|
03 Haziran 2005
Mustafa
Bahadır ALTAŞ
Başkan
MALATYA
SERBEST MUHASEBECİ
MALİ
MÜŞAVİRLER ODASI
5084 SAYILI TEŞVİK YASASINDA
5350 sayılı Yasa İle
getirilen Uygulama
12.05.2005 Tarihinde TBMM
görüşülerek kabul edilen ve 18.05.2005 tarihinde 25819 sayılı Resmi Gazetede
yayınlanarak yürürlüğü giren 5350 sayılı kanun 5084 sayılı Yatırım ve İstihdamı
Teşvik kanunu maddelerin de değişiklik yapmaktadır. Mecliste kabul edilen 5350
sayılı kanunla daha önce 36 ilde uygulanmakta olan 5084 sayılı yasanın kapsamı
genişletilerek 13 yeni il daha ( Kilis,
Tunceli, Kastamonu, Niğde, Kahramanmaraş, Elazığ, Çorum, Artvin, Kütahya,
Trabzon, Rize, Nevşehir, Karaman) bu
kapsama dâhil edilmiş ve yasadan yararlanan il sayısı 49 ulaşmıştır. Yapılan bu
yeni düzenleme tüm iş dünyasının beklentilerinin aksine bir şekilde oluşmuştur
özellikle 5084 sayılı yasada öngörülen asgari 10 işçi çalıştırma şartının 30
işçiye çıkartılması özellikle yeni işe başlayan küçük yatırımcıyı kapsam dışı
bırakmıştır. 13 il kapsama alınırken
mevcut 36 il yeni yasa ile bir ölçüde cezalandırılmış 5084 sayılı yasa
uygulamaları ile iş dünyasının şikâyetçi olduğu haksız rekabet yeni bir boyut
kazanmıştır
Yasa ile getirilen yeni düzenlemeler
a) 01.04.2005
tarihinden sonra kapsama dahil 49 ilde yeni işe başlayan gelir ve kurumlar
vergisi mükellefleri asgari 30 işçi çalıştırma koşulu ile Gelir vergisi ve
Sigorta primleri işveren hissesi teşviki ve enerji desteğinden
yararlanacaklardır.
b) 01.04.2005
tarihinde önce işe başlayan ve 5350 sayılı yasa ile kapsama alınan illerdeki (Kilis, Tunceli, Kastamonu, Niğde, Kahramanmaraş, Elazığ, Çorum,
Artvin, Kütahya, Trabzon, Rize, Nevşehir, Karaman) gelir ve kurumlar
vergisi mükellefleri 31.12.2004 tarihi itibari ile çalıştırdıkları mevcut içi
sayılarını asgari %20 artırmaları ve en az 30 işçi çalıştırma koşulu ile Gelir
vergisi ve Sigorta primleri işveren hissesi teşviki ve enerji desteğinden
yaralanacaklardır.
c) 01.04.2005
tarihi itibari ile 5084 sayılı yasadan yararlanan 36 ildeki yatırımcılar için
eski uygulama 5350 sayılı yasanın Geçici 1. maddesine göre devam edecektir. Bu
illerde yeni işe başlayan mükellefler için asgari 30 işçi çalıştırma şartı
getirilmiştir.
d) 01.04.2005 tarihinden itibaren kapsama dahil
49 ilde eski işyerlerinin mevcut işçi sayılarını %20 artırmaları ve asgari 30
işçi çalıştırmaları koşulu ile artırdıkları işçi sayısının iki katı oranında mevcut
eski işçilerinin de teşvikten yararlanması sağlanmıştır.
e) 5084 sayılı
yasanın 6. maddesindeki Enerji desteğindeki bir takvim yılı için en az ¾'ünde
çalıştırılmış olma şartı yeni uygulamada kaldırılmıştır. 5084 sayılı yasadan
yararlanalar için yeni uygulamadan yararlanma şartı asgari 30 işçi çalıştırma
koşu ile 5350 sayılı yasa ile getirilen şartların yerine getirilmesi ile sağlanmış
olacaktır.
