UZLAŞMA KOMİSYONU (SSK)     

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

16 Ağustos 2004

MUSTAFA KESKİN

SSK Başkanlık

Sigorta Müfettişi

Adana Grup Başkanı

fatima_m@mynet.com

UZLAŞMA  KOMİSYONU

GİRİŞ;

Denetimdeki temel iki prensipten biri, denetimin caydırıcı olması, ikincisi ise verilecek cezanın işverenlerce ödenebilir olmasıdır. Sosyal sigortalar kanununun uygulanması ile ilgili yapılan denetimler sonucu tespiti yapılan prim ve verilen idari para cezalarını iki boyutta ele almak gerekir. Birinci boyut tespiti yapılan primin bir sigortalıya mal edilmesi ve kurumun alacağı prim karşılığında söz konusu sigortalıya hem sağlık hem de sigorta hizmeti vermesi, yani kurumun alacağı prim karşılığında bir hizmet sunumunda bulunmasıdır. Tespit edilen ve sigortalıya mal edilen primle ilgili yasal yükümlülük olan bildirimi yerine getirmeyen işverene verilecek idari para cezası da sosyal güvenliği sağlanan sigortalıyla ilgili verilmiş olacaktır. Oysa sigorta müfettişlerince 506 sayılı yasanın 130. maddesine dayanarak yapılan asgari işçilik incelemelerinde çoğu kez bir sigortalıya mal edilemeyen prim tahakkukları yapılmakta ve bu tahakkukla ilgili idari para cezaları verilmektedir. Bu tahakkuklar bir sigortalıya mal edilemediğinden çoğu zaman sigorta müfettişi raporları mahkemelerce bozulmaktadır. Raporların mahkemelerden geri dönmesi denetimin caydırıcı olmasını engellemektedir. Sigorta müfettişlerinin ikinci tür incelemeleri maliye bakanlığı denetim elemanlarınca yapılan randıman incelemelerine benzemektedir. Maliye bakanlığı denetim elemanlarınca yapılan randıman inceleme raporlarının yüzde doksanı mahkemelerce bozulmaktadır.

Denetimdeki ikinci önemli prensip verilen cezanın ödenebilir olmasıdır. Mevzuatımızda öngörülen cezalar işverenlerin işyerinde yaptıkları iş hacmine bağlı olmadığından, bir mahalle bakkalında bir yıldır sigortasız çalıştırılan bir işçi için verilen idari para cezası ile trilyonlarca liralık iş yapan bir şahıs işyerinde bir yıldır sigortasız çalıştırılan bir işçi için verilen idari para cezası aynıdır. Tespit edilen primler bir sigortalıya mal ediliyorsa, verilecek cezalar adaletsiz olsa bile cezaların eşitliğinden bahsedilebilir. Oysa tespit edilen primler bir sigortalıya mal edilemiyorsa, olay tespit edilemeyen mal hareketlerini ve ödenmesi gereken vergi miktarını randıman incelemesi yoluyla bulmaya çalışan vergi inceleme elemanlarının hesaplamasına benzeyeceğinden benzer inceleme metotlarının kullanıldığı iki incelemenin birinde uzlaşma olup diğerinde olmaması cezalardaki adaletsizliğin yanında eşitsizliği de beraberinde getirecektir.

Bu itibarla devleti oluşturan kurumların benzer olaylarda benzer tavır sergilemeleri, denetimin caydırıcı olması, tahakkuk ettirilen prim ve verilen cezaların ödenebilir olması ve kurum tahsilatının hızlandırılması için sigorta müfettişlerince 506 sayılı yasanın 130. maddesine dayanarak devamlı işyerlerinde yapılan asgari işçilik incelemeleri sonucu  tespit edilen prim ve verilecek idari para cezalarıyla ilgili uzlaşma komisyonu kurulması gerekmektedir. Uzlaşma komisyonunun kurulabilmesi ve tespit edilecek prim ve idari para cezalarında uzlaşma yapılabilmesi için 506 sayılı yasada düzenleme yapmak gerekmektedir. Söz konusu düzenleme yasanın 130. maddesine ek yapılarak gerçekleştirilebilir. Değişiklik ”Kurum, devamlı işyerlerinde asgari işçilik incelemesine dayanarak hesaplanacak prim ve kesilecek idari para cezalarında uzlaşma yapabilir. Uzlaşmaya ilişkin esas ve usuller yönetmelikle belirlenir” ibaresi yasanın 130. maddesine eklenerek yapılabilir.

