|
01.08.2004
Tarihli Resmi Gazete
Sayı:
25540
Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığından :
Özürlü, Eski Hükümlü ve Terör
Mağdurlarının İstihdamı Hakkındaki Usul ve Esaslara İlişkin
Tebliğ
50 ve daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde 4857 sayılı İş
Kanununun 30 uncu maddesi ile 3713 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin (B)
fıkrasına göre çalıştırılması zorunlu olan özürlü, eski hükümlü ve terör
mağdurlarının istihdamına ilişkin Yönetmelik 24/3/2004 tarih ve 25412 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Yönetmelik
hükümlerine ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli
görülmüştür.
Oranların belirlenmesi
Madde
1- 50 ve daha fazla sayıda işçi
çalıştıran işverenlerin, 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesine göre her
yılın Ocak ayı başından itibaren yürürlüğe girecek şekilde Bakanlar Kurulunca
belirlenecek oranlarda, özürlü ve eski hükümlü ile 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanununun ek 1 inci maddesinin (B) fıkrasında yer alan terör mağduru (özel
sektör için) işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde
çalıştırmaları gerekmektedir.
Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin toplam oranı yüzde altıdır.
Ancak, özürlüler için belirlenecek oran toplam oranın yarısından az olamaz.
2004 yılı için özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırma
oranı 8/3/2004 tarihli ve 2004/6976 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kamu
sektörü için % 4 özürlü, % 2 eski hükümlü (3713 sayılı Kanunun ek 1 inci
maddesinin (A) fıkrası gereğince de ayrıca % 0.5 terör mağduru) olarak, özel
sektör için ise % 3 özürlü, % 1 eski hükümlü, % 1 terör mağduru ve kalan % 1 de
işverenin tercihi doğrultusunda özürlü veya eski hükümlü olarak
belirlenmiştir.
Özel sektör işverenlerinin, tercihlerine bırakılan % 1’lik oranı
özürlü veya eski hükümlülerden hangisi için kullanacaklarını Bakanlar Kurulu
Kararının yayımlandığı 19/3/2004 tarihinden itibaren 15 gün içinde bulundukları
yerdeki Kurum il veya şube müdürlüklerine bildirmeleri zorunludur. Bu süre
içinde tercihini bildirmeyen işverenlerin tercih hakkını kullanmaktan sarfınazar
ettikleri kabul
edilerek, % 1’lik oranın kullanımı Kurum il veya şube müdürlüğü tarafından
belirlenir.
Kontenjanların hesaplanması
Madde 2- Aynı il
sınırları içinde aynı gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum
ve kuruluşlara ait birden fazla işyerinin bulunması halinde, çalıştırmakla
yükümlü olunan özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru (özel sektör için) işçi
sayısı bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre hesaplanır. Ancak, aynı
gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara ait
olmasına rağmen ayrı ayrı tüzel kişiliği bulunan kuruluşlarda çalışan işçi
sayıları birlikte dikkate alınmaz.
Örnek 1- Aynı
gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulmuş ve aynı il sınırları içinde
faaliyet gösteren Güneş İnşaat ve Ticaret Anonim Şirketinde 35, Nazar Müşavirlik
Taahhüt ve Ticaret Anonim Şirketinde 40 işçi çalışıyorsa, her bir şirket ayrı
ayrı yükümlülük sahibi olacağından, her iki şirketin de zorunlu istihdam etme
yükümlülüğü bulunmamaktadır.
Örnek 2 – Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Adana’da bulunan
taşra teşkilatından; İl Müdürlüğünde 25 işçi, ilçe müdürlüklerinde toplam 38
işçi, Köy Grubu Tarım Merkezlerinde 15 işçi, Çukurova Tarımsal Araştırma
Enstitüsü Müdürlüğünde 0, Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde 1, Veteriner Kontrol
ve Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde 1, Zirai Üretim İşletmesi ve Personel Eğitim
Merkezi Müdürlüğünde 0, İl Kontrol Laboratuvar Müdürlüğünde 2 işçi
çalışmaktadır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Adana kontenjanı bu tüzel
kişiliğin
Adana’da bulunan adları geçen işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısı birlikte
dikkate alınarak (toplam 82 işçi), hesaplanacaktır.