f) 5350 sayılı
Yasada enerji desteğinin uygulanmasına yönelik asgari kapasiteleri belirlemek
üzere Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığına, elektrik enerjisi
giderlerinin iadesine ilişkin süreleri tespit etmeye, iadeyi nakden veya
mahsuben yaptırmaya ve uygulamanın usul ve esaslarını belirlemeye Maliye
Bakanlığı, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığına
müştereken yetki verilmiştir.
g)
5084 Sayılı
yasa ile en az 10 kişi istihdam etme koşulu ile sağlanan bedelsiz arsa tahsisi
uygulaması da 01.04.2005 tarihinden asgari 30 işçi istihdam edecek olan
işyerleri için yapılabilecektir.
UYGULAMAYA
İLİŞKİN DÜZENLEMELER
5350 sayılı kanunla 5084 sayılı kanunda
yapılan değişikliklere ilişkin 27.05.2005 tarihinde 16-344 sayılı SSK
genelgesi yayınlanmış olup Gelir vergisi teşvikine ilişkin 2.
seri nolu yatırım
ve istihdamın teşvikine ilişkin tebliğ ise henüz taslak olarak düzenlenmiştir. Yayınlanan
bu genelge ve taslak tebliğe göre düzenlemeler aşağıdaki şekildedir. Uygulamadan
sadece gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olanlar yararlanacaktır.
Dolayısıyla, gelir veya kurumlar vergisine tabi olmayanlar bu teşvikten
yararlanamayacaktır. Kamu kurum ve
kuruluşlarına ait iktisadi işletmeler kurumlar vergisi mükellefi olması
koşuluyla bu teşvikten yararlanacaktır. Teşvikin uygulanmasında faaliyet konusu
ile tam veya dar mükellefiyet esasında vergilendirilmenin bir önemi
bulunmamaktadır. Devlet İhale Kanunu ile Kamu İhale Kanununa göre kamu kurum ve
kuruluşlarınca ihalesi yapılan veya uluslararası anlaşma hükümlerine istinaden
yapılan her türlü mal teslimi işlerinin gerçekleştirilmesine yönelik olarak
Kanun kapsamına dahil illerde faaliyette bulunan işletmeler gerekli diğer
koşulları sağlamaları halinde teşvikten yararlanabileceklerdir.
5084 sayılı yasada uygulanmakta olan Gelir vergisi teşviki Asgari
ücret üzerinden hesaplanan vergiden fazla,
SSK Primi işveren hissesi kazanç alt sınırı prim oranın üzerinde
olamayacak hükmü aynı şekilde uygulanacaktır. Bu Kanunun uygulaması bakımından
yeni işe başlamaktan maksat, gelir veya kurumlar vergisi açısından ilk kez
mükellefiyet tesisi veya kapsama dahil illerde yeni bir işyerinin kurulmasıdır.
UYGULAMADA BAZ ALINACAK PRİM BELGESİ VE KAPSAMA GİRECEK SİGORTALI
SAYISININ TESPİTİ:
5350 sayılı Kanunla 5084 sayılı Kanunun 3
ve 4 üncü maddesinde yapılan değişiklik uyarınca; Muhtasar beyanname işlemleri
ve SSK verilen bildirimlerde bir değişiklik yapılmamış olup 5350 sayılı yasadan
yararlanan içinde aynı bildirimler kullanılacaktır.
01.04. 2005 tarihinden itibaren yeni işe
başlayan ve en az 30 sigortalı çalıştıran gelir ve kurumlar vergisi
mükelleflerinin bu madde ile getirilen uygulamadan yararlanmaları mümkün
olduğundan, 01.4.2005 tarihinden itibaren gelir ve Kurumlar vergisi mükellefi
olup, yeni işe başlayan ve en az 30 sigortalı çalıştıran işverenlerin bu
kanundan yararlanmayı istemeleri halinde, 2005/Nisan ayı için S.S. kurumuna verecekleri
aylık prim ve hizmet belgesi ilk belge olacaktır.
