I-            CARİ İŞLEMLER HESABI

 

Haziran 2004 ayında 1.563 milyon ABD doları artan cari işlemler açığı, Ocak-Haziran döneminde 9.945 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Haziran ayında 2.576 milyon ABD doları tutarında gerçekleşen dış ticaret açığının 1.091 milyon ABD doları tutarındaki net turizm geliriyle kısmen kapatıldığı göze çarpmaktadır.

 

Dış Ticaret

 

2004 yılının ilk altı aylık verilerine göre dış ticaret açığı, % 117,1 artarak 12.216 milyon ABD doları olmuştur. Bu gelişme:

 

 

- ihracat (FOB) gelirlerinin % 31,8 oranında artarak 28.590 milyon ABD doları ve

- bavul ticaretinin % 12,2 artarak 1.920 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen,

- altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 47,3 oranında artarak 45.433 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

                

Seçilmiş Kalemler-Dış Ticaret (Milyon ABD doları)	Ocak-Haziran 2003	Ocak-Haziran 2004	% Değişim
İhracat FOB	21.684	28.590	31,8
Bavul Ticareti	1.711	1.920	12,2
İthalat CIF	-30.838	-45.433	47,3
(Altın İthalatı)	-1.190	-1.636	37,5
Dış Ticaret Dengesi	-5.628	-12.216	117,1

 

Hizmetler Dengesi

 

Hizmetler dengesi, Ocak-Haziran 2004 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 48,4 oranında artarak 3.479 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Altı aylık turizm gelirleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 44 oranında artarak 4.983 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.  Bunun sonucunda net turizm gelirleri, % 51,1 oranında artarak 3.808 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Söz konusu dönemde ülkemizi ziyaret eden yabancı turist sayısındaki % 46,4’lük artış dikkat çekicidir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2003 yılının Ocak-Haziran dönemine göre       % 29,6 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 54,1’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 51,5 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 324 milyon ABD doları artarak 527 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

 

Yatırım Geliri  

 

2003 Ocak-Haziran döneminde 2.779 milyon ABD doları, 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde ise 2.786 milyon ABD doları çıkışla sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve diğer yatırım gelirlerindeki net çıkışlar, 2004 yılı Haziran ayında sırasıyla 65, 101 ve 218 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Ocak-Haziran 2004 döneminde, diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2003 yılının aynı dönemine göre % 15,2 oranında azalarak 1.932 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

 

Cari Transferler

 

  Bir önceki yılın Ocak-Haziran dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2004  yılının ilk altı aylık döneminde % 62,3 oranında artarak 1.578 milyon ABD doları olmuştur. Alt kalemler itibariyle incelendiğinde,  işçi gelirleri ve bedelsiz ithalattan kaynaklanan girişler sırasıyla % 29,4 ve % 105,8 oranında artarak 374 ve 1.056 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

  II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

 

2004 yılının Ocak-Haziran döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki yılın aynı dönemine göre           % 128,7 artışla 6.741 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir:

 

 

 

 Doğrudan Yatırımlar

 

 Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Haziran döneminde 436 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken bu yılın aynı döneminde 1.396 milyon  ABD dolarına ulaşmıştır. Bu tutarın 668 milyon ABD doları yurtdışında yerleşik kişilerin Ocak-Haziran 2004 döneminde Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımlarından oluşmaktadır. Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarı ise 84 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2003 yılı Ocak-Haziran döneminde net 216 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 401 milyon ABD doları artış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde net 995 milyon ABD doları giriş gerçekleşmiştir.

 

Portföy Yatırımları

 

2003 yılı Ocak-Haziran döneminde 859 milyon ABD doları net sermaye girişi gerçekleşen bu kalemde 2004 yılının aynı döneminde 3.038 milyon ABD doları net sermaye girişi gözlenmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları 2003 Ocak-Haziran döneminde 450 milyon ABD doları net alımla, 2004 yılı Ocak-Haziran döneminde ise 297 milyon ABD doları net satımla sonuçlanmıştır.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet Haziran ayında yurtdışına yönelik 750 milyon ABD doları  yeni tahvil ihracı gerçekleştirmiştir. Ocak - Haziran 2004 döneminde ise Genel Hükümet 739 milyon ABD dolarlık net borçlanma gerçekleşmiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Haziran ayında hisse senedi piyasasında 131 milyon ABD doları ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 274 milyon ABD doları net alım gerçekleştirmişlerdir.  2004 yılının Ocak-Haziran döneminde ise söz konusu piyasalarda sırasıyla 478 milyon ve 1.524 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

 

Diğer Yatırımlar

 

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2003 yılı Ocak-Haziran döneminde 2.402 milyon ABD doları, 2004 Ocak-Haziran döneminde de 3.555 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

 

a. Varlıklar

 

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, 2003 yılı Ocak-Haziran döneminde net 455 milyon ABD doları, 2004 yılının aynı döneminde de net 1.025 milyon ABD doları tutarında ihracat işlemleri karşılığı yurtdışına kredi açılmıştır. Nakit kredilerde ise 2003 Ocak-Haziran döneminde yurtdışına net 479 milyon ABD doları kredi açılırken, 2004 yılının aynı döneminde 379 milyon ABD doları tutarında net kredi ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz mevcutları kaleminde ise 2003 yılı Ocak-Haziran döneminde 3.252 milyon ABD doları azalış, 2004 yılının aynı döneminde ise 187 milyon ABD doları artış gözlenmiştir.

 

b. Yükümlülükler

 

İthalatın finansmanı amacıyla sağlanan ticari krediler kaleminde 2003 yılının ilk altı ayında 626 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, 2004 yılının aynı döneminde ithalat artışına bağlı olarak 409 milyon ABD doları uzun vadeli ve 1.632 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 2.041 milyon ABD doları net kullanım olduğu gözlemlenmektedir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2004 yılının Ocak-Haziran döneminde, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 2.194 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümet’in ise net olarak 368 milyon ABD doları tutarında kredi kullandığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı kredi tutarı 715 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 1.525 milyon ABD doları olmuştur. 2003 ve 2004 yılının Ocak-Haziran dönemlerinde bankacılık sektöründe sırasıyla 358 milyon net geri ödeme ve 1.901 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde ise sırasıyla 141 milyon ABD doları net geri ödeme ve 2.948 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir. 

Mevduat hesapları, 2003 yılı Ocak-Haziran döneminde 928 milyon ABD doları artış gösterirken, 2004 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının    69 milyon ABD doları azalmasına karşın bankalardaki mevduatın 340 milyon ABD doları artması nedeniyle toplam olarak 271 milyon ABD doları artmıştır.

 

Rezerv Varlıklar

 

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2003 yılı Ocak-Haziran döneminde 533 milyon ABD doları artarken 2004 yılının aynı döneminde 847 milyon ABD doları artmıştır.