2005 YILI OCAK-NİSAN DÖNEMİ ÖDEMELER DENGESİ GELİŞMELERİ

· Ödemeler dengesi gelişmelerine ilişkin ayrıntılı tablolar, “http://www.tcmb.gov.tr/” internet adresinde, “Yayınlar/Süreli Yayınlar/ Ödemeler Dengesi İstatistikleri” başlıkları altında yer almaktadır.

I- CARİ İŞLEMLER HESABI

2005 yılı Nisan ayı verilerine göre cari açık, bir önceki yılın aynı ayına göre % 44,1 oranında artarak 2.462 milyon ABD doları olmuştur. Nisan ayı dış ticaret açığı, ödemeler dengesi tablosunda yer aldığı şekliyle, bir önceki yılın aynı ayına göre % 34,5 oranında artarak 2.583 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, net turizm gelirlerinin % 26,1’lik artışla 758 milyon ABD dolarına ulaşacağı tahmin edilmiştir. Böylece, Ocak-Nisan 2005 dönemi cari işlemler hesabı, % 25,4 artışla 8.885 milyon ABD doları açık vermiştir.

Dış Ticaret Dengesi

2005 yılı Ocak-Nisan dönemi verilerine göre dış ticaret açığı, ödemeler dengesi gösterimi uyarınca bir önceki yılın aynı dönemine göre % 27,3 artışla 8.881 milyon ABD doları tutarında açık vermiştir. Bu gelişme, ihracat (FOB) gelirlerinin % 24,1 oranında artarak 23.055 milyon ABD doları olarak gerçekleşmesine rağmen, bavul ticaretinin % 9,6’lık düşüşle 1.117 milyon ABD doları ve altın dahil ithalat (CIF) harcamalarının % 21,9 oranında artarak 35.169 milyon ABD dolarına ulaşmasından kaynaklanmıştır.

Hizmetler Dengesi

Hizmetler dengesi, Ocak-Nisan 2005 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre % 22,5 oranında artarak 1.840 milyon ABD doları tutarında fazla vermiştir. Turizmle ilgili 2. dönem anket çalışmaları henüz sonuçlanmadığından Nisan ayı için kullanılan tahmini verilere göre, turizm gelirlerinin bir önceki yılın Ocak-Nisan dönemine göre % 17,6 oranında artarak 2.924 milyon ABD dolarına, turizm giderlerinin ise % 16,9 oranında artarak 850 milyon ABD dolarına ulaşması sonucu net turizm gelirlerinin bir önceki yılın dönemine göre % 17,9 artarak 2.074 milyon ABD doları olması beklenmektedir.

Hizmetler başlığının diğer önemli bir kalemi olan taşımacılık kalemi incelendiğinde ise gelirler, 2004 yılının Ocak-Nisan dönemine göre % 25,9 oranında artarken, ithalattaki artışa paralel olarak taşımacılık kaleminin bir alt kalemi olan navlun giderlerinde gözlenen % 28,2’lik artıştan dolayı taşımacılık giderleri % 28,4 oranında artmış; böylece net taşımacılık giderleri, 2005 yılı Ocak-Nisan döneminde 2004 yılının aynı dönemine göre % 34,9 oranında artarak 456 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

2004 Ocak-Nisan döneminde 1.911 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde ise 2.169 milyon ABD doları net ödemeyle sonuçlanan yatırım geliri dengesinin altında yer alan doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri ve faizlerden oluşan diğer yatırım gelirlerinde Nisan ayında gerçekleşen net çıkışlar, sırasıyla 279, 31 ve 286 milyon ABD doları olmuştur.

Ocak-Nisan 2005 döneminde, diğer yatırımlar altında yer alan uzun ve kısa vadeli kredilere ilişkin faiz giderleri, 2004 yılının aynı dönemine göre % 19,6 oranında artarak 1.440 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Cari Transferler

Bir önceki yılın Ocak-Nisan dönemiyle karşılaştırıldığında cari transferler, 2005 yılının aynı döneminde % 7,3 oranında artarak 325 milyon ABD doları olmuştur. Söz konusu dönemde, işçi gelirlerinden kaynaklanan girişler, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 5,9 azalarak 241 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

II- SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI

2005 yılının Ocak-Nisan döneminde finans hesaplarında gerçekleşen net sermaye girişi, bir önceki yılın aynı dönemine göre % 0,4 oranında artarak 6.973 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde gözlemlenen başlıca gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

Doğrudan Yatırımlar

Doğrudan yatırımlar kalemi altında, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredileri ve yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri gayrimenkul alımlarını da içeren yurtdışında yerleşik kişilerin yurtiçinde yaptıkları net yatırımlar, bir önceki yılın Ocak-Nisan döneminde 823 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken 2005 yılının aynı döneminde 892 milyon ABD doları olmuştur. Söz konusu dönemde yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de gerçekleştirdikleri net gayrimenkul alımları, Nisan ayı tahmin olmak üzere, 442 milyon ABD doları olarak gerçekleşirken, Türkiye’deki yabancı sermayeli şirketlerin yurtdışındaki ortaklarından kullandıkları kredilerin net tutarı 57 milyon ABD doları olmuştur.

Yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları net yatırımlarda ise 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde net 289 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de net 216 milyon ABD doları çıkış gerçekleşmiştir.

Sonuç itibariyle, 2005 yılı Ocak-Nisan döneminde doğrudan yatırımlar kaleminde gerçekleşen net girişler, bir önceki yıla oranla % 26,6 artarak 676 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Portföy Yatırımları

2004 yılı Ocak-Nisan döneminde 2.644 milyon ABD doları net sermaye girişi gerçekleşirken bu kalemde 2005 yılının aynı döneminde 2.873 milyon ABD doları net sermaye girişi gözlenmiştir.

Alt kalemler itibariyle incelendiğinde, varlıklar başlığı altında, yurtiçinde yerleşik kişilerin yurtdışında menkul değer alım-satımları ile ilgili olarak, 2004 Ocak-Nisan döneminde 413 milyon ABD doları net satım gerçekleşirken, 2005 yılının aynı döneminde 1.421 milyon ABD doları net alım gerçekleşmiştir.

Portföy yatırımları kaleminin yükümlülükler bölümünde Genel Hükümet, yurtdışında ihraç edilmiş tahvillerle ilgili olarak, Nisan ayında 779 milyon ABD doları tutarında anapara geri ödemesinde bulunarak Ocak-Nisan döneminde net 979 milyon ABD doları net borçlanma gerçekleşmiştir.

Yurtdışında yerleşik kişiler, Nisan ayında hisse senedi piyasasında 45 milyon ABD doları, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında da 597 milyon ABD doları tutarında net alım gerçekleştirmişlerdir. Böylece, 2005 yılının Ocak-Nisan döneminde söz konusu piyasalarda sırasıyla 1.491 milyon ve 2.174 milyon ABD doları net alım gerçekleştirmiştir.

Diğer Yatırımlar

Ticari ve diğer krediler ile mevduatlardan oluşan bu kalemde 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde 4.953 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 5.933 milyon ABD doları net giriş gerçekleşmiştir.

Bu bölümde yer alan ticari kredilerde, ihracat karşılığı yurtdışına açılan kredilerle ilgili olarak, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde 623 milyon ABD doları tutarında yurtdışına kredi açılmışken, 2005 yılının aynı döneminde 971 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleşmiştir. Nakit kredilerde ise 2004 Ocak-Nisan döneminde yurtdışı yerleşik kişilerce 341 milyon ABD doları tutarında, 2005 yılının aynı döneminde de net 206 milyon ABD doları tutarında net kredi geri ödemesi gerçekleşmiştir.

Bankaların yurtdışı muhabirleri nezdindeki döviz varlıkları, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde 1.195 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 2.597 milyon ABD doları tutarında azalmıştır.

İthalat karşılığı sağlanan ticari krediler kaleminde 2004 yılının Ocak-Nisan döneminde toplam 1.427 milyon ABD doları, 2005 yılının aynı döneminde de 16 milyon ABD doları uzun vadeli ve 1.386 milyon ABD doları kısa vadeli olmak üzere toplam 1.402 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşmiştir.

Krediler kalemi incelendiğinde ise 2005 yılının Ocak-Nisan döneminde, Uluslararası Para Fonu kredileriyle ilgili olarak Merkez Bankası’nın 1.167 milyon ABD doları kredi geri ödemesi gerçekleştirdiği, Genel Hükümet’in ise kullanım veya geri ödeme yapmadığı görülmektedir. Aynı dönemde, Genel Hükümet’in yurtdışı piyasalar ve diğer uluslararası kuruluşlardan sağladığı uzun vadeli kredi tutarı 378 milyon ABD dolarını bulurken gerçekleştirdiği geri ödeme 1.088 milyon ABD doları olmuştur. Bankacılık sektöründe 2004 ve 2005 yılının Ocak-Nisan dönemlerinde sırasıyla 1.184 milyon ve 953 milyon ABD doları net kullanım gerçekleşirken, diğer sektörlerde sırasıyla 2.216 milyon ve 1.118 milyon ABD doları toplam net kullanım gerçekleşmiştir.

Mevduat hesapları, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde net olarak 536 milyon ABD doları artarken, 2005 yılının aynı döneminde Merkez Bankası nezdindeki kredi mektuplu döviz tevdiat ve süper döviz hesaplarının 166 milyon ABD doları azalmasına rağmen bankalardaki mevduatın 811 milyon ABD doları artması sonucunda toplamda 645 milyon ABD doları artmıştır.

Rezerv Varlıklar

Finans hesaplarının son kalemi olan rezerv varlıkların içinde bulunan resmi rezervler, 2004 yılı Ocak-Nisan döneminde 1.188 milyon ABD doları artarken 2005 yılının aynı döneminde 2.509 milyon ABD doları artmıştır.