2005 YILI OCAK-MART
DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ
GELİŞMELERİ
I-
CARİ İŞLEMLER HESABI
2005
yılı Mart ayı verilerine göre cari açık, bir önceki yılın aynı ayına göre
% 17,6 oranında artarak 2.573 milyon ABD doları olmuştur. Mart ayı dış ticaret
açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı
ayına göre % 23,6 oranında artarak 2.789 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiş;
net turizm gelirleri % 30,9’luk artışla 567 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.
Böylece, Ocak-Mart 2005 dönemi cari işlemler hesabı, % 17,5 artışla 6.317 milyon
ABD doları açık vermiştir.
Dış Ticaret
Dengesi
2005
yılı Ocak-Mart dönemi verilerine göre dış ticaret açığı, ödemeler dengesi
gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 22,4 artışla 6.194 milyon ABD doları
tutarında açık vermiştir. Bu gelişme:
- ihracat (FOB) gelirlerinin % 26,4
oranında artarak 17.058 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine
rağmen,
-
bavul ticaretinin % 18,7’lik düşüşle 713 milyon ABD dolarına ulaşması
ve
-
altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 22,9 oranında artarak 25.707
milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.
Hizmetler
Dengesi
Hizmetler
dengesi,
Ocak-Mart 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 27,8 oranında
artarak 1.204 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizmle
ilgili 1. dönem anket sonuçlarına göre, turizm gelirlerinin bir önceki yılın Ocak-Mart dönemine göre %
16,5 oranında artarak 1.995 milyon ABD dolarına, turizm giderlerinin ise
% 22,3 oranında artarak 679 milyon ABD dolarına ulaşması sonucu net turizm
gelirleri, bir önceki yılın dönemine göre % 13,6 artarak 1.316 milyon ABD
doları olarak gerçekleşmiştir.
Hizmetler
başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi
incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Mart dönemine göre %
37,8 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin
bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 28,8’lik artıştan
dolayı taşımacılık giderleri % 39,2 oranında artmış; böylece net
taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Mart döneminde 2004 yılının
aynı dönemine göre % 42,9 oranında artarak 333 milyon ABD dolarına
yükselmiştir.
Yatırım
Geliri Dengesi
2004 Ocak-Mart döneminde
1.486 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde ise 1.574 milyon ABD doları
net ödemeyle sonuçlanan yatırım geliri
dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım
gelirleri ve faizlerden oluşan
diğer yatırım
gelirlerinde Mart ayında
gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 59, 77 ve 279 milyon ABD doları olmuştur.
Ocak-Mart
2005 döneminde, diğer
yatırımlar
altında yer alan uzun
ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri,
2004 yılının aynı dönemine göre % 19,1 oranında artarak 1.121 milyon ABD doları
olarak gerçekleşmiştir.
Cari Transferler
Bir
önceki yılın Ocak-Mart dönemiyle karşılaştırıldığında cari
transferler, 2005 yılının aynı
döneminde % 9,3 oranında artarak 247 milyon ABD doları olmuştur. Söz konusu
dönemde,
işçi gelirlerinden kaynaklanan girişler, bir önceki yılın aynı dönemine
göre % 6,2 azalarak 181 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
II-
SERMAYE VE FİNANS
HESAPLARI
2005
yılının Ocak-Mart döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye
girişi, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 27,8 oranında azalarak 4.568
milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde
gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.
Doğrudan Yatırımlar
Doğrudan
yatırımlar
kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki
ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin
Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren
yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net
yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Mart döneminde 706 milyon ABD doları
olarak gerçekleşirken 2005 yılının aynı döneminde 712 milyon ABD doları olmuştur. Söz konusu dönemde,
yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul
alımları 350 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, Türkiye’deki yabancı
sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net
tutarı 74 milyon ABD doları olmuştur.
Yurtiçinde
yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise
2004 yılı Ocak-Mart döneminde net 191 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı
döneminde de net 126 milyon ABD doları çıkış gerçekleşmiştir.
Sonuç
itibariyle, 2005 yılı Ocak-Mart döneminde doğrudan yatırımlar kaleminden gerçekleşen net girişler, bir
önceki yıla oranla % 13,8
artarak 586 milyon ABD doları olarak
gerçekleşmiştir.
Portföy Yatırımları
2004
yılı Ocak-Mart döneminde 2.799 milyon ABD doları
net sermaye girişi gerçekleşirken bu kalemde 2005 yılının aynı döneminde 3.232
milyon ABD doları net sermaye girişi gözlenmiştir. 2005 yılı Mart ayında
gözlemlenen 1.259 milyon ABD doları tutarındaki net çıkışın büyük çoğunluğu,
yurtdışı yerleşik kişilerin satın aldığı devlet iç borçlanma senetlerindeki net
çıkıştan kaynaklanmıştır.