01.04.2005
tarihinden önce işe başlamış olan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin 1.1.2005 tarihinden önce (kasım 2004
dönemine ait) ilgili Kurum ünitesine
vermiş oldukları en son aylık prim ve hizmet belgelerindeki sigortalı sayısını
en az yüzde yirmi (%20) oranında artırmaları ve çalıştırdıkları toplam
sigortalı sayısının asgari otuz kişiye ulaşması halinde, bu işyerlerinde çalıştırılan toplam sigortalı sayısını
geçmemek üzere artırdıkları sigortalı sayısı ile mevcut sigortalılardan
artırdıkları sigortalı sayısının iki katı kadar sigortalı kapsama
girecektir. (En son aylık prim ve hizmet belgelerinin
verildiği Kasım ayı içinde işçi sayısında değişiklik olması halinde ek
istihdamın tespitinde baz alınacak işçi sayısı ayın en son gününde çalışan işçi
sayısı olacaktır.)
VI-
5084 SAYILI KANUNDAN YARARLANAN İŞVERENLER:
5350 sayılı Kanunun Geçici 1 inci maddesi
ile, 5084 sayılı Kanunun bu Kanunla değiştirilmeden önceki 3 ve 4 üncü
maddelerinde belirtilen teşvik ve desteklerden 5084 sayılı Kanunun 2 nci
maddesinin a bendi kapsamındaki iller bakımından yararlanma hakkı kazanan
işverenlerin bu haklarından aynen yararlanmaya devam edecekleri, ancak bu
işverenlerin gerekli şartları sağlamaları ve talep etmeleri halinde 5350 sayılı
Kanunla getirilen değişikliklerden yararlanma hakları bulunduğu hükme
bağlandığından, 5084 sayılı Kanundan yararlanan işverenlerin 5350 sayılı
Kanundan yararlanma yönünde bir isteklerinin bulunmaması halinde, haklarında
13.4.2004 tarihli, 16-314 Ek sayılı Genelgede ve 1 seri nolu tebliğde açıklandığı
gibi işlem yapılmasına devam edilecektir.
Örnek
1; 31.08.2003 Tarihinden
önce Malatya şehir merkezinde faaliyette bulunan bir lokanta 31.08.2003 S.S.Kurumuna vermiş olduğu Dört
aylık bildirgede 5 işçi çalıştırmaktadır bu işyeri 5084 sayılı
Kanunun kapsamında 10.Haziran.2004 tarihinde ilave 5 işçi daha
aldığı için çalıştırdığı eski işçiler
için normal bildirge yeni işçileri için 5084 sayılı yasa kapsamında olmak üzere
2 adet bildirge vermekte idi bu işyeri 2005/Mayıs ayında 2 sigortalı daha
çalıştırılmaya başlanmış bu takdirde toplam 5+2=7 sigortalıdan dolayı 5084 sayılı
Gelir vergisi ve sigorta primi işveren hissesi teşvikinden yararlanmaya devam
edecektir.
Örnek
2; 5084 sayılı Kanunun kapsamında Malatya şehir merkezinde 10.Temmuz.2004
tarihinde faaliyete geçen bir işyerinde 3 sigortalı çalıştırılmakta iken, aynı işyerinde
2005/Mayıs ayında 2 sigortalı daha çalıştırılmaya başlanmış ise, bu takdirde
toplam 5 sigortalıdan dolayı Gelir vergisi teşvikinden ve sigorta primi işveren
hissesi teşvikinden yararlanmaya devam edecektir.
Eski
İşyerleri için 5350 sayılı yasa ile Teşvikten Yararlanma
5084 sayılı Kanunun 5350 sayılı Kanunla
değiştirilmeden önceki 3-4 üncü maddesi uyarınca 36 ilde faaliyette bulunduğu
halde, teşvikten yararlanma hakkı kazanamamış, işyerleri ancak yeni
hükümler çerçevesinde, yani en az 30 sigortalı çalıştırma koşulunun yerine
getirilmesi kaydıyla teşvikten yararlanabileceklerdir.