Bakanlar Kurulunun 1 inci maddede bahsi geçen Kararıyla 2004 yılı
için belirlenen oranlara göre, anılan Bakanlık Adana ilinde
82 x % 4 = 3,28 = 3 (yarımın altı
atıldığından) özürlü ve 82 x % 2 = 1,64 = 2 (yarım ve üzeri tama iblağ edildiğinden) eski
hükümlü çalıştıracaktır.
Çalıştırılacak özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru işçi
sayısının tespitinde belirsiz süreli iş sözleşmesine ve belirli süreli iş
sözleşmesine göre çalıştırılan tüm işçiler esas alınır.
Niteliği itibarıyla 30 işgününden fazla devam eden işlerde aynı
gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlarda
çalışan tüm işçiler kontenjan hesaplamasına dahil edilir.
Yer altı ve su altı işlerinde çalıştırılan işçiler özürlü işçi
sayısının tespitinde, özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırılması özel
kanunla yasaklanmış işyerlerinde çalıştırılan işçiler toplam işçi sayısının
hesabında dikkate alınmaz. İşyerinde çalışan özürlü, eski hükümlü ve terör
mağduru işçiler, toplam işçi sayısından düşülür. Bu Tebliğin 1 inci maddesinde
bahsi geçen Bakanlar Kurulu Kararıyla 2004 yılı için işverenin tercihine
bırakılan % 1’ lik oranı, eski hükümlü çalıştırmaktan muaf tutulan işverenler
özürlü için, yer altı ve su altı işleri yapan işverenler de eski hükümlü için
kullanmak zorundadır.
Özürlü,
eski hükümlü ve terör mağdurlarının işyerlerinde tam süreli olarak
çalıştırılmaları esastır. Ancak, işyerlerinde kısmi süreli işçi çalıştıran
işverenler, bu Tebliğin 4 üncü maddesi hükümleri çerçevesinde kısmi süreli
olarak özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru istihdam
edebilirler.
Örnek 3 - Aynı il
sınırları içerisinde bir özel sektör işverenine ait 3 işyeri ve bu işyerlerinde
2’si özürlü, 1’i eski hükümlü olmak üzere toplam 153 işçi çalışmaktadır. Bu
işyerlerinden 30 işçi çalışan bir işyeri eski hükümlü çalıştırmaktan muaf
tutulmuştur. Söz konusu işverenin kontenjan hesaplaması yapılırken öncelikle
çalışan özürlü ve eski hükümlüler toplam çalışan işçi sayısından düşülecektir
(153-3=150). Özürlü kontenjanı hesaplanırken toplam 150 işçi üzerinden, eski
hükümlü kontenjanı ise (150-30) toplam 120 işçi üzerinden
hesaplanacaktır.
Bakanlar
Kurulunun 1 inci maddede bahsi geçen
Kararıyla 2004 yılı için belirlenen oranlara göre, bu özel sektör işvereni tam
süreli olarak150 x % 3 = 5 özürlü, 150 x % 1 = 1.5 = 2 ( yarım ve üzeri tama
iblağ edildiğinden) terör mağduru, 120 x % 1 = 1 de eski hükümlü çalıştıracak
olup, kalan %
1’lik oranı da özürlü veya eski hükümlü yönünde kullanacaktır. Özürlü yönünde
kullandığında % 4’ lük oran üzerinden çalıştıracağı özürlü sayısı 150 x % 4 = 6,
eski hükümlü yönünde kullandığında ise % 2’ lik oran üzerinden çalıştıracağı
eski hükümlü
sayısı 120 x % 2 = 2.4 = 2 (yarımın altı atıldığından)
olacaktır.
Örnek 4 - Aynı il
sınırları içerisinde bir özel sektör işverene ait bir işyeri ve bu işyerinde
2’si özürlü, 2’ si terör mağduru olmak üzere toplam 379 işçisi var. Bu işyeri
eski hükümlü çalıştırmaktan muaf tutulan bir işyeridir. Bu işyerinin kontenjan
hesaplaması yapılırken öncelikle çalışan özürlü ve terör mağdurları toplam
çalışan işçi sayısından düşülecektir (379-4=375).
Bakanlar Kurulunun 1 inci maddede bahsi geçen Kararıyla 2004 yılı
için belirlenen oranlara göre bu özel sektör işvereni tam süreli olarak 375 x %
4 = 15 özürlü (eski hükümlü çalıştırmaktan muaf tutulduğu için % 1’ lik
tercihini özürlü için kullanmak zorunda olması nedeniyle), 375 x % 1 = 3.7 = 4
(yarım ve üzeri tama iblağ edildiğinden) terör mağduru çalıştıracaktır.