Aşağıda kurulması ön görülen uzlaşma komisyonunun amacı, kapsamı, gerekçesi, teşekkülü ve işleyişi detaylarıyla açıklanmıştır.  

AMAÇ:

Sosyal sigortalar kanununun 130. maddesine dayanarak sigorta müfettişlerince yapılan incelemede tespiti yapılan ve  kuruma bildirimi yapılmayan prim ve yapılan prim tespiti sonucu işverene verilecek idari para cezalarının işverence ödenebilir hale gelmesi, kurumun prim tahsilatını hemen yapması ve müfettiş raporlarının mahkeme konusu yapılmamasını sağlamak.

KAPSAM

Sigorta müfettişlerince  Sosyal Sigorta Kanununun 130. maddesine dayanarak devamlı mahiyette faaliyette bulunan işyerlerinde yapılan asgari işçilik incelemesi sonucu tespit edilen ve sigortalıya mal edilemeyen sigorta primine esas kazanca dayanarak hesap edilen prim ve tespit edilen prim dolayısıyla verilen idari para cezaları uzlaşma konusu yapılabilir. İşverenlerin kayıt dışı çalıştırdıkları ve sigorta müfettişleri tarafından çalışmaları tespit edilen sigortalılar dolayısıyla tahakkuk ettirilen prim ve idari para cezaları ile geçici işyeri dosyasında işlem gören özel bina inşaatları ve ihale konusu işlerle ilgili hesaplanan fark prim ve idari para cezaları uzlaşma konusu yapılamaz.

GEREKÇE

Sigorta müfettişlerince Sosyal Sigortalar Kanununun 130. maddesine dayanarak, Kurumda devamlı işyeri dosyalarında işlem gören işyerlerinde yapılan asgari işçilik incelemeleri, metot ve uygulama yönünden Maliye Bakanlığı merkezi denetim elamanlarınca yapılan randıman incelemelerine benzemektedir. Asgari işçilik incelemesi sonucu tespit edilen ve tahakkuk ettirilen prim, aynı vergi incelemesinde tespit ve tahakkuk ettirilen vergi gibi bir hizmet karşılığı değildir. Yasada asgari işçilik inceleme metotları ayrıntılı olarak açıklanmadığından ve somut kıstaslar getirilmediğinden, birde tespiti yapılan işçiliğin sigortalılara mal edilmemesi dolayısıyla sigorta müfettiş raporları ne kadar teferruatlı olursa olsun ve ayakları yere basarsa bassın aynı maliye merkezi denetim elamanlarının randıman inceleme raporları gibi yüzde doksanına yakını mahkemelerden dönecektir. Raporların mahkemelerden yoğun bir şekilde dönmesi ve bozulması denetimin caydırıcı olmasını engelleyici bir etki yapacaktır. Oysa modern manada denetimden beklenen caydırıcı olmasıdır. Uzlaşma komisyonu kurulmasının ikinci gerekçesi, sigorta müfettişlerince yapılan asgari işçilik incelemelerinde işverenlerin ödeme güçlerinin çok üzerinde prim ve idari para cezaları tahakkuk ettirilmekte buda hem işverenleri işyerlerini kapatma noktasına getirmekte hem de tahakkuk ettirilen prim ve idari para cezalarını kurumun kısa sürede tahsilini olanaklı kılmamaktadır.