Örnek
3 : Malatya ili
1.organize sanayi bölgesinde faaliyette bulunan ve 31.08.2003 tarihi itibari ile 25 işçi çalıştıran ve 5084
sayılı yasadan yararlanmayan işyeri 2004/Kasım ayında da 25 sigortalı işçi
çalıştırmaya devam ediyor ise bu işyerinde 1.4.2005 tarihinden itibaren 5
sigortalı daha çalıştırılmaya başlanması halinde, ilave istihdam edilen 5
sigortalı (asgari %20 artırım) ile mevcut 25 sigortalı sayılı (25+5) 30
sigortalı olduğundan sigortalılarından
ilave sigortalılarının 2 katı tutarındaki (5X2)10 eski sigortalı işçisinin de sigorta
primlerinin işveren hissesinin Hazinece karşılanması gerektiğinden, 5350 sayılı
Kanun kapsamına giren (5+10)=15 sigortalı
için ayrı, kapsama girmeyen diğer 15 sigortalı için de ayrı olmak üzere
2005/Nisan ayı için iki adet aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmesi
gerekmektedir.
Örnek
4 : Malatya ili
2.organize sanayi bölgesinde faaliyette bulunan ve 31.08.2003 tarihi itibari ile 30 işçi çalıştıran ve 5084
sayılı yasadan yararlanmayan işyeri 2004/Kasım ayında da 30 sigortalı işçi
çalıştırmaya devam ediyor ise bur işyerinde 01.06.2005 tarihinden itibaren 10
sigortalı daha çalıştırılmaya başlanması halinde, ilave istihdam edilen 10 sigortalı
ile mevcut 30 sigortalı sayılı 40 sigortalı olduğundan sigortalılarından ilave sigortalılarının 2
katı tutarındaki (10X2) 20 eski sigortalısının sigorta primlerinin işveren
hissesinin Hazinece karşılanması gerektiğinden, 5350 sayılı Kanun kapsamına
giren (10+20)=30 sigortalı için ayrı,
kapsama girmeyen diğer 10 sigortalı için de ayrı olmak üzere 2005/Haziran ayı
için iki adet aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmesi gerekmektedir.
Örnek
5 : Malatya ili
2.organize sanayi bölgesinde faaliyette bulunan ve 31.08.2003 tarihi itibari ile 40 işçi çalıştıran ve 5084
sayılı yasadan yararlanmayan işyeri 2004/Kasım ayında da 40 sigortalı işçi
çalıştırmaya devam ediyor ise bur işyerinde 01.06.2005 tarihinden itibaren 25
sigortalı daha çalıştırılmaya başlanması halinde, ilave istihdam edilen 25
sigortalı ile mevcut 40 sigortalı sayılı 65 sigortalı olduğundan sigortalılarından ilave sigortalılarının 2
katı tutarındaki (25X2) 50 eski sigortalısının sigorta primlerinin işveren hissesinin Hazinece karşılanması gerektiğinden,
5350 sayılı Kanun kapsamına giren (50+40)=90 sigortalı için teşvikten yararlanması gerekirken ilave
aldığı işçilere karşılık eski işçilerden teşvikten yararlandırılacak işçi
sayısı 30.Kasım.2004 tarihindeki mevcut işçi sayısından (40 işçi) fazla olamayacağı için bu işyerinde teşvikten
yararlanacak işçi sayısı (40+25) toplam 65 kişi olacaktır. 2005/Haziran için bu
işyerinde tüm işçiler için tek aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmesi
gerekmektedir.
Sosyal
Sigortalar Kurumuna Verilecek Bildirgelerin düzenlenmesi
İşverenlerin 5350 sayılı Kanunla getirilen
sigorta primi işveren hissesi teşvikinden yararlanmaları için düzenleyecekleri
aylık prim ve hizmet belgesini yasal süresi içinde “5350 sayılı Kanun kapsamına
girenler” şeklinde vermesi yeterli olup, bu konuda ayrıca işverenlerin yazılı
talepte bulunmuş olup olmadıkları üzerinde durulmayacaktır.
5350 sayılı Kanun kapsamına giren işyerlerinin, organize sanayi veya endüstri bölgelerinde bulunduklarının, organize sanayi bölgesi yönetim kurulundan
veya ticaret ya da sanayi odalarından alınacak bir belge ile kanıtlanması
gerektiğinden, bu belgenin Kurumumuza verilmemesi halinde, sigorta primlerinin
işveren hissesinin %80’inin Hazinece karşılanması yoluna gidilecektir. Söz
konusu belge başlangıçta bir kez verilecek olup, değişiklik olmadığı sürece
takip eden aylarda tekrar verilmeyecektir.
