2004 YILI OCAK-NİSAN DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/ ” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

Nisan 2004 ayında 1.677 milyon ABD doları artan cari işlemler açığı, Ocak-Nisan döneminde 6.881 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Nisan ayında 2.194 milyon ABD dolarlık dış ticaret açığının 751 milyon ABD dolarlık net turizm geliriyle kısmen kapatıldığı göze çarpmaktadır.

2004 yılının ilk dört aylık verilerine göre dış ticaret açığı, % 122,9 artarak 7.484 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 29,8 oranında artarak 18.209 milyon ABD doları ve

- bavul ticaretinin % 17,6 artarak 1.228 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 46,2 oranında artarak 28.628 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler dengesi, Ocak-Nisan 2004 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 70,7 oranında artarak 1.654 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizmle ilgili anketler henüz sonuçlanmadığından Nisan ayı için kullanılan tahmini verilere dayanılarak oluşturulan ilk dört aylık turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 59,7 oranında artarak 2.624 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda net turizm gelirleri, % 82,7 oranında artarak 1.909 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde ülkemizi ziyaret eden yabancı turist sayısındaki % 49,3’lük artış dikkat çekicidir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılının Ocak-Nisan dönemine göre % 29 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 55,6’lık artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 49,4 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 204 milyon ABD doları artarak 344 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

2003 Ocak-Nisan döneminde 1.918 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde ise 1.880 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2004 yılı Nisan ayında sırasıyla 192, 2 ve 222 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Ocak-Nisan 2004 döneminde, diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılının aynı dönemine göre % 18,9 oranında azalarak 1.202 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Bir önceki yılın Ocak-Nisan dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2004 yılının ilk dört aylık döneminde % 27,5 oranındaki artarak 829 milyon ABD doları olmuştur. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, işçi gelirleri ve bedelsiz ithalattan kaynaklanan girişler sırasıyla % 43,2 ve % 63 oranında artarak 262 ve 520 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2004 yılının Ocak-Nisan döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki seneye göre % 36,6 artışla 5.670 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir:

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri de içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Nisan döneminde 116 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken bu yılın aynı döneminde 461 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Bu tutarın 59 milyon ABD doları, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarını oluşturmaktadır.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde net 143 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 280 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde net 181 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

Nisan ayında portföy yatırımları net 216 milyon ABD doları çıkış göstermesine rağmen ilk dört aylık dönemde toplam 1.837 milyon ABD doları net sermaye girişi olmuştur. Bir önceki senenin ilk dört aylık döneminde bu rakam, 367 milyon ABD doları net çıkış olarak gerçekleşmişti.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları 2003 Ocak-Nisan döneminde 58 milyon ABD doları net alımla, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde de 390 milyon ABD doları net satımla sonuçlanmıştır.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet’in Nisan ayında yurtdışına yönelik yeni tahvil ihracı veya geri ödemesi gerçekleştirmediği görülmektedir. Bunun sonucunda ilk üç aydaki 11 milyon ABD dolarlık net geri ödeme rakamı Ocak-Nisan döneminde de değişmemiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, hisse senedi piyasası ile devlet iç borçlanma senetleri piyasasında Nisan ayında sırasıyla 96 milyon ve 370 milyon ABD doları net satım gerçekleştirmesine rağmen, ilk dört aylık dönemde 407 milyon ve 1.051 milyon ABD doları net alım olmuştur.

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde 3.964 milyon ABD doları, 2004 Ocak-Nisan döneminde de 4.840 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, 2003 Ocak-Nisan döneminde net 318 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 539 milyon ABD doları tutarında ihracat işlemleri karşılığı yurtdışına kredi açılmıştır. Nakit kredilerde ise 2003 Ocak-Nisan döneminde yurtdışına net 540 milyon ABD doları kredi açılırken, 2004 yılının aynı döneminde 341 milyon ABD doları tutarında net kredi ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde ise 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde 3.819 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde ise 1.185 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.

İthalatın finansmanı amacıyla sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılının ilk dört ayında 352 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmişken, 2004 yılının aynı döneminde 388 milyon ABD doları uzun vadeli ve 1.577 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 1.965 milyon ABD doları net kullanım olduğu gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004 yılının Ocak-Nisan döneminde, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 1.304 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümet’in ise net olarak 368 milyon ABD doları tutarında kredi kullandığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı kredi tutarı 584 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 848 milyon ABD doları olmuştur. 2003 ve 2004 yılının Ocak-Nisan dönemlerinde bankacılık sektöründe sırasıyla 517 milyon ve 1.181 milyon ABD doları net kullanım, diğer sektörlerde ise sırasıyla 557 milyon ABD doları net geri ödeme ve 2.099 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Mevduat hesapları, 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde 981 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 14 milyon ABD doları ve bankalardaki mevduatın 56 milyon ABD doları azalması nedeniyle toplam olarak 70 milyon ABD doları azalmıştır.

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2003 yılı Ocak-Nisan döneminde 581 milyon ABD doları azalmışken 2004 yılının aynı döneminde 1.188 milyon ABD doları artmıştır.