UZLAŞMA KOMİSYONUNUN TEŞKİLİ

Sigorta müfettişlerince yapılacak incelemelerle ilgili uzlaşma komisyonu; Grup başkanlığının başkanlığında ya da görevlendireceği grup başkan yardımcısının başkanlığında, biri okuma komisyonunda görevli seçilecek üç sigorta müfettiş ya da başmüfettişinden oluşur.

İncelemeyi yapanlar bu maddeye göre teşekkül edecek komisyona üye olamazlar.Ancak komisyon toplantılarına açıklamada bulunmak üzere iştirak edebilirler.Ayrıca incelemenin bir ekip tarafından yapılması halinde,incelemeyi yapan ekip başkanı ve diğer üyeler komisyona üye olamaz

UZLAŞMA TALEBİ

Uzlaşma için nezdin de inceleme yapılan işverenin bizzat veya noterden alınmış vekaletnameye dayanarak vekili vasıtasıyla ve yazılı olarak incelemeyi yapan elemana veya bağlı bulunduğu grup başkanlığına başvurması şarttır. Uzlaşma talebinin inceleme tutanağında yer alması ilgili merciye yapılmış yazılı başvuru yerine geçer.

UZLAŞMA TALEP SÜRESİ

İşveren incelemenin başlangıcından, inceleme ile ilgili düzenlenen raporun grup başkanlığınca uygulanmak üzere ilgili üniteye gönderilinceye kadar geçen süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde bulunabilir.

Uzlaşmaya davet bölümünde açıklanan sigorta müfettişlerince yapılacak uzlaşmaya davet hallerinde ise, davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde uzlaşma talebinde bulunabilir.

Şu kadarki,incelemenin sonuçlandığı tarihte zamanaşımının sona ermesine üç aydan az bir zaman kalması halinde işverene uzlaşma talebinde bulunup bulunmadığı sorulmaz ve uzlaşma talebinde bulunmaya davet edilmez.

UZLAŞMA GÜNÜNÜN TESBİTİ

Uzlaşma günü ilgili grup başkanlığınca belirlenir. Belirlenen uzlaşma gün ve saati,bir yazı ile uzlaşma gününden en az on beş gün önce işverene bildirilir veya inceleme tutanağına yazılır. İşverenin istemesi halinde on beş günlük süreye bağlı kalmaksızın daha önceki bir tarih uzlaşma günü olarak belirlenebilir.

Uzlaşmaya davet yazılarında uzlaşma günü de işverene bildirilir.

UZLAŞMAYA DAVET

Harici bilgilere dayanarak, işverenin bilgisi dışında yapılan incelemelerde, inceleme elemanı herhangi bir taahhüt altına girmeksizin işvereni uzlaşma talebinde bulunmaya davet edebilir. Tebliğ işleminde posta ile tebliğ usulü uygulanır. Sigorta müfettişinin bizzat tebliğ yapması da mümkündür.

HESAPLANACAK PRİMİN UZLAŞMA KOMİSYONUNA VE İŞVERENE BİLDİRİLMESİ

Yapılan inceleme sonucu,uzlaşmaya konu hesap edilecek prim ve kesilmesi öngörülen idari para cezaları, sigorta müfettişince düzenlenecek bir raporla uzlaşma gününden en az onbeş gün önce yetkili uzlaşma komisyonuna ve yetkiliye bildirilir.

Uzlaşma talebinin işleme konulabilmesi için, inceleme elemanının,işverenin uzlaşma talebi ile birlikte işveren hakkında düzenleyeceği inceleme raporunu yetkili

uzlaşma komisyonuna intikal ettirmesi şarttır. İnceleme raporu ilgili  işveren ile uzlaşma komisyonuna intikal ettirilmeden uzlaşma yapılamaz.

UZLAŞMA KOMİSYONUNUN TOPLANMASI

Uzlaşma Komisyonları, üyelerinin tamamının katılması ile toplanırlar ve çoğunlukla karar verirler. Uzlaşma gün ve saatinde üyelerin tamamının katılmasının mümkün olmadığı hallerde, katılmayan üyenin yerine ilgili merci tarafından yenisi seçilir.