5350 sayılı Kanun uyarınca, 1.4.2005 tarihinden sonra işe başlayan
işverenler, asgari 30 sigortalı çalıştırmaları halinde, tüm
sigortalılarından dolayı 5350 sayılı Kanunla getirilen sigorta primi işveren
hissesi teşvikinden yararlanacaklarından, bu sigortalıların tümü için tek belge
düzenlenecektir.
5350 sayılı Kanunun 18.05.2005 tarihli,
25819 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak 1.4.2005 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş olması sebebiyle,
2005/Nisan ayı için düzenlenecek aylık prim ve hizmet belgesinden başlanarak, S.S.Kurumu
Bilgisayar programları işletime alınıncaya kadar olan sürede sigorta primi
işveren hissesinden yararlanmak üzere S.S.Kurumuna kağıt ortamında verilecek
olan aylık prim ve hizmet belgelerine ilişkin tahakkuk işlemlerinde herhangi
bir yanlışlığa meydan verilmemesi bakımından, 5350 sayılı Kanun kapsamına giren
sigortalılar için düzenlenecek prim belgeleri üzerine, organize sanayi veya
endüstri bölgelerinde kurulu işyerleri için “5350 Organize Sanayi veya Endüstri Bölgesi” diğer yerlerdeki
işyerleri içinse “5350 –Diğer Yerler”
şeklinde meşruhat konulacaktır.
Özelleştirme
kapsamındaki iş yerleri
Kanun kapsamındaki illerde 01/10/2003
tarihinden sonra özelleştirme kapsamında devralınan işletmeler, yeni işe
başlama olarak kabul edilerek en az otuz sigortalı çalıştırılması koşuluyla bu
işyerinde çalıştırılan işçilerin tamamı için 1.4.2005 tarihinden itibaren
sigorta primi işveren hissesi teşvikinden yararlanılacaktır.
Kapsam
dışı bırakılan işler
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale
Kanununun yanı sıra 5350 sayılı Kanunla, uluslararası anlaşma hükümlerine
istinaden yapılan hizmet ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesine yönelik faaliyetler
de teşvik kapsamı dışında tutulduğundan, 1.4.2005 tarihinden itibaren
uluslararası anlaşma hükümlerine istinaden hizmet ve yapım işlerinin
gerçekleştirilmesine yönelik faaliyette bulunacak işverenler, bu faaliyetlerine
ilişkin istihdamları dolayısıyla Gelir vergisi teşviki ve sigorta primi işveren
hissesi teşvikinden
yararlanamayacaklardır.
Bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşlarınca
2886 ve 4734 sayılı Kanunlara göre veya uluslararası anlaşma hükümlerine
istinaden ihalesi yapılan inşaat işleri (köprü, baraj, okul, kamu binası yapımı
gibi) ile ulaşım, temizlik, güvenlik işleri gibi hizmet işleri teşvikten
yararlanamayacaktır.
Bununla birlikte, Kanun kapsamına giren
illerde 1.4.2005 tarihinden önce uluslararası anlaşmalara göre, hizmet ve yapım
işlerine fiilen başlamış olan ve bu nedenle 5084 sayılı Kanunun 5350 sayılı
Kanunla değiştirilmeden önceki 4 üncü maddesinde yer alan sigorta primi işveren
hissesi teşvikinden yararlanmaya başlayan işverenlerin taahhüt ettikleri iş
sonuçlanıncaya kadar teşvikten yararlanmaya devam edeceklerdir.
