2004 YILI OCAK-EKİM DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

2004 yılı Ekim ayı verilerine göre dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 49,2 oranında artarak 1.349 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiş; net turizm gelirleri % 12,1 artışla 1.452 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Böylece, Ekim 2004 ayında cari işlemler dengesinin 232 milyon ABD doları tutarında açık vermesi sonucunda Ocak-Ekim 2004 dönemi cari açığı, 10.719 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

2004 yılının on aylık toplam verilerine göre dış ticaret açığı, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 77,1 artışla 18.772 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 30,7 oranında artarak 50.568 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesi ve

- bavul ticaretinin % 2,7’lik artışla 3.330 milyon ABD dolarına ulaşmasına rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 39,9 oranında artarak 78.159 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler dengesi, Ocak-Ekim 2004 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 18,8 oranında artarak 11.606 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizmle ilgili 4. dönem anket çalışmaları henüz sonuçlanmadığından Ekim ayı için kullanılan tahmini verilere dayanılarak oluşturulan on aylık turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 19,6 oranında artarak 14.286 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda net turizm gelirleri, % 20 oranında artarak 12.186 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılının Ocak-Ekim dönemine göre % 43,5 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 44’lük artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 59 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 517 milyon ABD doları artarak 918 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

2003 Ocak-Ekim döneminde 4.594 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde ise 4.492 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve faizlerden oluşan diğer yatırım gelirlerinde Ekim ayında gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 34, 52 ve 247 milyon ABD doları olmuştur.

Ocak-Ekim 2004 döneminde, diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılının aynı dönemine göre % 8,5 oranında azalarak 3.409 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Bir önceki yılın Ocak-Ekim dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2004 yılının on aylık döneminde % 11 oranında artarak 939 milyon ABD doları olmuştur. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla % 11,3 ve % 10,2 oranında artarak 669 ve 270 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2004 yılının Ocak-Ekim döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 430,3 artışla 8.585 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir:

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Ekim döneminde 1.305 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken bu yılın aynı döneminde 2.386 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde, yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımları, Temmuz-Ekim 2004 döneminde gerçekleşen 600 milyon ABD doları tahmin olmak üzere, 1.268 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarı ise 299 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 yılı Ocak-Ekim döneminde net 403 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 716 milyon ABD doları çıkış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde net 1.670 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

2003 yılı Ocak-Ekim döneminde 2.719 milyon ABD doları net sermaye girişi gerçekleşen bu kalemde 2004 yılının aynı döneminde 4.543 milyon ABD doları net sermaye girişi gözlenmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları 2003 Ocak-Ekim döneminde 881 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak-Ekim döneminde de 1.079 milyon ABD doları net alımla sonuçlanmıştır.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde, Genel Hükümet’in Ekim 2004 ayında yurtdışı piyasalardan tahvil ihracı yoluyla 1 milyar ABD doları tutarında borçlanması sonucunda Genel Hükümet, 2004 Ocak-Ekim döneminde toplam 5.253 milyon ABD doları borçlanmış ve 3.294 milyon ABD doları geri ödeme gerçekleştirmiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Ekim ayında hisse senedi piyasasında 37 milyon ABD doları net alım ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında da 493 milyon ABD doları net alım gerçekleştirmişlerdir. 2004 yılının Ocak-Ekim döneminde ise söz konusu piyasalarda sırasıyla 741 milyon ve 2.922 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılı Ocak-Ekim döneminde 2.470 milyon ABD doları, 2004 Ocak-Ekim döneminde de 4.410 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, 2003 yılı Ocak-Ekim döneminde net 886 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 921 milyon ABD doları tutarında ihracat karşılığı yurtdışına kredi açılmıştır. Nakit kredilerde ise 2003 Ocak-Ekim döneminde net 469 milyon ABD doları yurtdışına kredi açılırken, 2004 yılının aynı döneminde yurtdışı yerleşiklerce 618 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları, 2003 yılı Ocak-Ekim döneminde 1.152 milyon ABD doları azalmasına rağmen, 2004 yılının aynı döneminde 4.215 milyon ABD doları artmıştır.

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılının on ayında toplam 1.682 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, 2004 yılının aynı döneminde ithalat artışına bağlı olarak 496 milyon ABD doları uzun vadeli ve 3.085 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 3.581 milyon ABD doları net kullanım olduğu gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004 yılının Ocak-Ekim döneminde, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 3.442 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümetin ise 896 milyon ABD doları net kredi kullandığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 1.756 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 2.501 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2003 ve 2004 yılının Ocak-Ekim dönemlerinde sırasıyla 926 milyon ve 3.438 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 803 milyon ve 4.854 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir. Bankacılık sektörü, 2004 yılının aynı döneminde yurtdışından net olarak 2.314 milyon ABD doları tutarında kısa vadeli kredi sağlamıştır.

Mevduat hesapları ise 2003 yılı Ocak-Ekim döneminde 1.196 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 145 milyon ABD doları azalmasına karşın bankalardaki mevduatın 667 milyon ABD doları artması sonucunda toplam olarak 522 milyon ABD doları artmıştır.

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2003 yılı Ocak-Ekim döneminde 4.472 milyon ABD doları artarken 2004 yılının aynı döneminde 2.038 milyon ABD doları artmıştır.