2004 YILI ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

 

 

 

I-                  CARİ İŞLEMLER HESABI

 

2004 yılı Aralık ayı verilerine göre cari denge, bir önceki yılın aynı ayına oranla % 2,4 artarak 3.011 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Cari açığın artışında belirleyici olan dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın Aralık ayına göre   % 9,5 oranında artarak 3.065 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiş; aynı dönemde net turizm gelirleri, % 20,5’lik artışla 455 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Böylece 2004 yılı cari işlemler açığı, bir önceki yıla göre % 93,8 oranında artarak 15.573 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

 

Dış Ticaret Dengesi

 

2004 yılı verilerine göre dış ticaret dengesi, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yıla göre % 70,6 artışla 23.901 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme:

 

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 32,9 oranında artarak 62.774 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen,

- bavul ticaretinin % 1,9’luk azalışla 3.880 milyon ABD dolarına düşmesi ve

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 40,1 oranında artarak 97.161 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır. 2004 yılında yurtdışından yapılan altın ithalatı, % 34,1 oranında artarak 3.485 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

 

        

Seçilmiş Kalemler-Dış Ticaret (Milyon ABD doları)	2003	2004	%    Değişim
İhracat FOB	47.253	62.774	32,9
Bavul Ticareti (tahmin)	3.953	3.880	-1,9
İthalat CIF	-69.340	-97.161	40,1
(Altın İthalatı)	-2.598	-3.485	34,1
Dış Ticaret Dengesi	-14.010	-23.901	70,6

 

Hizmetler Dengesi

 

Hizmetler dengesi, içerisinde en önemli kalem olan turizm gelirlerindeki artışın etkisiyle 2004 yılında bir önceki yıla göre % 21,6 artarak 12.770 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Devlet İstatistik Enstitüsü’nün yayınladığı anket sonuçlarına göre 2004 yılında toplam turizm gelirleri, bir önceki yıla göre % 20,3 oranında artarak 15.888 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Turizm gelirlerindeki artışta, çıkış yapan kişi sayısındaki % 24,3 oranında artış etkili olmuştur. Bunun sonucunda net turizm gelirleri, % 20,5 oranında artarak 13.364 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

 

Seçilmiş Kalemler-Turizm	2003	2004	% Değişim
Turizm Geliri (milyon ABD $ )	13.203	15.888	20,3
Çıkış Yapan Kişi Sayısı	16.302.053	20.262.640	24,3
Turizm Gideri (milyon ABD $ )	2.113	2.524	19,5
Giriş Yapan Kişi Sayısı	3.278.987	3.993.025	21,8
Net Turizm Geliri (milyon ABD $ )	11.090	13.364	20,5

 

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılına göre % 49,1 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 42,7’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 59,8 oranında artmış; böylece 2004 yılı net taşımacılık giderleri, bir önceki yıla göre 546 milyon ABD doları artarak 1.069 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

 

2003 yılında 5.559 milyon ABD doları, 2004 yılında ise 5.569 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve faizlerden oluşan diğer yatırım gelirlerinde Aralık ayında gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 74, 69 ve 366 milyon ABD doları olmuştur.

2004 yılında diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılına göre % 4,1 oranında azalarak 4.399 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

 

Cari Transferler

 

         Bir önceki yıl ile karşılaştırıldığında cari transferler, 2004 yılında   % 9,7 oranında artarak 1.127 milyon ABD doları olmuştur. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla % 10,3 ve % 8,4 oranında artarak 804 ve 323 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

 

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

 

2004 yılında finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 317,7 artışla 12.506 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir:

 

Doğrudan Yatırımlar

 

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yıl 1.694 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken 2004 yılında 2.566 milyon  ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde, yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımları,  1.343 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarı ise 265 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 ve 2004 yıllarında sırasıyla 499 milyon ve 857 milyon ABD doları net çıkış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı doğrudan yatırımlar kaleminde net 1.709 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

 

Portföy Yatırımları

 

Portföy yatırımlarından kaynaklanan net sermaye girişi, 2003 yılında 2.569 milyon ABD doları gerçekleşirken, 2004 yılında % 214 artışla 8.067 milyon ABD doları olmuştur.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları 2003 yılında 1.386 milyon ABD doları, 2004 yılında da 1.142 milyon ABD doları net alımla sonuçlanmıştır.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde, Genel Hükümet’in Aralık 2004 ayında yurtdışına yönelik yeni tahvil ihracı veya geri ödemesi gerçekleştirmediği görülmektedir. Bunun sonucu 2004 yılı toplam rakamları, 5.753 milyon ABD doları borçlanma ve 3.794 milyon ABD doları geri ödeme olarak gerçekleşmiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Aralık ayında hisse senedi piyasasında 474 milyon ABD doları, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında ise 1.624 milyon ABD doları net alım gerçekleştirmişlerdir.  Böylece, 2004 yılında, yurtdışında yerleşik kişilerce 1.427 milyon ABD doları tutarında hisse senedi ve yılın tamamı için yapılan revizyonla birlikte 5.823 milyon ABD doları tutarında devlet iç borçlanma senedi net alımı gerçekleştirilmiştir.

Diğer Yatırımlar

 

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılında 3.277 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmişken, 2004 yılında bu rakam 3.554 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

 

a. Varlıklar

 

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, 2003 yılında net 910 milyon ABD doları, 2004 yılında da net 1.452 milyon ABD doları tutarında ihracat karşılığı yurtdışına kredi açılmıştır. Nakit kredilerde ise 2003 yılında net 404 milyon ABD doları yurtdışına kredi açılırken, 2004 yılında yurtdışı yerleşiklerce 506 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları, 2003 yılında 724 milyon ABD doları azalırken, 2004 yılında 5.897 milyon ABD doları artmıştır.

 

b. Yükümlülükler

 

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılında toplam 2.181 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, 2004 yılında ithalat artışına bağlı olarak 486 milyon ABD doları uzun vadeli ve 3.657 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 4.143 milyon ABD doları net kullanım olduğu gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004 yılında, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 4.414 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümetin ise 896 milyon ABD doları net kredi kullandığı görülmektedir. Yine 2004 yılında, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 2.023 milyon ABD dolarını bulurken, gerçekleştirdiği geri ödeme 3.186 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2003 ve 2004 yıllarında sırasıyla 1.975 milyon ve 5.654 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 875 milyon ve 5.120 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir. Bankacılık sektörü, 2004 yılında yurtdışından net olarak 3.407 milyon ABD doları tutarında kısa vadeli kredi sağlamıştır.  

Mevduat hesapları ise 2003 yılında 1.368 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılında Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 209 milyon ABD doları azalmasına karşın bankalardaki mevduatın 602 milyon ABD doları artması sonucunda toplam olarak 393 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

 

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2003 yılında 4.047 milyon ABD doları artarken 2004 yılında 824 milyon ABD doları artmıştır.