Alt
kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde
yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak,
2004 Ocak-Mart döneminde 140 milyon ABD doları net satım gerçekleşirken, 2005
yılının aynı döneminde 1.165 milyon ABD doları net alım
gerçekleşmiştir.
Portföy
yatırımları kaleminin yükümlülükler
bölümünde Genel Hükümet, tahvil ihracı yoluyla Mart 2005 ayında
yurtdışı piyasalara tahvil ihracı veya geri ödemesinde bulunmamış, bu nedenle
Ocak-Mart dönemi net kullanımı 1.758 milyon ABD dolarında kalmıştır.
Yurtdışında
yerleşik kişiler, Mart ayında hisse
senedi piyasasında 152 milyon ABD doları net alım gerçekleştirirken
devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 1.084 milyon ABD doları
tutarında net satım gerçekleştirmişlerdir.
Böylece, 2005 yılının Ocak-Mart döneminde söz konusu piyasalarda
sırasıyla 1.446 milyon ve 1.543 milyon ABD doları net alım gerçekleştirmiştir.
Diğer Yatırımlar
Ticari
ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Mart
döneminde 2.797 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 4.025 milyon
ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.
a.
Varlıklar
Bu bölümde yer alan ticari kredilerde,
ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı
Ocak-Mart döneminde 244 milyon ABD doları tutarında yurtdışına kredi açılmışken,
2005 yılının aynı döneminde 657 milyon ABD doları net geri ödeme
gerçekleşmiştir.
Nakit kredilerde ise 2004 Ocak-Mart
döneminde yurtdışı yerleşik kişilerce 311 milyon ABD doları tutarında, 2005
yılının aynı döneminde de net 243 milyon ABD doları tutarında net kredi geri
ödemesi gerçekleşmiştir.
Bankaların
yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları, 2004
yılı Ocak-Mart döneminde 1.079 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de
3.266 milyon ABD doları tutarında azalmıştır.
b.
Yükümlülükler
İthalat
karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Mart
döneminde toplam 969 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 2 milyon
ABD doları uzun vadeli ve 639 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam
641 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.
Krediler
kalemi
incelendiğinde ise 2005 yılının Ocak-Mart döneminde, Uluslararası Para
Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 1.008 milyon ABD
doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümet’in ise kullanım
veya geri ödeme yapmadığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in
yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun
vadeli kredi tutarı 279 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme
660 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2004 ve 2005 yılının Ocak-Mart
dönemlerinde sırasıyla 657 milyon ve 485 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 1.531 milyon ve 348
milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir.
Mevduat
hesapları, 2004
yılı Ocak-Mart döneminde net olarak 261 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının
aynı döneminde Merkez Bankası
nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat
ve süper döviz hesaplarının
113 milyon ABD doları ve
bankalardaki mevduatın 35 milyon ABD doları azalması sonucunda
toplamda 148 milyon ABD doları azalmıştır.
Rezerv
Varlıklar
Finans
hesaplarının son kalemi olan
rezerv varlıkların
içinde bulunan resmi
rezervler, 2004
yılı Ocak-Mart döneminde 214 milyon ABD doları azalırken 2005 yılının aynı
döneminde 3.275 milyon ABD doları artmıştır.
|
ÖDEMELER
DENGESİ AYRINTILI SUNUM (*) |
2004 |
2005 |
2005 |
2005 |
2005 |
|
|
(Milyon
ABD Dolar) |
Ocak-Mart |
Ocak |
Şubat |
Mart |
Ocak-Mart |
|
I
- |
CARİ
İŞLEMLER HESABI |
-5377 |
-1438 |
-2306 |
-2573 |
-6317 |
|
|
Mal, Hizmet ve Yatırım Geliri
Dengesi(A+B+C) |
-5603 |
-1527 |
-2376 |
-2661 |
-6564 |
|
|
Mal ve Hizmet Dengesi
(A+B) |
-4117 |
-1035 |
-1709 |
-2246 |
-4990 |
|
A. |
DIŞ
TİCARET DENGESİ |
-5059 |
-1491 |
-1914 |
-2789 |
-6194 |
|
|
Toplam Mal
İhracatı |
14377 |
5172 |
5860 |
6704 |
17736 |
|
|
Toplam Mal
İthalatı |
-19436 |
-6663 |
-7774 |
-9493 |
-23930 |
|
1. |
Genel Mal Ticareti |
-4269 |
-1127 |
-1497 |
-2393 |
-5017 |
|
1.1. |
|
|
|
|
|
|
