeni teşviklerin uygulanması, enerji desteğinin sağlanması ve yatırımlara bedelsiz arsa ve arazi tahsis edilmesi öngörülerek yürürlüğe konulan 5084 Sayılı Kanun’un teşviklere ilişkin temel çerçevesi şöyledir ;

1- Yeni istihdam edilen çalışanın ücretlerinden kesilen Gelir Vergisi Stopajının alınmamasını,

2- Yeni istihdam edilen çalışanın sigorta primi işveren paylarının Hazine tarafından ödenmesini,

3- Enerji Desteğini,

4- Yatırımlar için bedelsiz arsa ve arazi teminini

öngören düzenlemeler yer almaktadır. Bu düzenlemelere ilişkin açıklamalar tablo halinde aşağıda sunulmuştur.

Teşvik Konusu

Yararlanacak Olanlar

Uygulama Esasları

Gelir Vergisi Stopajı teşviki

( Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerinin fiilen istihdam ettikleri personelin ücretlerinden kesilen gelir vergisinin terkini)

Kapsama giren illerde 1/10/2003 tarihinden itibaren işe başlayanların fiilen yanlarında çalıştırdığı personel,

Kapsama giren illerde 1/10/2003 tarihinden önce işe başlayanların bu tarihten önce ilgili idareye vermiş oldukları en son dört aylık sigorta prim bordrolarında bildirdikleri işçi sayısına ilave olarak yeni işe aldıkları ve bu işyerlerinde fiilen çalıştırdıkları personel.

(Mevcut ve faaliyette bulunan işletmelerin devredilmesi, birleşmesi, bölünmesi veya nevi değiştirmesi gibi haller yeni işe başlama olarak değerlendirilmez.)

Muhtasar beyanname ile beyan edilerek tahakkuk ettirilecek olan ücretlerden kesilen gelir vergisi terkin edilecektir.

Organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu işyerleri için terkin edilecek vergi tutarı, yeni alınan işçi sayısı ile asgari ücret üzerinden ödenmesi gereken verginin çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçemez.

Diğer işyerleri için terkin edilecek vergi tutarı, yeni alınan işçi sayısı ile asgari ücret üzerinden ödenmesi gereken verginin çarpımı sonucu bulunacak tutarın % 80’ini geçemez.

1/3/2004 – 31/12/2008 arasındaki ücretlerden kesilen gelir vergisi terkinden yararlanır.

Uygulamanın usul ve esasları Maliye Bakanlığınca belirlenecektir.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi olan hizmet ve yapım işlerine yönelik faaliyetler hakkında gelir stopajı teşviki uygulanmaz.

Sigorta primi işveren paylarında teşvik

( SSK mevzuatına göre prime esas kazançlar üzerinden hesaplanan sigorta primlerinin işveren hissesinin Hazinece karşılanması)

Kapsama giren illerde 1/10/2003 tarihinden itibaren işe başlayanların fiilen yanlarında çalıştırdığı personel,

Kapsama giren illerde 1/10/2003 tarihinden önce işe başlayanların bu tarihten önce ilgili idareye vermiş oldukları en son dört aylık sigorta prim bordrolarında bildirdikleri işçi sayısına ilave olarak yeni işe aldıkları ve bu işyerlerinde fiilen çalıştırdıkları personel.

(Mevcut ve faaliyette bulunan işletmelerin devredilmesi, birleşmesi, bölünmesi veya nevi değiştirmesi gibi haller yeni işe başlama olarak değerlendirilmez.)

Esasları daha sonra belirlenecek şekilde beyan edilerek tahakkuk ettirilecek olan sigorta primi işveren hissesinin belirli bir kısmı Hazinece karşılanacaktır.

Organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu işyerleri için Hazinece karşılanacak işveren hissesi tutarı, yeni alınan işçi sayısı ile SSK primine esas alt kazanç sınırının çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçemez.

Diğer işyerleri için Hazinece karşılanacak işveren hissesi tutarı, yeni alınan işçi sayısı ile SSK primine esas alt kazanç sınırının çarpımı sonucu bulunacak tutarın % 80’ini geçemez.

Bu uygulamadan 1/3/2004 – 31/12/2008 arasındaki ücretlerden hesaplanan SSK işveren hissesi yararlanır.

Uygulamanın usul ve esasları Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlıkça müştereken belirlenecektir.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi olan hizmet ve yapım işlerine yönelik faaliyetler ve kamu işletmeleri hakkında SSK primi işveren payı teşviki uygulanmaz.

Hazinece karşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz.

