2005 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

2005 yılı Haziran ayında cari açık, bir önceki yılın aynı ayına göre % 58,4 oranında artarak 2.349 milyon ABD doları olmuştur. Cari açık artışında belirleyici olan dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 41,8 oranında artarak 3.167 milyon ABD dolar olmuş; aynı dönemde net turizm gelirleri, % 13,3 artarak 1.236 milyon ABD dolarına çıkmıştır. Böylece, 2004 yılının ilk yarısında 9.900 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2005 yılının ilk yarısında % 38,3 artışla 13.691 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Dış Ticaret Dengesi

2005 yılı Ocak-Haziran dönemi verilerine göre dış ticaret açığı, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 36 artışla 15.064 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme, ihracat (FOB) gelirlerinin % 20,5 oranında artarak 34.973 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen, bavul ticaretinin % 13,8’lik düşüşle 1.655 milyon ABD doları ve altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 21,3 oranında artarak 54.980 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler kalemi, Ocak-Haziran 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 12 oranında artarak 3.934 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Ocak-Haziran dönemi için Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen ilgili anket sonuçlarına göre turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 15,5 oranında artarak 5.755 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Gelirlerin artmasında Türkiye’yi ziyaret eden yurtdışı yerleşik kişilerin sayısında bir önceki yılın aynı dönemine göre % 24,1’lik artış etkili olmuştur. Söz konusu dönemde turizm giderleri de % 15,5 artarak 1.357 milyon ABD dolarına yükselmiş; bunun sonucunda net turizm gelirleri, 2004 yılının ilk 6 ayında toplam 3.808 milyon ABD doları olarak gerçekleşmişken bu yılın ilk 6 ayında 4.398 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Haziran dönemine göre % 34,8 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 25,5’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 35,8 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Haziran döneminde 2004 yılının aynı dönemine göre % 38,4 oranında artarak 696 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

2004 yılının ilk yarısında 2.859 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanan yatırım geliri kalemi, 2005 yılının aynı döneminde de 3.185 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanmıştır. Bu yılın Haziran ayında yatırım geliri dengesi kaleminin altında yer alan doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve faizlerden oluşan diğer yatırımlarda gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 73 milyon, 104 milyon ve 259 milyon ABD doları olmuştur.

Bu yılın ilk yarısında uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2004 yılının ilk yarısına göre % 21,2 oranında artarak 2.342 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Haziran dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2005 yılının aynı döneminde % 19,5 oranında artarak 624 milyon ABD doları olmuş; söz konusu dönemde, işçi gelirlerinden ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla 352 milyon ve 272 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2005 yılının ilk yarısında finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, 2004 yılının ilk yarısına göre % 7,8 azalarak 7.739 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Haziran döneminde 1.370 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken 2005 yılının aynı döneminde 1.364 milyon ABD doları olmuştur. Haziran ayında 132 milyon ABD doları olarak gerçekleşen yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımları, yılın ilk yarısında toplam 662 milyon ABD doları olmuştur. Yine yılın ilk yarısında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarı 41 milyon ABD doları olmuştur.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde net 410 milyon ABD doları olurken, 2005 yılının aynı döneminde net 433 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2005 yılının ilk yarısında doğrudan yatırımlar kaleminde gerçekleşen net girişler, bir önceki yıla oranla % 3 azalarak 960 milyon dolardan 931 milyon ABD dolarına düşmüştür.

Portföy Yatırımları

Portföy yatırımlarında 2004 yılının ilk yarısında 4.006 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net sermaye girişi, 2005 yılının aynı döneminde 6.008 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak, 2004 Ocak-Haziran döneminde 324 milyon ABD doları net satım gerçekleşirken, 2005 yılının aynı döneminde 1.047 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet’in bu yılın Haziran ayında 1.250 milyon ABD doları tutarında yurtdışında tahvil ihracı yoluyla yeni borçlanma gerçekleştirdiği gözlenmektedir. Böylece Ocak-Haziran dönemi net borçlanma tutarı 1.966 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Haziran ayında hisse senedi piyasasında 317 milyon ABD doları, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında da 457 milyon ABD doları tutarında net alım gerçekleştirmişlerdir. Böylece, 2005 yılının ilk yarısında söz konusu piyasalarda sırasıyla 1.991 milyon ve 3.448 milyon ABD doları net alım gerçekleştirilmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde 4.271 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 7.454 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde 1.185 milyon ABD doları tutarında yurtdışına kredi açılmışken, 2005 yılının aynı döneminde 1.212 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise 2004 yılının ilk yarısında yurtdışı yerleşik kişilerce 379 milyon ABD doları tutarında, 2005 yılının aynı döneminde de 246 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz varlıkları, 2004 yılı Haziran ayında 746 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı ayında da 529 milyon ABD doları artmış; Ocak-Haziran 2005 döneminde ise 316 milyon ABD doları azalış gerçekleşmiştir.

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Haziran döneminde toplam 2.118 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 22 milyon ABD doları uzun vadeli ve 1.969 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 1.991 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak 2005 yılı Haziran ayında Merkez Bankası’nın 336 milyon ABD doları geri ödemesi yaparak yılın ilk yarısında toplam 1.953 milyon ABD doları kredi geri ödemede bulunduğu görülmektedir. Ocak-Haziran 2005 döneminde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 595 milyon ABD dolarını bulurken, gerçekleştirdiği geri ödeme 1.608 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2004 ve 2005 yılının Ocak-Haziran dönemlerinde sırasıyla 1.900 milyon ve 4.158 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 3.094 milyon ve 2.550 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir.

Mevduat hesapları, 2004 yılının ilk yarısında net olarak 889 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 304 milyon ABD doları azalmasına rağmen bankalardaki mevduatın 840 milyon ABD doları artması sonucunda toplamda 536 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde 847 milyon ABD doları artarken, bu yılın Haziran ayında 4.895 milyon ABD doları artması sonucu Ocak-Haziran döneminde 6.654 milyon ABD doları artış göstermiştir.