2004 YILI OCAK-AĞUSTOS DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

Ağustos 2004 ayı cari işlemler dengesi, Ocak-Ağustos dönemi içerisinde ilk defa fazla vermiş ve bir önceki yılın aynı ayına göre % 87,2 oranında azalarak 118 milyon ABD doları tutarında fazla kaydetmiştir. Bir önceki yılın aynı ayıyla karşılaştırıldığında Ağustos ayında dış ticaret açığı % 67,9 artışla 2.325 milyon ABD doları olarak gerçekleşmişken, net turizm gelirlerinin % 5,2 artışla 2.794 milyon ABD dolarına ulaşacağı tahmin edilmiştir. Böylece Ocak-Ağustos 2004 döneminde cari işlemler açığı 9.822 milyon ABD doları olmuştur.

Dış Ticaret Dengesi

2004 yılının sekiz aylık verilerine göre dış ticaret açığı, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 93,5 artışla 16.255 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 31,8 oranında artarak 39.220 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesi ve

- ilk sekiz aylık tahmini verilere göre bavul ticaretinin % 10,3’lük artışla 2.632 milyon ABD dolarına ulaşması beklenmesine rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 43,4 oranında artarak 61.791 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Seçilmiş Kalemler-Dış Ticaret (Milyon ABD doları)	Ocak-Ağustos 2003	Ocak-Ağustos 2004	% Değişim
İhracat FOB	29.749	39.220	31,8
Bavul Ticareti (tahmin)	2.387	2.632	10,3
İthalat CIF	-43.080	-61.791	43,4
(Altın İthalatı)	-1.882	-2.395	27,3
Dış Ticaret Dengesi	-8.401	-16.255	93,5

Hizmetler Dengesi

Hizmetler dengesi, Ocak-Ağustos 2004 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 24,9 oranında artarak 8.002 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizmle ilgili 3. dönem anket çalışmaları henüz sonuçlanmadığından Temmuz ve Ağustos ayları için kullanılan tahmini verilere dayanılarak oluşturulan sekiz aylık turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 25 oranında artarak 10.186 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda net turizm gelirleri, % 26,4 oranında artarak 8.428 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde ülkemizi ziyaret eden yabancı turist sayısı % 31,1 artarak yaklaşık 12 milyona ulaşmıştır.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılının Ocak-Ağustos dönemine göre % 22,3 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 47,9’luk artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 39,8 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 366 milyon ABD doları artarak 672 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Yatırım Geliri Dengesi

2003 Ocak-Ağustos döneminde 3.777 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde ise 3.822 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2004 yılı Ağustos ayında sırasıyla 7, 39 ve 525 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Ocak-Ağustos 2004 döneminde, diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılının aynı dönemine göre % 9,5 oranında azalarak 2.773 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Ağustos 2004 ayında diğer yatırımlar/faiz giderleri'ndeki artış, Merkez Bankası’nca Uluslararası Para Fonu’na ve yurtdışında çalışan Türk işçilerine ait mevduat hesaplarına yapılan faiz ödemeleri ile Hazine Müsteşarlığı’nca yine Uluslararası Para Fonu’na yapılan sırasıyla 198 milyon ve 241 milyon ABD doları tutarındaki ödemelerden kaynaklanmıştır.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Ağustos dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2004 yılının sekiz aylık döneminde % 64,7 oranında artarak 2.253 milyon ABD doları olmuştur. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, işçi gelirleri ve bedelsiz ithalattan kaynaklanan girişler sırasıyla % 9,5 ve % 117,2 oranında artarak 482 ve 1.542 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2004 yılının Ocak-Ağustos döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 232 artışla 8.553 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir:

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Ağustos döneminde 839 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken bu yılın aynı döneminde 1.970 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Bu tutarın 1.068 milyon ABD doları, Temmuz ve Ağustos ayları sırasıyla 250 ve 150 milyon ABD dolarlık tahmin olmak üzere, yurtdışında yerleşik kişilerin Ocak-Ağustos 2004 döneminde Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarından oluşmaktadır. Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarı ise 187 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde net 265 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 612 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde net 1.358 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

Portföy Yatırımları

2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde 1.249 milyon ABD doları net sermaye girişi gerçekleşen bu kalemde 2004 yılının aynı döneminde 3.185 milyon ABD doları net sermaye girişi gözlenmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları 2003 Ocak-Ağustos döneminde 362 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak-Ağustos döneminde de 173 milyon ABD doları net alımla sonuçlanmıştır.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet’in Ağustos 2004 ayında yurtdışına yönelik yeni tahvil ihracı veya geri ödemesi gerçekleştirmediği görülmektedir. Bunun sonucunda 2004 yılı kümülatif 3.524 milyon ABD doları borçlanma ile kümülatif 3.294 milyon ABD doları geri ödeme tutarlarında değişme olmamıştır.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Ağustos ayında hisse senedi piyasasında 47 milyon ABD doları net satım ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 467 milyon ABD doları net alım gerçekleştirmişlerdir. 2004 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise söz konusu piyasalarda sırasıyla 521 milyon ve 2.607 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde 3.199 milyon ABD doları, 2004 Ocak-Ağustos döneminde de 4.775 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde net 534 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 380 milyon ABD doları tutarında ihracat karşılığı yurtdışına kredi açılmıştır. Nakit kredilerde ise 2003 Ocak-Ağustos döneminde net 409 milyon ABD doları yurtdışına kredi açılırken, 2004 yılının aynı döneminde yurtdışı yerleşiklerce 395 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları, 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde 1.630 milyon ABD doları azalmasına rağmen, 2004 yılının aynı döneminde 3.926 milyon ABD doları artmıştır.

b. Yükümlülükler

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılının sekiz ayında toplam 988 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, 2004 yılının aynı döneminde ithalat artışına bağlı olarak 549 milyon ABD doları uzun vadeli ve 2.695 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 3.244 milyon ABD doları net kullanım olduğu gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004 yılının Ocak-Ağustos döneminde, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 2.831 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümet’in ise Ağustos ayındaki 662 milyon ABD doları tutarındaki yeni kredi kullanımına bağlı olarak, net 963 milyon ABD doları tutarında kredi kullandığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 1.475 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 1.851 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektörü ele alındığında, 2003 ve 2004 yılının Ocak-Ağustos dönemlerinde sırasıyla 636 milyon ve 3.413 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 265 milyon ve 3.815 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir. Bankacılık sektörü, Ağustos ayında yurtdışından net olarak 1.186 milyon ABD doları tutarında kısa vadeli kredi sağlamıştır.

Mevduat hesapları ise 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde 1.665 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 26 milyon ABD doları azalmasına karşın bankalardaki mevduatın 630 milyon ABD doları artması sonucunda toplam olarak 604 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2003 yılı Ocak-Ağustos döneminde 2.446 milyon ABD doları artarken 2004 yılının aynı döneminde 765 milyon ABD doları artmıştır.