Kısmi
süreli çalışanların hesaplanması
Madde 3- İşyerinde
kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar da varsa bunlar çalışma süreleri
dikkate alınmak suretiyle aylık fiili çalışma saati olan 195 saat üzerinden tam
süreli çalışmaya dönüştürülerek, işyerinde tam süreli olarak çalışan işçi
sayısına ilave edilir. Bu hesaplama sonucunda bulunacak işçi sayısında yarıma
kadar olan kesirler dikkate alınmaz. Yarım ve daha fazla olan kesirler tama
dönüştürülür.
Örnek 1- Bir
işyerinde 60 kişi tam süreli, 4 kişi de kısmi süreli olarak çalışmaktadır. Kısmi
süreli çalışan 4 kişi günde 5’er saatten ayda 26 gün çalışıyor. Buna göre 4X5=
20X26= 520:195= 2.6 = 3 (yarım ve üzeri tama iblağ edildiğinden), 3 kişinin daha
toplam çalışan sayısına ilave edilmesi gerekir. Bu işyerinde 60+3=63 kişi
üzerinden o yıl için belirlenen oranda çalıştırılması gereken özürlü, eski
hükümlü ve terör mağduru (özel sektör için) kontenjanı
hesaplanmalıdır.
Örnek 2 -Bir
işyerinde 148 kişi tam süreli, 52 kişi de kısmi süreli olarak çalışmaktadır.
Kısmi süreli çalışan 52 kişi günde 3’er saatten ayda 26 gün çalışıyor. Buna göre
52X3=156X26= 4056:195= 20.8 = 21(yarım ve üzeri tama iblağ edildiğinden), 21
kişinin daha toplam çalışan sayısına ilave edilmesi gerekir. Bu işyerinde 148+21=169 kişi
üzerinden o yıl için belirlenen oranda çalıştırılması gereken özürlü, eski
hükümlü ve terör mağduru (özel sektör için) kontenjanı
hesaplanmalıdır.
Örnek 3 – Örnek
2’de yer alan özel sektör işvereni Bakanlar Kurulunun 1 inci maddede bahsi geçen
Kararıyla 2004 yılı için belirlenen oranlara göre tam süreli olarak 169x % 3
=5.07 = 5 (yarımın altı atıldığından) özürlü, 169x % 1 = 1.69 = 2 (yarım ve
üzeri tama iblağ edildiğinden) eski hükümlü, 169x % 1 = 1.69 = 2 (yarım ve üzeri tama iblağ
edildiğinden) terör mağduru çalıştırmak zorunda olup, kalan % 1’lik tercihini de
eski hükümlü veya özürlü için kullanacaktır.
Örnek 4 – Örnek
2’de yer alan özel sektör işverenin tam süreli olarak çalıştırmak zorunda olduğu
2 kişilik terör mağduru yerine, Kurum il veya şube müdürlüğünden kısmi süreli
çalışma talebinde bulunmuş olan terör mağdurları bulunması ve işverenin Kurum il
veya şube müdürlüğüne işgücü talebi vererek, Kurumca gönderilenler arasından
işgücü talebini karşılaması kaydıyla işe aldığı 3 terör mağdurunu günlük 3
saat üzerinden aylık 22 gün 3x3x22=198 saat çalıştırıyor.
Bahsi geçen işveren tam süreli olarak ayda fiilen 2 x 195 = 390
saat çalıştıracağı 2 terör mağduru yerine kısmi süreli olarak ayda fiilen 198
saat olarak 3 terör mağduru çalıştırmakla 1 kişilik çalıştırma zorunluluğunu
yerine getirmiş olacağından, bu işverenin 1 kişilik terör mağduru çalıştırma
yükümlülüğü halen devam etmektedir.
Kurum aracılığı
Madde 4-
İşverenlerin özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru (özel sektör için) işçilerini
işyerinin bulundukları yerdeki Kurum aracılığıyla sağlamaları gerekmektedir.
Kurumun aracılığı olmadan özürlü, eski hükümlü ve terör mağdurunu
işe alan özel sektör işvereninin bu durumu en geç bir ay içinde bulundukları
yerdeki Kurum il veya şube müdürlüğüne bildirmesi ve tescil ettirmesi
zorunludur.
