· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

2005 yılı Kasım ayında cari açık, bir önceki yılın aynı ayına göre % 19,4 artışla 2.304 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Cari açıkta en büyük paya sahip olan dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 29,7 oranında artarak 2.615 milyon ABD dolarına ulaşmış; Kasım ayı tahmini net turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı ayına göre % 22,6 oranında artarak 788 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Böylece, 2004 yılı Ocak-Kasım döneminde 12.694 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2005 yılının aynı döneminde % 47,6 artışla 18.740 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Dış Ticaret Dengesi

2005 yılı Ocak-Kasım dönemi verilerine göre dış ticaret dengesi, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 38,8 artışla 28.968 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme, ihracat (FOB) gelirlerinin % 16,5 oranında artarak 65.994 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen, bavul ticaretinin % 6,5’lik düşüşle 3.332 milyon ABD doları ve altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 20,1 oranında artarak 104.527 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler kalemi, Ocak-Kasım 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 15 oranında artarak 14.161 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizmle ilgili 4. dönem anket çalışmaları henüz sonuçlanmadığından Ekim ve Kasım ayları için kullanılan tahmini verilere göre turizm gelirleri, Ocak-Kasım döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 15,6 artarak 17.602 milyon ABD dolarına ulaşmışken, turizm giderleri % 10 oranında artarak 2.554 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Bunun sonucunda, bir önceki yılın Ocak-Kasım döneminde 12.909 milyon ABD doları olan net turizm gelirlerinin bu yılın aynı döneminde % 16,6 oranında artarak 15.048 milyon ABD dolarına yükselmesi beklenmektedir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Kasım dönemine göre % 26,4 oranında artarken, taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde ithalattaki artışa paralel olarak gözlenen % 22,6’lık artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 24,4 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Kasım döneminde 2004 yılının aynı dönemine göre % 18,5 oranında artarak 1.164 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Yatırım Geliri Dengesi

2004 yılının onbir aylık döneminde 5.172 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanan yatırım geliri kalemi, 2005 yılının aynı döneminde de 5.232 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanmıştır. Bu yılın Kasım ayında yatırım geliri dengesi kaleminin altında yer alan doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve faizlerden oluşan diğer yatırımlarda gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 66 milyon, 29 milyon ve 418 milyon ABD doları olmuştur.

Bu yılın Ocak-Kasım döneminde uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2004 yılının aynı dönemine göre % 15,8 oranında artarak 4.591 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Kasım dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2005 yılının aynı döneminde % 26,7 oranında artarak 1.299 milyon ABD doları olmuş; söz konusu dönemde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla 752 milyon ve 547 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2005 yılının Ocak-Kasım döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, 2004 yılının aynı dönemine göre % 33,1 artarak 14.914 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, 2004 yılının Kasım ayında 137 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken bu yılın aynı ayında 3.080 milyon ABD dolarına yükselmiştir. Söz konusu tutarın büyük kısmı, yurtdışında yerleşik Alfa Telecom firmasının Çukurova Grubu’na sağladığı finansman paketi çerçevesinde Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’de % 13,22 oranında dolaylı hisse edinimi ile Ojer Telekomünikasyon firmasının özelleştirme ihalesi sonucunda Türk Telekom A.Ş.’de edindiği % 55 oranındaki hisseye karşılık yaptığı ilk taksit ödemesinden oluşmaktadır. Yurtiçindeki yatırımlar, Ocak-Kasım döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 177,6 artarak 7.249 milyon ABD dolarına çıkmıştır. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, onbir aylık dönemde yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarının 1.366 milyon ABD dolarına ulaştığı tahmin edilirken, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerle ilgili olarak 183 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlar, 2004 yılı Ocak-Kasım döneminde net 788 milyon ABD doları olurken 2005 yılının aynı döneminde net 938 milyon ABD doları olmuştur.

Sonuç itibariyle, 2005 yılının Ocak-Kasım döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde gerçekleşen net girişler, bir önceki yıla oranla % 246,2 artarak 1.823 milyon ABD dolarından 6.311 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Portföy Yatırımları

Portföy yatırımlarında 2004 yılının Ocak-Kasım döneminde 5.946 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net sermaye girişi, 2005 yılının aynı döneminde 11.203 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak, 2004 Ocak-Kasım döneminde 1.332 milyon ABD doları net alım gerçekleşirken, 2005 yılının aynı döneminde 1.218 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet’in bu yılın Kasım ayında 750 milyon ABD doları tutarında yurtdışında tahvil ihracı yoluyla yeni borçlanma gerçekleştirdiği gözlenmektedir. Böylece Ocak-Kasım dönemi net borçlanma tutarı 3 milyar ABD dolarına ulaşmıştır.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Kasım ayında hisse senedi piyasasında 977 milyon ABD doları, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında da 418 milyon ABD doları tutarında net alım gerçekleştirmişlerdir. Böylece, 2005 yılı Ocak-Kasım döneminde söz konusu piyasalarda sırasıyla 5.528 milyon ve 4.243 milyon ABD doları net alım gerçekleştirilmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve nakit krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Kasım döneminde 4.095 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 12.750 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı Ocak-Kasım döneminde 1.134 milyon ABD doları tutarında net yurtdışına kredi açılmışken, 2005 yılının aynı döneminde 989 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise 2004 ve 2005 yılı Ocak-Kasım döneminde yurtdışı yerleşik kişilerce sırasıyla 611 milyon ve 233 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleştirilmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz varlıkları, 2004 yılının Ocak-Kasım döneminde 5.856 milyon ABD doları artarken, bu yılın aynı döneminde 880 milyon ABD doları azalmıştır.

b. Yükümlülükler

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Kasım döneminde toplam 3.446 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 51 milyon ABD doları uzun vadeli ve 2.952 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 3.003 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise, Ocak-Kasım 2005 döneminde Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası 2.556 milyon ABD doları net geri ödemede bulunmuş; Genel Hükümet 833 milyon ABD doları kullanım ve 4.742 milyon ABD doları geri ödeme gerçekleştirerek toplamda 3.909 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi yapmıştır. Bu dönemde Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 961 milyon ABD dolarını bulurken, gerçekleştirdiği geri ödeme 2.938 milyon ABD doları olmuş; bankacılık sektörünün yurtdışından kullandığı net kredi tutarı 2004 yılının aynı dönemine göre % 43,5 artarak 7.711 milyon ABD doları olmuştur. Diğer sektörlerin net kredi kullanımı, onbir aylık dönemde bir önceki yılın aynı dönemine oranla % 63,7 artarak 7.833 milyon ABD dolarına çıkmıştır. Söz konusu tutar içinde, yurtdışında yerleşik Alfa Telecom firmasının Çukurova Grubu’na sağladığı finansman paketi çerçevesinde, önceki aylarda Grup tarafından kullanılan kısa vadeli kredinin kapatılarak Kasım ayında uzun vadeli krediye dönüşmesi ve yine Kasım ayı içinde bu krediye ilişkin yapılan yeni kullanım da yer almaktadır.

Mevduat hesapları, 2004 yılı Ocak-Kasım döneminde net olarak 688 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 709 milyon ABD doları azalmasına rağmen bankalardaki mevduatın 939 milyon ABD doları artması sonucunda toplamda 230 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2004 yılı Ocak-Kasım döneminde 659 milyon ABD doları artmışken, 2005 yılı Ocak-Kasım döneminde, Kasım ayındaki 3.804 milyon ABD doları tutarındaki artışla birlikte, toplam 15.350 milyon ABD doları artış göstermiştir.