Aracı
çalıştıran işyerlerinin durumu
Kapsama giren illerde, gerek işveren,
gerekse işverenin aracıları tarafından aynı ay için yasal süresi içinde birden
fazla aylık prim ve hizmet belgesi verilmesi durumunda, baz alınacak toplam
sigortalı sayısının tespitinde aracıların vermiş oldukları aylık prim ve hizmet
belgesindeki sigortalılar da nazara alınacağından, 1.1.2005 tarihinden önce
aracısı olan ve bu Kanundan yararlanmak isteyen işverenler bakımından baz
alınacak sigortalı sayısının tespitinde 2004/Kasım ayına ait işveren ve
aracının vermiş oldukları aylık prim ve hizmet belgelerindeki toplam sigortalı
sayısı üzerinden işlem yapılacaktır.
Yine, 1.4.2005 tarihinden sonra faaliyete
başlayacak olan işyerlerinde, 30 sigortalı çalıştırma şartının yerine
getirilmiş olup olmadığının tespitinde, varsa aracıların çalıştırdıkları
sigortalı sayısı da dikkate alınacaktır.
Diğer
Hususlar
Faaliyetini
Durduran işyerleri : Gelir
ve kurumlar vergisi mükelleflerine ait olup 01/04/2005 tarihinden önce
faaliyeti durdurulan, ancak mükellefiyeti devam eden işletmelerin, bu tarihten
sonra yeniden faaliyete geçirilmesi işlemi yeni işe başlama olarak kabul
edilmeyecektir. Ancak, bu teşvikten yararlanabilmek için işçi sayısının 30
işçiye ulaşması şartı aranacaktır.
Birden
fazla işyerinin olması :
5350 sayılı Kanun uyarınca yeni işe başlayan gelir veya kurumlar vergisi
mükellefi olan işverenler, en az 30 sigortalı çalıştırmaları koşuluyla
işyerlerinde çalıştırdıkları tüm sigortalılardan dolayı sigorta primi işveren
hissesi teşvikinden yararlanmaları gerekmekle birlikte, uygulama işveren değil,
işyeri bazında yapılacağından, aynı işverenin gerek kapsama giren birden fazla
ilde, gerekse kapsama giren aynı ilde birden fazla işyerinin olması durumunda,
her bir işyeri Kanunun aradığı şartları yerine getirip getirmediği yönünden
ayrı ayrı değerlendirilecektir.
Zamanında
Düzenlenmeyen Prim Belgelerin : 5350 sayılı Kanunla 5084 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde yapılan
değişiklik uyarınca, uygulamadan yararlanmak için aylık prim ve hizmet
belgelerinin yasal süresi içinde Kuruma verilmiş olması gerekmektedir. Bu hüküm gereği aylık prim ve hizmet
belgelerinin yasal süresi geçirildikten sonra Kuruma verilmiş olması halinde,
bu tür belgelerdeki sigorta primlerinin sigortalı ve işveren hisselerinin tümünün işverenlerden tahsil
edilmesi gerekmektedir
Yasanın
yürürlülük süresi
5084 sayılı Kanunun sigorta primi işveren hissesi teşvikini
düzenleyen 4 üncü maddesinde 5350 sayılı Kanunla yapılan değişiklik 01/04/2005
tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olup, uygulama 31.12.2008 tarihinde sona
erecektir. Bu bağlamda, yeni uygulama ilk olarak 2005 yılının Nisan ayı aylık
prim ve hizmet belgesinden başlamak üzere, 2008/Aralık ayına ait aylık prim ve
hizmet belgesi dahil devam edecektir (5228
sayılı kanunla 5084 sayılı Kanunun 7 nci maddesine aşağıdaki (h) bendi
eklenmiştir. Bu Kanunun yayımını izleyen tarihten itibaren azamî iki yıl
içerisinde tamamlanan yeni yatırımlarda, 3, 4 ve 6 ncı maddelerde yer alan
destek ve teşvikler, bu maddelerde yer alan sürelere bakılmaksızın yatırımın
tamamlandığı tarihi izleyen beş yıl süresince uygulanır. 31/12/2007 tarihine
kadar tamamlanan yeni yatırımlar için gelir stopaj vergisi teşviki, maddede yer
alan süreye bakılmaksızın yatırımın tamamlandığı tarihi izleyen beş yıl
süresince uygulanacaktır. Örneğin, 31/12/2005 tarihinde tamamlanan bir yatırım
için 2010 yılının Aralık ayına kadar teşvikten yararlanılacaktır.)
| 
