2005 YILI OCAK-TEMMUZ DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

 

I-                CARİ İŞLEMLER HESABI

2005 yılı Temmuz ayında cari açık, bir önceki yılın aynı ayına göre     % 97,2 oranında artarak 1.497 milyon ABD doları olmuştur. Cari açık artışında belirleyici olan dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 49,8 oranında artarak 3.271 milyon ABD dolar olmuş; aynı dönemde net turizm gelirleri, % 22,6 artarak 2.245 milyon ABD dolarına çıkmıştır. Böylece, 2004 yılının yedi aylık döneminde 10.718 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2005 yılının aynı döneminde % 40,2 artışla 15.030 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Dış Ticaret Dengesi

2005 yılı Ocak-Temmuz dönemi verilerine göre dış ticaret dengesi, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre  % 36,9 artışla 18.157 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme, ihracat (FOB) gelirlerinin % 17,1 oranında artarak 40.566 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen, bavul ticaretinin % 12,1’lik düşüşle 1.905 milyon ABD doları ve altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 19,3 oranında artarak 64.482 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler kalemi, Ocak-Temmuz 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 13,9 oranında artarak 5.994 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizmle ilgili 3. dönem anket çalışmaları henüz sonuçlanmadığından Temmuz ayı için kullanılan tahmini verilere göre Ocak-Temmuz dönemi turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 16,7 oranında artarak 8.330 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde turizm giderleri de % 12,5 artarak 1.687 milyon ABD dolarına yükselmiş; bunun sonucunda net turizm gelirleri, 2004 yılının yedi aylık döneminde toplam 5.639 milyon ABD doları olarak gerçekleşmişken bu yılın aynı döneminde % 17,8 oranında artışla 6.643 milyon ABD dolarına  yükselmiştir.  

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Temmuz dönemine göre         % 33,9 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 23,2’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 35,2 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Temmuz döneminde 2004 yılının aynı dönemine göre % 38,5 oranında artarak 802 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Yatırım Geliri Dengesi 

2004 yılının yedi aylık döneminde 3.371 milyon ABD doları net çıkışla sonuçlanan yatırım geliri kalemi, 2005 yılının aynı döneminde de 3.644 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanmıştır. Bu yılın Temmuz ayında yatırım geliri dengesi kaleminin altında yer alan doğrudan yatırımlar,  portföy yatırımları ve faizlerden oluşan diğer yatırımlarda gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 42 milyon, 139 milyon ve 237 milyon ABD doları olmuştur.

Bu yılın Ocak-Temmuz döneminde uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2004 yılının aynı dönemine göre % 20,4 oranında artarak 2.645 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

         Bir önceki yılın Ocak-Temmuz dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2005 yılının aynı döneminde % 19,7 oranında artarak 777 milyon ABD doları olmuş; söz konusu dönemde, işçi gelirleri ve resmi transferlerden kaynaklanan girişler sırasıyla 414 milyon ve 363 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

 II-     SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

 2005 yılının Ocak-Temmuz döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, 2004 yılının aynı dönemine göre % 4,1 azalarak 9.745 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, 2005 yılının Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 45,8 artarak 2.596 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Sermaye girişlerindeki artışta, Temmuz ayında Dışbank’ın % 89,4 oranındaki hisselerinin Fortis Bank’a satışından kaynaklanan yaklaşık 830 milyon avro tutarındaki giriş etkili olmuştur. Söz konusu dönemde, yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarının 782 milyon ABD dolarına ulaştığı tahmin edilirken, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları net kredi tutarı 55 milyon ABD doları olmuştur. 

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlar, 2004 yılı Ocak-Temmuz döneminde net 467 milyon ABD doları olurken 2005 yılının aynı döneminde net 491 milyon ABD doları olmuştur.

Sonuç itibariyle, 2005 yılının yedi aylık döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde gerçekleşen net girişler, bir önceki yıla oranla         % 60,3 artarak 1.313 milyon dolardan 2.105 milyon ABD dolarına düşmüştür.

Portföy Yatırımları

Portföy yatırımlarında 2004 yılının Ocak-Temmuz döneminde 3.947 milyon ABD doları olarak gerçekleşen net sermaye girişi, 2005 yılının aynı döneminde 7.832 milyon ABD dolarına yükselmiştir. 

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak, 2004 Ocak-Temmuz döneminde 144 milyon ABD doları net satım gerçekleşirken, 2005 yılının aynı döneminde 1.762 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet’in bu yılın Temmuz ayında 773 milyon ABD doları tutarında yurtdışında tahvil ihracı yoluyla yeni borçlanma gerçekleştirdiği gözlenmektedir. Böylece Ocak-Temmuz dönemi net borçlanma tutarı 2.739 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Temmuz ayında hisse senedi piyasasında 571 milyon ABD doları, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında da 396 milyon ABD doları tutarında net alım gerçekleştirmişlerdir.  Böylece, 2005 yılı Ocak-Temmuz döneminde söz konusu piyasalarda sırasıyla 3.361 milyon ve 3.844 milyon ABD doları net alım gerçekleştirilmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Temmuz döneminde 4.440 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 9.480 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı Ocak-Temmuz döneminde 1.123 milyon ABD doları tutarında net yurtdışına kredi açılmışken, 2005 yılının aynı döneminde 1.390 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise 2004 yılının yedi aylık döneminde yurtdışı yerleşik kişilerce 531 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleşmişken, 2005 yılının aynı döneminde 19 milyon ABD doları tutarında net yurtdışına kredi açılmıştır.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz varlıkları, 2004 yılının Ocak-Temmuz döneminde 1.662 milyon ABD doları artmışken bu yılın aynı döneminde 313 milyon ABD doları azalmıştır.

b. Yükümlülükler

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Temmuz döneminde toplam 2.812 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 29 milyon ABD doları uzun vadeli ve 2.045 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 2.074 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise, Ocak-Temmuz 2005 döneminde Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 2.106 milyon ABD doları,  Genel Hükümet’in de 715 milyon ABD doları net kredi geri ödemesi yaptığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 669 milyon ABD dolarını bulurken, gerçekleştirdiği geri ödeme 1.772 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2004 ve 2005 yılının Ocak-Temmuz dönemlerinde sırasıyla 2.209 milyon ve 4.908 milyon ABD doları net  kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 3.595 milyon ve 4.031 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir.

Mevduat hesapları, 2004 yılı Ocak-Temmuz döneminde net olarak 523 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 334 milyon ABD doları azalmasına rağmen bankalardaki mevduatın 1.043 milyon ABD doları artması sonucunda toplamda 709 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2004 yılı Ocak-Temmuz döneminde 460 milyon ABD doları azalırken, bu yılın Temmuz ayında 3.018  milyon ABD doları  artmasının da etkisiyle Ocak-Temmuz döneminde 9.672 milyon ABD doları artış göstermiştir.