2004 YILI OCAK-EYLÜL DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

Eylül 2004 ayı cari işlemler dengesi, bir önceki yılın aynı ayına göre % 90,3 oranında azalarak 60 milyon ABD doları tutarında fazla kaydetmiştir. Bir önceki yılın aynı ayıyla karşılaştırıldığında Eylül ayında ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle dış ticaret açığı % 50,9 oranında artarak 1.984 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, net turizm gelirleri % 5,5 artışla 2.308 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Böylece Ocak-Eylül 2004 döneminde cari işlemler açığı 10.550 milyon ABD doları olmuştur.

Dış Ticaret Dengesi

2004 yılının dokuz aylık verilerine göre dış ticaret açığı, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 80,4 artışla 17.492 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 32,3 oranında artarak 44.797 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesi ve

- bavul ticaretinin % 3,6’lık artışla 2.893 milyon ABD dolarına ulaşmasına rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 42,4 oranında artarak 70.198 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Seçilmiş Kalemler-Dış Ticaret (Milyon ABD doları)	Ocak-Eylül 2003	Ocak-Eylül 2004	% Değişim
İhracat FOB	33.864	44.797	32,3
Bavul Ticareti (tahmin)	2.793	2.893	3,6
İthalat CIF	-49.286	-70.198	42,4
(Altın İthalatı)	-2.131	-2.667	25,2
Dış Ticaret Dengesi	-9.698	-17.492	80,4

Hizmetler Dengesi

Hizmetler dengesi, Ocak-Eylül 2004 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 19,3 oranında artarak 10.245 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Devlet İstatistik Enstitüsü’nün yayınladığı anket sonuçlarına göre, Ocak-Eylül dönemi turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 20,5 oranında artarak 12.644 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda net turizm gelirleri, % 21,2 oranında artarak 10.734 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde ülkemizi ziyaret eden yabancı turist sayısı % 29,2 artarak 13.377.179 milyon olmuştur.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılının Ocak-Eylül dönemine göre % 46,3 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 46,8’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 62,5 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 477 milyon ABD doları artarak 834 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Yatırım Geliri Dengesi

2003 Ocak-Eylül döneminde 4.124 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde ise 4.094 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan portföy yatırım gelirlerinde 2004 yılı Eylül ayında 29 milyon ABD dolarlık net giriş görülmekte iken, doğrudan yatırım gelirleri ve faizlerden oluşan diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, sırasıyla 43 ve 258 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Ocak-Eylül 2004 döneminde, diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılının aynı dönemine göre % 9,1 oranında azalarak 3.101 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Eylül dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2004 yılının dokuz aylık döneminde % 4,5 oranında artarak 791 milyon ABD doları olmuştur. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla % 1,5 ve % 11,2 oranında artarak 532 ve 259 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2004 yılının Ocak-Eylül döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 420 artışla 8.738 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir:

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Eylül döneminde 1.004 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken bu yılın aynı döneminde 2.274 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Bu tutarın 1.218 milyon ABD doları, Temmuz, Ağustos ve Eylül ayları sırasıyla 250, 150 ve 150 milyon ABD dolarlık tahmin olmak üzere, yurtdışında yerleşik kişilerin Ocak-Eylül 2004 döneminde Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarından oluşmaktadır. Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarı ise 280 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 yılı Ocak-Eylül döneminde net 327 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 666 milyon ABD doları çıkış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde net 1.608 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

Portföy Yatırımları

2003 yılı Ocak-Eylül döneminde 2.466 milyon ABD doları net sermaye girişi gerçekleşen bu kalemde 2004 yılının aynı döneminde 3.518 milyon ABD doları net sermaye girişi gözlenmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları 2003 Ocak-Eylül döneminde 1.054 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak-Eylül döneminde de 574 milyon ABD doları net alımla sonuçlanmıştır.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet Eylül 2004 ayında yurtdışı piyasalardan tahvil ihracı yoluyla 729 milyon ABD doları tutarında borçlanmıştır. Bunun sonucunda Genel Hükümet 2004 Ocak-Eylül döneminde toplam 4.253 milyon ABD doları borçlanmış ve 3.294 milyon ABD doları geri ödeme gerçekleştirmiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Eylül ayında hisse senedi piyasasında 183 milyon ABD doları net alım ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 178 milyon ABD doları net satım gerçekleştirmişlerdir. 2004 yılının Ocak-Eylül döneminde ise söz konusu piyasalarda sırasıyla 704 milyon ve 2.429 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılı Ocak-Eylül döneminde 4.369 milyon ABD doları, 2004 Ocak-Eylül döneminde de 5.077 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, 2003 yılı Ocak-Eylül döneminde net 571 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 609 milyon ABD doları tutarında ihracat karşılığı yurtdışına kredi açılmıştır. Nakit kredilerde ise 2003 Ocak-Eylül döneminde net 442 milyon ABD doları yurtdışına kredi açılırken, 2004 yılının aynı döneminde yurtdışı yerleşiklerce 448 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları, 2003 yılı Ocak-Eylül döneminde 2.390 milyon ABD doları azalmasına rağmen, 2004 yılının aynı döneminde 3.616 milyon ABD doları artmıştır.

b. Yükümlülükler

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılının dokuz ayında toplam 1.196 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, 2004 yılının aynı döneminde ithalat artışına bağlı olarak 498 milyon ABD doları uzun vadeli ve 2.942 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 3.440 milyon ABD doları net kullanım olduğu gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004 yılının Ocak-Eylül döneminde, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 3.287 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümetin ise 963 milyon ABD doları net kredi kullandığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 1.598 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 2.135 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2003 ve 2004 yılının Ocak-Eylül dönemlerinde sırasıyla 893 milyon ve 3.517 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 605 milyon ve 4.526 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir. Bankacılık sektörü, aynı dönemde yurtdışından net olarak 2.672 milyon ABD doları tutarında kısa vadeli kredi sağlamıştır.

Mevduat hesapları ise 2003 yılı Ocak-Eylül döneminde 1.767 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 92 milyon ABD doları azalmasına karşın bankalardaki mevduatın 465 milyon ABD doları artması sonucunda toplam olarak 373 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2003 yılı Ocak-Eylül döneminde 5.833 milyon ABD doları artarken 2004 yılının aynı döneminde 1.465 milyon ABD doları artmıştır.