Enerji desteği (işletmelerin elektrik enerjisi giderlerinin belirli bir kısmının Hazinece karşılanması)

Kapsama giren illerde 1/10/2003 tarihinden itibaren imalât sanayi, madencilik, hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil), seracılık, soğuk hava deposu, turizm konaklama tesisi, eğitim veya sağlık alanında faaliyete geçen, fiilen ve sürekli olarak asgari on işçi çalıştıran işletmeler,

Kapsama giren illerde 1/10/2003 tarihinden önce yukarıda belirtilen konularda faaliyete geçmiş olan ve bu tarihten önce ilgili idareye vermiş oldukları en son dört aylık sigorta prim bordrolarında bildirdikleri işçi sayılarını fiilen ve sürekli olarak en az % 20 oranında artıran ve asgari on işçi çalıştıran işletmeler.

(Mevcut ve faaliyette bulunan işletmelerin devredilmesi, birleşmesi, bölünmesi veya nevi değiştirmesi gibi haller yeni işe başlama olarak değerlendirilmez.)

Bu işletmelerin elektrik enerjisi giderlerinin % 20’si Hazinece karşılanır.

Bu orana 10’dan sonraki her bir işçi için 0,5 puan eklenir.

Hazinece karşılanacak oran organize sanayi ve endüstri bölgelerinde kurulu bulunan işletmeler için % 50’yi, diğer alanlarda kurulu bulunan işletmeler için % 40’ı geçemez.

Fiilen ve sürekli olarak çalıştırılan işçi sayısının tespitinde, bir takvim yılının en az 3/4'ünde çalıştırılmış işçi sayısı esas alınır. Yıl içinde faaliyete başlanmış olması halinde, faaliyette bulunulan süre dikkate alınır.

Bu uygulamada asgari kapasiteleri belirlemeye Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı, enerji giderlerinin iadesine ilişkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakden veya mahsuben yaptırmaya ve uygulamanın usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlık müştereken yetkilidir.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi olan hizmet ve yapım işlerine yönelik faaliyetler hakkında enerji desteği uygulanmaz.

Hazinece karşılanılan enerji giderleri, iadenin yapıldığı dönemde gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gelir olarak dikkate alınır.

Bedelsiz yatırım yeri tahsisi

(Hazineye, katma bütçeli kuruluşlara, belediyelere veya il özel idarelerine ait arazi veya arsaların mülkiyetinin bedelsiz olarak devredilmesi)

Kapsama giren illerde 6/2/2004 tarihinden itibaren en az on kişilik istihdam öngören yatırım yapacak olan gerçek ve tüzel kişiler

Organize sanayi ve endüstri bölgelerinde yer alabilecek yatırımlar için bu bölgelerde tahsis edilecek boş parsel bulunmaması şartı aranır.

İstihdam edilecek işçi sayısına, yatırımın faaliyete geçmesi tarihinden itibaren beş yıl süre ile uyulması zorunludur.

Yatırımcının, belirlenen şartlara uymadığının veya öngörülen sürede yatırımın tamamlanmadığının tespiti halinde, herhangi bir yargı kararı aranmaksızın taşınmaz, üzerindeki muhdesat ile birlikte Hazine, katma bütçeli kuruluşlar, belediyeler veya il özel idareleri adına kaydolunur.

Uygulama ile ilgili istihdam, yatırıma başlama ve tamamlama süresi, devredilen taşınmazın teminat olarak gösterilmesi, miktar ve devir veya satış koşulları ile diğer usul ve esaslar, Bakanlar Kurulu kararı ile çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Bu uygulamadan yararlanabilmek için yatırımın belirli bir tarihe kadar yapılması koşulu yoktur.
Bedelsiz yatırım yeri tahsisi süresiz olarak yapılabilecektir.

Ortak Hükümler

Dört aylık sigorta prim bordrolarında bildirilen işçi sayısı olarak bordronun ilgili olduğu dönemin son ayına ilişkin işçi sayısı dikkate alınır. Kapsama dahil olan illerde bulunan iş yerleri dolayısıyla birden fazla bordro verilmesi durumunda işçi sayısı olarak, enerji desteği uygulamasında ilgili işkolu veya sektörde faaliyet gösteren işletmelere ilişkin bordrolardaki işçi sayısının toplamı dikkate alınır.

Mevcut bir işletmenin kapatılarak değişik bir ad veya unvan veya bir iş birimi olarak açılması halinde, bu faaliyet ile ilgili olarak teşviklerden yararlanılamaz.

Yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması, şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi ek bir kapasite ve istihdam artışına neden olmayan, sadece teşviklerden yararlanmak amacıyla yapılan işlemler teşviklerden yararlanamaz.

Gelir Vergisi Stopajı Teşviki, Sigorta Primi İşveren Paylarında Teşvik, Enerji Desteği ve Bedelsiz Yatırım Yeri Tahsisinin Uygulanabileceği İller (Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığınca 2001 Yılı İçin Belirlenen Fert Başına Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla Tutarı 1500 ABD Doları veya Daha Az Olan İller)
$	İl Adı	$	İl Adı	$	İl Adı	$	İl Adı
918	Adıyaman	795	Bingöl	836	Hakkari	1111	Siirt
1263	Afyon	646	Bitlis	855	Iğdır	1459	Sinop
568	Ağrı	1136	Çankırı	886	Kars	1399	Sivas
966	Aksaray	1142	Düzce	1488	Kırşehir	1008	Şanlıurfa
1439	Amasya	1313	Diyarbakır	1417	Malatya	638	Şırnak
842	Ardahan	1158	Erzincan	983	Mardin	1370	Tokat
1061	Bartın	1061	Erzurum	578	Muş	1436	Uşak
1216	Batman	1443	Giresun	1064	Ordu	859	Van
1017	Bayburt	1075	Gümüşhane	1157	Osmaniye	852	Yozgat

Bedelsiz Yatırım Yeri Tahsisinin Uygulanabileceği İller (Kalkınmada Öncelikli Yöreler ve Fert Başına GSYİH Tutarı 1500 ABD Doları veya Daha Az Olan İller)
$	İl Adı	$	İl Adı	$	İl Adı	$	İl Adı
918	Adıyaman	1654	Çorum	1781	Kastamonu	1111	Siirt
568	Ağrı	1313	Diyarbakır	1817	Kilis	1459	Sinop
966	Aksaray	1704	Elazığ	2725	Kırıkkale	1399	Sivas
1439	Amasya	1158	Erzincan	1488	Kırşehir	1008	Şanlıurfa
842	Ardahan	1061	Erzurum	1417	Malatya	638	Şırnak
2137	Artvin	1443	Giresun	983	Mardin	1370	Tokat
1061	Bartın	1075	Gümüşhane	578	Muş	1506	Trabzon
1216	Batman	836	Hakkari	2117	Nevşehir	1584	Tunceli
1017	Bayburt	855	Iğdır	1781	Niğde	859	Van
795	Bingöl	1584	K. Maraş	1064	Ordu	852	Yozgat
646	Bitlis	1587	Karabük	1157	Osmaniye	2969	Zonguldak
2335	Çanakkale *	2012	Karaman	1897	Rize
1136	Çankırı	886	Kars	1680	Samsun

*Bozcaada ve Gökçeada ilçeleri

Yukarıda anlatılan teşvik ve destek unsurlarına örnek verecek olursak..

1- Gelir Vergisi Stopaj Desteğine Örnek :

Kapsama giren illerden birinin organize sanayi bölgesinde iki yıldır faaliyette bulunan bir mükellefin, 01.10.2003 tarihinden önce vermiş olduğu en son 4 aylık sigorta prim bordrosunun ilgili olduğu dönemde 20 işçi istihdam ettiğini, mükellefin 01.10.2003 tarihinden itibaren işletmesinde çalıştırdığı işçi sayısını 50’e çıkardığını varsayalım. Yeni işe alınan işçilerden kesilmesi gereken gelir vergisinin toplam tutarı da, 1,8 milyar lira olsun.

Bu durumda mükellefin yeni işe aldığı 30 işçi dolayısıyla muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilecek tutar, işçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan toplam gelir vergisi stopajının tutarı ile yeni işe alınan 30 işçi için asgari ücret tutarı dikkate alınarak hesaplanacak toplam gelir vergisi stopajından düşük olanı olacaktır. Asgari ücret üzerinden hesaplanan vergi ile işçi sayısının çarpımı sonucu bulunan tutar olan (53.932.500 x 30=) 1.617.975.000 lira, işçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisi stopajından (1.800.000.000) daha düşük olduğu için mahsup edilmek suretiyle terkin edilecek tutar, 1.617.975.000 lira olacaktır (Mükellefin organize sanayi bölgesi veya endüstri bölgesi dışında faaliyet gösteriyor olması durumunda, terkin edilecek tutar, 1.617.975.000 liranın % 80’i olacaktır.). Her bir işçi için ayrı ayrı hesaplama yapılmayacaktır.

