2004 YILI STOKLARININ DÜZELTİLMESİNDE TOPLULAŞTIRILMIŞ YÖNTEMLER

(HAREKETLİ AĞIRLIKLI ORTALAMA YÖNTEMİ – BASİT ORTALAMA YÖNTEMİ)     

Sitemizi Tavsiye Etmek İster misiniz?

Ankara, 13 Ocak 2005

Nusret KURDOĞLU

SMMM

nkurdoglu@e-kolay.net

2004 YILI STOKLARININ DÜZELTİLMESİNDE TOPLULAŞTIRILMIŞ YÖNTEMLER

(HAREKETLİ AĞIRLIKLI ORTALAMA YÖNTEMİ – BASİT ORTALAMA YÖNTEMİ)

GİRİŞ

Bilindiği gibi, 5024 sayılı Yasa ile değiştirilen VUK Mük. 298. Maddesinin “A/8-a” alt bendi, Maliye Bakanlığı’na enflasyon düzeltmesinde toplulaştırılmış yöntemler kullanılmasına izin vermeye, toplulaştırılmış yöntem uygulanabilecek kalemleri belirlemeye yetki vermiştir.

Bakanlık, 2003 yılı bilançosunda yer alan stokların düzeltilmesine yönelik olarak, 328 sayılı VUK Genel Tebliği ile bu yetkiyi kullanmış ve 2003 yılı sonundaki stokların düzeltilmesi için, gerçek usulün yanı sıra  iki ayrı toplulaştırılmış yöntem belirlemiştir. 

Bunlar;

     a)   Basit Ortalama Yöntemi

     b)   Stok Devir Hızı Yöntemidir.

2004 yılı bilançosunda yer alan stokların düzeltilmesinde, gerçek usulün yanı sıra kullanılacak toplulaştırılmış yöntemler, 338 sayılı VUK Genel Tebliği ile değiştirilmiştir. Basit Ortalama Yöntemi aynen bırakılmış,  Stok Devir Hızı Yönteminin yerini de “Hareketli Ağırlıklı Ortalama Yöntemi” almıştır. Diğer bir deyişle, 2004 yılı bilançosunda yer alan stokların düzeltilmesinde artık Stok Devir Hızı Yöntemi kullanılamayacak, yerine Hareketli Ağırlıklı Ortalama Yöntemi kullanılabilecektir.

HAREKETLİ AĞIRLIKLI ORTALAMA YÖNTEMİ

Bu yöntemde bilançoda yer alan stok tutarlarına uygulanacak düzeltme katsayısı aşağıdaki formüle göre hesaplanır. Katsayı uygulanacak tutar içinde amortisman ve reel finansman gideri varsa, bu tutarlar endekslenmeden dikkate alınır.

                                   Düzeltilmiş dönem             Dönem içi alış

                                   başı stoku taşınmış     +    ve alış giderleri

            Hareketli Ağırlıklı                       değeri                              düzeltilmiş değeri

            Ortalama                     = ---------------------------------------------------------

            Düzeltme Katsayısı                  Dönem Başı Stok                   Dönem İçi Alış

                                 Tutarı                           +      ve Giderler

Formül incelendiğinde, payda bölümünde yer alması gereken tutarların elde hazır olduğu, pay bölümünde yer alması gereken tutarların ise basit bir çalışma sonucunda elde edilebileceği açıkça görülmektedir.

Pay bölümünde yer alması gereken tutarların hesaplanmasını bir örnekle açalım.

1) Bakkaliye malı alım satımı ile uğraşan A İşletmesinin 2003 yılı düzeltilmiş bilançosunda yer alan ticari mal stok tutarı 3.280.000.000 TL., 2004 yılı düzeltilMEmiş bilançosunda yer alan ticari mal stok tutarı da 4.395.000.000 TL.dır.

Öncelikle bu tutarın taşınmış değerinin hesaplanması gerekmektedir. Bu işlemin yapılması için, düzeltilmiş 2003 stok tutarının taşıma katsayısı ile çarpılması gerekir.

                                  12/2004 TEFE Endeksi           8403.8

Taşıma Katsayısı : --------------------------------  =  -------------- =  1.13840

                                  12/2003 TEFE Endeksi           7382.1

Taşınmış stok değeri : 3.280.000.000 X 1.13840 = 3.733.952.000

2) Pay bölümündeki ikinci tutarın hesaplanması için, işletmenin dönem içerisinde almış olduğu mal tutarlarının (alış giderleri dahil) 31.12.2004 tarihine göre düzeltilmiş olması gerekmektedir. Bu işlem mal grupları itibariyle aylık giriş toplamlarının düzeltilmesi yoluyla yapılabileceği gibi, toplam aylık alış tutarlarının düzeltilmesi yoluyla da yapılabilir. Bu konuda işletmenin yapısına göre karar verilmelidir.

Aylık alış tutarlarının düzeltilmesi için 2004 yılı aylık düzeltme katsayılarına gereksinim vardır. Her ayın düzeltme katsayısı, 12/2004 TEFE endeksinin, ilgili ayın TEFE endeksine bölünmesi yoluyla elde edilir.

2004 yılı TEFE endeksleri ve aylık düzeltme katsayıları (bölme işlem sonuçları) aşağıdaki gibidir;

A İşletmesinin 2004 yılı içerisinde yaptığı mal alışları ve alış masrafları ve bu tutarlara uygulanacak düzeltme katsayıları aşağıdaki gibidir.

3) Yukarıdaki hesaplamalar sonucunda bulunan tutarları, HAOY formülüne uygulayarak katsayıyı hesaplayalım;

                            3.733.952.000 + 248.697.036.247         252.430.988.247

    H.A.O.Y.D.K. : --------------------------------------------  =  ---------------------  =  1.04933

                            3.280.000.000 + 237.283.007.171         240.563.007.171

4) Bulunan Hareketli Ağırlıklı Ortalama Düzeltme Katsayısı ile dönem sonundaki 4.395.000.000 TL. tutarlı düzeltilmemiş ticari mal stokunu çarparak, düzeltilmiş 2004 ticari mal stok tutarını hesaplayalım;

               4.395.000.000 X 1.04933 =  4.611.805.350 TL.

BASİT ORTALAMA YÖNTEMİ

Aynı düzeltme işlemini bu kez, Basit Ortalama Yöntemi ile yaparak, sonuçları karşılaştıralım.

Bilindiği gibi, Basit Ortalama Yönteminde kullanılan Dönem Ortalama Düzeltme Katsayısının hesaplama formülü aşağıdaki gibidir;

Bu formüle göre hesaplanan Dönem Ortalama Düzeltme Katsayısı aşağıdaki gibidir;

                           Aralık 2004 TEFE Endeksi                                               8403.8

D.O.D.K. =    ------------------------------------------------------------- =  ---------------------- =

                     Aralık 2004 TEFE Endeksi + Eylül 2004 TEFE Endeksi         8403.8 + 8069.7

                        -----------------------------------------------------          ----------------------

                                         2                                                                     2

        8403.8               8403.8

= ---------------- =  ------------- =  1.02028

     16473.5/2            8236.75

Bulunan katsayı ile, dönem sonu stokunu düzeltelim;

4.395.000.000 X 1.02028 =  4.484.130.600 TL.

SONUÇ

Ortaya çıkan bu farklı sonuçlardan birini seçerken, basit ortalama yönteminin, diğerine göre basit gibi görünse de, neredeyse tüm stokların, bir önceki geçici vergi döneminin son ayında girdiği gibi tam geçerli olmayan bir savı kabul ettiği gerçeğini göz önünde tutulması gereği unutulmamalıdır.