İşyerinde kısmi süreli işçi çalıştıran işverenler, işgücü
talebinde belirtecekleri açık iş sayısından fazla sayıda ve aranılan koşullara
uygun özürlü, eski hükümlü ve terör mağdurunun, işyerinin bulunduğu yerdeki
Kurum il veya şube müdürlüğüne kısmi süreli olarak çalışmak üzere iş isteğinde
bulunmuş olması koşuluyla, bu kapsamdakileri kısmi süreli istihdam edebilirler.
Kısmi süreli olarak istihdam edilecek özürlü, eski hükümlü ve terör mağdurlarının
Kurum il veya şube müdürlüğüne işgücü talebi verilmek suretiyle karşılanması
gerekir.
Kamu kurum ve kuruluşları çalıştıracakları özürlü ve eski hükümlü
işçileri, 18/3/2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Kamu Kurum
ve Kuruluşlarında İşçi Olarak İstihdam Edilecek Özürlüler Hakkında Uygulanacak
Sınav Yönetmeliği” ve “Kamu Kurum ve Kuruluşlarında İşçi Olarak İstihdam
Edilecek Eski Hükümlülere Uygulanacak Sınav Yönetmeliği” hükümleri doğrultusunda
karşılamak zorundadır.
Talep ve gönderme işlemleri
Madde 5- Özel
sektör işverenleri, çalıştırmakla yükümlü bulundukları özürlü, eski hükümlü ve
terör mağdurlarını, yükümlülüğün doğmasından itibaren yedi gün içinde
niteliklerini de belirterek bulundukları yerdeki Kurum il veya şube
müdürlüğünden yazılı olarak talep eder. Ancak, işveren taleplerinde, işyerinde
yapılan işin gerektirdiği ağırlıklı vasıfların üstünde istihdamı zorlaştırıcı
şartlar öne süremez. Öne süren işverenlerin taleplerinde yer alan istihdamı
zorlaştırıcı koşullar Kurum il veya şube müdürlüğünce kabul edilmez.
İlgili Kurum il veya şube müdürlüğü işverenin bu talebinden
itibaren en geç onbeş gün içinde niteliklere uygun gördüğü özürlü, eski hükümlü
ve terör mağdurlarını talepte belirtilen açık iş sayısından az olmamak üzere,
gerektiğinde niteliklerini belirten belgeleriyle birlikte işverene gönderir. Bu
şekilde gönderilenlerden talebin kısmen veya tamamen karşılanamadığının,
gönderme tarihinden itibaren en geç 22 gün (Bu süre, gönderilen kişilerden uygun
görülenlerin 15 gün içinde işe alınma süresi ile işe alınanların ve
alınmayanların, alınmayış nedenleri de belirtilmek suretiyle 7 gün içinde yazılı
olarak Kuruma bildirilme süresi toplamından oluşmaktadır.) içinde işverenin
yazılı olarak Kurum il veya şube müdürlüğüne bildirmesi gerekir.
Bu bildirim üzerine, on gün içinde, şayet bildirim yapılmamış ise
gönderme tarihinden itibaren 30 gün içinde Kurum il veya şube müdürlüğüne
kayıtlı özürlü, eski hükümlü ve terör mağdurlarından öncelikle varsa işgücü
talebi şartlarına uygun olanlar, bunlardan bulunmaması halinde kayıtlı bulunan
diğer özürlü, eski hükümlü ve terör mağdurları, meslek ve öğrenim durumlarını
içeren listeler düzenlenerek, kontenjan açıklarını kapatması için Kurum il veya
şube müdürlüğünce son kez işverene
gönderilir.
Seçme işlemi/işlemleri için adaylar işverene ayrı ayrı veya toplu
olarak gönderilebileceği gibi, gerektiğinde işveren veya vekili Kurum il veya
şube müdürlüğüne davet edilerek, seçme işleminin Kurumda yapılması sağlanır.
İşverenin, bu şekilde gönderilenler ve/veya listelerde yer alanlar
arasından seçimini yaparak, gönderim veya listelerin bildirim tarihinden
itibaren on beş gün içerisinde açık kontenjanlarını kapatması zorunludur.
İşten
ayrılanların bildirilmesi
Madde 6-
İşverenler, işyerlerinde istihdam ettikleri özürlü, eski hükümlü ve terör
mağduru işçilerinden herhangi bir nedenle işten ayrılan, işine son verilenleri
en geç onbeş gün içinde bulunduğu yerdeki Kurum il veya şube müdürlüğüne
bildirmek zorundadır.
