2004 YILI OCAK AYI

ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler Dengesi Gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

2004 yılı Ocak ayı cari işlemler açığı, bir önceki yılın aynı ayına göre 594 milyon ABD doları artarak 783 milyon ABD doları olmuştur. Bu artışın başlıca sebepleri, dış ticaret açığındaki 472 milyon ABD doları tutarındaki büyüme ile net yatırım giderlerindeki 204 milyon ABD doları tutarındaki artıştır.

Dış Ticaret

Bir önceki yılın aynı ayı ile karşılaştırıldığında, 2004 Ocak ayında dış ticaret açığı % 108,8 oranında artarak 906 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişme:

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 25,1 oranında artarak 4.414 milyon ABD doları ve

- bavul ticaretinin % 57,1 artarak 256 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 35,2 oranında artarak 5.928 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Seçilmiş Kalemler-Dış Ticaret (Milyon ABD doları)	Ocak 2003	Ocak 2004	% Değişim
İhracat FOB	3.528	4.414	25,1
Bavul Ticareti	163	256	57,1
İthalat CIF	-4.383	-5.928	35,2
(Altın İthalatı)	-110	-208	89,1
Dış Ticaret Dengesi	-434	-906	108,8

Hizmetler Dengesi

Hizmetler dengesi, Ocak 2004 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 42,6 artarak 395 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Ocak 2004 döneminde turizm gelirleri, bir önceki yılın Ocak ayına göre % 59,7 oranında artarak 602 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde net turizm gelirleri, bir önceki yıla göre % 61,2 oranında artarak 432 milyon ABD dolarına ulaşmıştır.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılının Ocak ayına göre % 2,8 oranında artarken, navlun giderlerindeki % 44,4’lük artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 21,9 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2004 yılı Ocak ayında geçen yılın aynı ayına göre 38 milyon ABD doları artarak 56 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Yatırım Geliri

2003 Ocak ayında 247 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak ayında ise 451 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirlerinde 23 milyon ABD dolarlık net giriş görülmekte iken, portföy yatırım gelirleri ve faizden oluşan diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2004 yılı Ocak ayında sırasıyla 296 ve 178 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde yurtdışında yapılan tahvil ihraçlarına ilişkin faiz ödemeleri nedeniyle portföy giderlerindeki % 148’lik artış dikkat çekicidir.

Ocak 2004 döneminde, diğer yatırım gelirleri altında yer alan uzun vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılının aynı dönemine göre % 5,9 oranında artarak 197 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak ayıyla karşılaştırıldığında, 2004 yılının aynı ayında 179 milyon ABD doları olarak gerçekleşen cari transferlerdeki % 16,7 oranındaki düşüş, 18 milyon ABD doları olarak gerçekleşen resmi transfer girişlerindeki % 80,2 oranında azalmadan kaynaklanmıştır. Söz konusu dönemde işçi gelirleri % 50 oranında artışla 78 milyon ABD doları, bedelsiz ithalattan kaynaklanan girişler de aynı dönemde 83 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

Sermaye hesabı altında bulunan göçmen transferlerinde Ocak 2004 döneminde herhangi bir işlem olmazken, finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, geçen seneye göre 855 milyon ABD doları artışla 1.988 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler, aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir:

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri de içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, Ocak ayında 72 milyon ABD doları giriş göstermiştir. Aynı kalem, bir önceki senenin Ocak ayında 32 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları 30 milyon ABD doları net kredi, Ocak 2004 ayındaki artışta etken olmuştur.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 yılı Ocak ayında net 38 milyon ABD doları, 2004 yılı aynı ayında da net 54 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı Ocak döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde net 18 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

Portföy Yatırımları

2003 Ocak ayında 1.108 milyon ABD doları olarak gerçekleşen portföy yatırımlarından kaynaklanan net sermaye girişi, 2004 yılının aynı ayında % 27,3’lük artışla 1.411 milyon ABD doları olmuştur.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımlarının, 2003 Ocak ayında 218 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak ayında da 105 milyon ABD doları net alımla sonuçlandığı gözlenmiştir.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet’in 2003 Ocak ayında 1.288 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı ayında ise 1.500 milyon ABD doları tutarında yurtdışında tahvil ihracı yoluyla yeni borçlanmaya gittiği gözlenmekte; aynı dönemlerde geri ödemede bulunmadığı görülmektedir.

Yurtdışı yerleşik kişilerin hisse senedi piyasasında Mayıs 2003’ten beri devam eden net alımları, Ocak 2004’te 18 milyon ABD dolarlık net satışa dönmüştür. Aynı dönemde, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında ise 34 milyon ABD dolarlık net alım gerçekleştirmişlerdir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılı Ocak ayında 2.040 milyon ABD doları giriş görülmekte iken, 2004 Ocak ayında 751 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

a. Varlıklar

Bu bölümde yer alan yurtdışına yapılan ihracat işlemleri karşılığı açılan ticari krediler, 2003 Ocak ayında net 59 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı ayında ise net 165 milyon ABD doları tutarında gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise aynı aylarda sırasıyla 112 milyon ABD doları ve 147 milyon ABD doları tutarında kredi geri ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde ise 2003 yılı Ocak ayında 1.578 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı ayında ise 617 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.

b. Yükümlülükler

İthalatın finansmanı amacıyla sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılı Ocak ayında 49 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmişken, 2004 yılının aynı ayında uzun vadelilerde 65 milyon ABD doları kullanım ve kısa vadelilerde ise 49 milyon ABD doları geri ödeme gerçekleşerek toplamda 16 milyon ABD doları net kullanım gerçekleştiği gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004’ün Ocak ayında Merkez Bankası’nın ve Genel Hükümet’in Uluslararası Para Fonu’na sırasıyla 158 milyon ve 67 milyon ABD doları tutarında geri ödemesi olmuştur. Bu ayda Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı kredi 56 milyon ABD doları bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 155 milyon ABD doları olmuştur. 2003 ve 2004 yılının Ocak ayında bankacılık sektöründe sırasıyla 192 milyon ve 240 milyon ABD doları net kullanım, diğer sektörlerde de 215 milyon ve 321 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Mevduat hesapları, 2003 yılı Ocak ayında 235 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılının aynı ayında bankalardaki mevduatın 76 milyon ABD doları azalması ve Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının ise 1 milyon ABD doları artması nedeniyle toplamda 75 milyon ABD doları azalmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan ve resmi rezervlerin içinde bulunduğu rezerv varlıklarda bir önceki yılın Ocak döneminde 2.009 milyon ABD doları, bu yılın aynı döneminde ise 192 milyon ABD doları artış olmuştur.