2- Sigorta Primi Desteğine Örnek :

Kapsama giren illerden birinde 01.10.2003 tarihinden önce faaliyete geçen bir mükellefin 20 işçi istihdam ettiğini ve bu tarihten itibaren 30 kişi daha istihdam edildiğini ve bu işçilerden Ocak 2004 ayında kesilen sigorta priminin işveren hissesi toplamının da işçilerin SSK tabanından ücret aldıklarını düşünerek 5.908.522.500 lira olduğunu varsayalım.

Bu durumda mükellefin yeni çalıştırdığı 30 işçi dolayısıyla Ocak 2004 ayına ilişkin sigorta bildirgesi üzerinden tahakkuk edecek sigorta primi işveren hissesinden mahsup edilmek suretiyle terkin edilecek prim tutarı, işçilerin ücretleri üzerinden hesaplanacak sigorta primi işveren hissesi ile çalıştırılan bu 30 işçi için halen uygulanmakta olan prime esas kazanç alt sınırı dikkate alınarak hesaplanacak sigorta priminin işveren hissesinden düşük olanı olacaktır. Prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesi ile işçi sayısının çarpımı sonucu bulunan tutar olan (118.170.450 x 30 =) 3.545.113.500 liranın % 80’i olan 2.836.090.800 liranın, işçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinden (5.908.522.500) daha düşük olması nedeniyle, terkin edilecek tutar 2.836.090.800 lira olacaktır (Mükellefin kapsamda bulunan bir ilin organize sanayi bölgesinde veya endüstri bölgesinde faaliyet gösteriyor olması durumunda, terkin edilecek tutar, 3.545.113.500 lira olacaktı.). Her bir işçi için ayrı ayrı hesaplama yapılmayacaktır.

Kapsama dahil olan illerde bulunan iş yerleri dolayısıyla birden fazla bordro verilmesi durumunda işçi sayısı olarak, ilgili işkolu veya sektörde faaliyet gösteren işletmelere ilişkin bordrolardaki işçi sayısının toplamı dikkate alınacaktır.

3-Enerji Desteğine Örnek

Kapsama giren illerden birinde 01.10.2003 tarihinden itibaren eğitim, sağlık, turizm konaklama tesisi, imalat sanayi, madencilik, hayvancılık, seracılık, soğuk hava deposu alanlarından birinde faaliyete geçen bir mükellefin 20 işçi istihdam ettiğini, anılan tarihten itibaren 30 işçi daha istihdam edilmesi halinde enerji desteği ; %20 + % (30 x 0,5) = %35 enerji desteği sağlanacaktır.

4- Kanun kapsamındaki GV Stp, SSK Primi ve Enerji desteğine toplu Örnek :

Kapsama giren illerden birinin organize sanayi bölgesinde iki yıldır faaliyette bulunan bir mükellefin, 01.10.2003 tarihinden önce vermiş olduğu en son 4 aylık sigorta prim bordrosunun ilgili olduğu dönemde 20 işçi istihdam ettiğini, bu tarihten sonra 30 işçi daha istihdam ettiğini, tüm işçilerin SSK taban ücreti aldığını ve 100 milyarlık enerji tüketimi olduğunu varsayarsak ;

Kanun kapsamındaki destek unsurları aşağıdaki gibi olacaktır :

1- GV Stp Desteği : 53.932.500 x 30 = 1.617.975.000

2- SSK Prim Desteği : 118.170.450 x 50 = 3.545.113.500

3- Enerji Desteği : [%20 + % (30 x 0,5) = %35] x 100.000.000.000 = 35.000.000.000

Toplam Faydalandığı Destek Tutarı : 1.617.975.000 + 3.545.113.500 + 35.000.000.000 = 40.163.088.500

Eğer hiçbir destek unsuru olmasa idi işletme aşağıdaki ödemeleri yapacaktı :

1-GV = 1.800.000.000

2-SSK = 5.908.522.500

3-Enerji =100.000.000.000

Toplam = 107.708.522.500

Bu halde işletmenin yapacağı ödeme tutarı : 107.708.522.500 - 40.163.088.500 = 68.442.059.000.-olacaktır. Dolayısıyla işletmenin sağlanan bu teşviklerden faydalanması durumunda 40.163.088.500.- TL avantajı bulunmaktadır .

Konuyla ilgili olarak uygulamanın usul ve esasları ilgili Bakanlıklar ile Bakanlar Kurulu’nun çıkaracağı yönetmeliklerle ayrıca belirlenecektir.