Eski hükümlü çalıştırma muafiyeti ile
ilgili hükümler
Madde 7- Eski
hükümlülerin, herhangi bir sınırlama olmaksızın tüm işyerlerinde istihdam
edilmeleri esastır.
Bununla birlikte, kamu güvenliği ile ilgili hizmet üreten
işyerleri ile ilk ve ortaöğretim (ilk okul, orta okul, lise ve dengi okul) kurum
ve yurtlarından hangilerinde eski hükümlü çalıştırılamayacağı, işyerlerinin
hizmet alanına göre, ilgili (Adalet, Milli Savunma, İçişleri, Milli Eğitim
Bakanlıkları) bakanlığın görüşleri alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı’nca
re’sen veya işyerinin başvurusu üzerine tespit edilir.
Buna göre, ilk ve ortaöğretim kurum ve yurtlarında eski hükümlü
çalıştırılıp çalıştırılamayacağı ilgili bakanlıkların görüşü alınarak Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca re’sen veya bu kapsama giren işyerlerinin
başvurusuna binaen bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en çok 3 (üç)
ay içinde belirlenir. Kamu güvenliği ile ilgili hizmet üreten işyerlerinin, daha
önce eski mevzuata göre almış oldukları eski hükümlü çalıştırma muafiyeti, belirli bir süreyi
içeriyor ve bu süre daha önce sona ermemiş ise, sürenin sonuna kadar geçerlidir.
Belirli bir süreyi içermeyen eski hükümlü çalıştırma muafiyeti, bu Tebliğin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en çok 6 (altı) ay süreyle daha devam eder. Bu süre içerisinde
yenilenmeyen muafiyet belgeleri, bu sürenin sonunda geçerliliğini
kaybeder.
Madde 8-
İşyerlerinin temizlik, yemek ve benzeri işlerini yaptırmak üzere anlaştıkları
firmalar ile iş ya da hizmet alımına ilişkin imzaladıkları sözleşmelerde özürlü
ve eski hükümlü çalıştırılmayacağına dair hükümlere yer verilmez.
Kamu
ve özel sektör işverenlerine sağlanan teşvikler
Madde 9- Özürlü,
eski hükümlü ve terör mağduru çalıştıran işverenlerden;
a) Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranların üzerinde özürlü, eski
hükümlü ve terör mağduru istihdam eden,
b) Elliden daha az sayıda işçi çalıştırmasına rağmen Kurumdan
talepte bulunmak ve/veya tescil yaptırmak suretiyle özürlü, eski hükümlü ve
terör mağduru çalıştıran,
c) Çalışma gücünü yüzde seksenden fazla kaybetmiş özürlü istihdam
eden,
işverenlerin, bu şekilde çalıştırdığı her bir özürlü, eski hükümlü
ve terör mağduru için, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre ödemesi
gereken sosyal sigorta pirimi işveren hisselerinin yüzde ellisi
Hazinece ödenir.
İşverenlerin bu haktan yararlanabilmeleri için, bulundukları
yerdeki Kurum il veya şube müdürlüğüne müracaat ederek bu durumlarını
belgelendirmeleri ve en geç üçer aylık dönemler halinde Kurumdan aldıkları
belgeyi Sosyal Sigortalar Kurumu Sigorta Müdürlüklerine
vermeleri gerekir.
İşverenler yukarıda belirtilen teşviklerden Kurumdan aldıkları
belgelerle SSK’ya müracaat tarihleri itibarıyla yararlanabilirler.
Yürürlükten Kaldırılan Tebliğler
Madde 10-
27/01/1999 tarih ve 22593 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Özürlü ve Eski
Hükümlülerin İstihdamı İle İlgili Tebliğ” ile 24/05/2000 tarih ve 24058 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan “İşyerlerinde Özürlü ve Eski Hükümlü Çalıştırılmasına
İlişkin Tebliğ” yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
Madde 11- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.
Yürütme
Madde 12- Bu Tebliğ
hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.
| 
ÖZÜRLÜ,
ESKİ HÜKÜMLÜ VE TERÖR MAĞDURLARININ
İSTİHDAMI HAKKINDAKİ USUL VE ESASLARA İLİŞKİN TEBLİĞ