Belirlenen uzlaşma günü bildirildikten sonra işverenin herhangi bir mücbir sebeple toplantıya katılamayacak olması veya komisyonun herhangi bir sebeple toplanamaması hallerinde uzlaşma görüşmesi ya aynı gün belirlenen ya da sonradan belirlenerek işverene bildirilecek başka bir tarihe ertelenebilir.

UZLAŞMA TUTANAĞININ DÜZENLENMESİ

Belirlenen gün ve saatte işveren veya vekilinin iştiraki ile toplanan uzlaşma komisyonu konuyu tartışır uzlaşma sağlandığı takdirde durumu bir tutanakla tespit eder. Bu tutanak, komisyon başkan ve üyeleri ile işveren veya vekili tarafından imza olunur. Bu tutanağın bir nüshası ilgiliye derhal verilir. Bir nüshası da üç gün içerisinde, rapor ve ekleriyle birlikte ilgili sigorta müdürlüğüne gönderilir. Uzlaşma tutanağında;

a) İşverenin adı,soyadı ve adresi, bağlı olduğu sigorta müdürlüğü ve işyeri sicil numarası,

b) İncelemenin konusu,dönemi, bulunan prim matrah farkı öngörülen prim tutarı,

c) Üzerinde uzlaşılan prim miktarı,

d) Üzerinde uzlaşılan idari para cezası miktarı,

e) İncelemeyi yapan sigorta müfettişinin adı, soyadı ve ünvanı

gibi hususların yanı sıra uzlaşma ile ilgili açıklama yer alır.

Uzlaşma temin edilemediği takdirde (İşverenin uzlaşma komisyonunun davetine icabet etmemesi, uzlaşmaya geldiği halde uzlaşma tutanağını imzalamaması, veya bu tutanağı ihtirazı kayıtla imzalamak istemesi halinde de uzlaşma sağlanmamış sayılır) komisyonca bu konuyu belirtmek üzere düzenlenecek tutanağın birer nüshası anında hazır bulunan işveren veya vekili ile incelemeyi yapan sigorta müfettişine komisyonda tebliğ olunur. İşverenin uzlaşmaya icabet etmemesi veya tebellüğden kaçınması halinde bu hususu belirten tutanağın bir örneği muhataba posta ile gönderilmesi yanında bir örnekte incelemeyi yapan sigorta müfettişine tevdi edilir.

Uzlaşma temin edilememiş veya uzlaşmaya varılamamış olması halinde sigorta müdürlüğüne gönderilecek rapora uzlaşma tutanağının bir nüshası eklenir.

UZLAŞMANIN KESİNLİĞİ VE DAVA KONUSU EDİLEMEYECEĞİ

Uzlaşma komisyonlarının,uzlaşma neticesinde düzenleyecekleri uzlaşma tutanakları kesin olup, gereği sigorta müdürlüklerince derhal yerine getirilir.

Üzerinde uzlaşılan veya tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir merci ye şikayette bulunulamaz.

UZLAŞMA YAPILACAK HALLER

Sigorta müfettişince 506 sayılı yasanın 130. maddesine dayanarak yapılan asgari işçilik incelemesi sonucu tespiti yapılan sigorta primine esas kazanç üzerinden hesaplanacak prim bir sigortalıya mal edilemiyorsa, söz konusu prim ve prime bağlı idari para cezaları uzlaşma konusu yapılabilir.

ÖDEME ZAMANI

Uzlaşma tutanağı tahakkuk fişi yerine geçer. Uzlaşma tutanağında yer alan prim ve idari para cezaları tutanağın tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenir.

SEKRETERYA HİZMETLERİ

Uzlaşma komisyonlarının sekreterya hizmetleri Grup başkanlıklarınca yürütülür.