ÖZEL GİDER İNDİRİMİ İLE İLGİLİ OLARAK 2002 VE 2003 YILLARINDA İŞÇİLER ve İŞVERENLERCE YAPILACAK İŞLEMLER   

I- GİRİŞ

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 63. maddesine 3946 sayılı Kanun'la eklenen 5 numaralı bent ve 01.01.1994 tarihinde özel gider indirimi ile ilgili hüküm eklenmişti. Bu hükmün ücretlilere bir gelir imkanının sağlanması, buna göre belge düzeninin yerleştirilerek bu yolla gelir, kurumlar vergisi ile katma değer vergisinin gerçek düzeyine yaklaştırılması amaçlanmıştır. Ancak 1994 tarihinden beri uygulanmakta olan özel gider indirimi uygulanmasının, IMF'ye verilen taahhütler çerçevesinde hazırlanmakta olan yeni vergi paketi içinde kaldırılacağı söylenmekte ise de, son zamanları basında yapılan açıklamalara göre 2003 yılında da devam edeceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle " özel gider indirimi" uygulaması ile ilgili olarak, 2002 ve 2003 yılında çalışanlar ve işverenler ce cezai müeyyideler ve çeşitli zorluklarla karşılanmaması açısından konuya açıklık getirilmesinde yarar olacağı düşüncesi ile aşağıdaki açıklamalar yapılmıştır.

II- ÖZEL GİDER İNDİRİMİ İLE İLGİLİ OLARAK İŞVERENLERCE YAPILACAK İŞLEMLER

A- GENEL OLARAK YAPILMASI GEREKEN İŞLEMLER

- Çalışanlar; özel gider indirimine konu olan eğitim, gıda, giyim, sağlık ve kira harcamalarına ilişkin, "Özel Gider İndirimine Ait Bildirimi" 20.01.2002 tarihine kadar halen çalışmaları veya en son çalışmış oldukları işverenlerine verecekler kapsamında olup olmadığının,

- İşverenler ise; özel gider indirimine konu harcamalar kapsamında olmakla beraber, bu harcamalara ilişkin olarak alınan belgelerin, VUK'da yer alan esaslara göre düzenlenip düzenlenmediğini,

- Özel gider indirimine konu olan yıllık harcamaların, 1/3'ünün, 1/3'ü de vergi matrahının %35'ini aşıp aşmadığını, (Başka bir ifade ile ibraz edilecek belgeler, vergi matrahının %105'i kadar olacaktır.) kontrol etmeleri gerekecektir.

- İşverenler; bu kontrolden sonra, 2003 Ocak ayı sonuna kadar "Özel Gider İndirimine Ait Bordro"yu düzenleyecekler ve özel gider indiriminden doğan vergi farkını ise, " Tahakkuk ve Ödemesi Şubat ayı içerisinde yapılan ücretlerden (ikramiye, tazminat ve diğer sosyal yardımlar vs. gibi) kesilecek gelir vergisinden mahsup edeceklerdir."

- Özel gider indiriminden doğan mahsup işlemi 31.01.2003 tarihi itibariyle tahakkuk edilen ve 01.02.2003 tarihinde fiilen ödenen ücretlerden kesilen vergilerden, mahsup edilmiyecektir.

- Ancak, Ocak ayında yapılan tevkifata tabi ödemelerle ilgili olarak Şubat ayında verilen muhtasar beyannamede mahsup edilmesi sonucu, mahsup işleminin Şubat ayına ilişkin olduğu ve Mart ayında verilecek muhtasar beyannameye göre tahakkuk edecek vergiden yapılması gerektiği belirtilerek şirket adına ikmalen gelir vergisi tarhiyatı yapılmış ve Danıştay Dördüncü Dairesi'nce; beyannamede gösterilen bir vergi alacağının mahsup edilmemesi vergi dairesinin tasarrufu olduğundan, mahsup işleminin yapılmasından dolayı eksik tahakkuktan söz edilemez gerekçesiyle, vergi dairesinin temyiz isteminin reddine karar verilmiştir(1)

- Üçer aylık dönemler halinde muhtasar beyanname veren işverenler; halen çalışmakta olan hizmet erbabının, özel gider indirimine ait vergi farkını; 20 Şubat akşamına kadar vereceği muhtasar beyanname ile beyan edeceği vergiden mahsup edilecek, kalan iadeye ilişkin kısmın mevcut olması halinde ise, bu farklar bir sonraki muhtasar beyannamesininverilmesi beklenilmeksizin işverenlerine, vergi dairesince nakden iade edilecektir. Ancak, vergi dairelerince işverene yapılacak iadeler, "Vergi İnceleme Raporuna" dayanılarak yapılacaktır.

- İşverenlerce de iadenin vergi dairesinden alındıktan sonra 3 gün içinde hak sahiplerine ödenmesi gerekecektir.

- Bu bordro üzerinden hesaplanan vergi farkı için, bordronun mahsup edilecek vergiler sütunları kullanılmayacaktır.

1- muhtasar Beyanname Veren İşverenlerce, Emekli Olan, İşten Ayrılan ve Ölenlerle İlgili Yapılacak İşlemler

Muhtasar beyanname veren işverenler yanında çalışmakta iken yıl içinde emekli olan, işten ayrılan ve ölenlerin, özel gider indiriminden doğan gelir vergisi farkı; Ocak ayına ait olup, 20 Şubat akşamına kadar muhtasar beyarname ile beyan edilen tevkif suretiyle kesilen vergilerden mahsup edilecektir.

Bu mahsuba rağmen arta kalan özel gider indiriminden doğan vergi farkının bulunması halinde bu fark, vergi dairelerince nakden iade edilecektir. " Bu iade vergi inceleme raporuna dayanılarak yapılacaktır."  "Mahsup edilen vergi tutarı ile vergi dairelerince yapılan iadelerin işverenlerce 20 Şubat akşamına kadar hak sahiplerine nakden ödenmesi zorunludur."

2- Genel Bütçeye Dahil Olan Dairelerde Emekli Olan, İşten Ayrılan ve Ölenlerle İlgili Yapılacak İşlemler

Genel bütçeye dahil dairelerde çalışmakta iken emekli olanlara, işten ayrılıp da bir işveren nezdinde çalışmayanlara veya ölenlere ait özel gider indiriminden doğan vergi farkı, genel bütçeye dahil olan daireler, özel gider indirimi bordrosuna dahil ettikleri bu ücretliler için ayrıca hazırlayacakları tahakkuk müzekkeresi ve verile emrine dayanılarak, Şubat ayı içinde emeklilerine veya ölenlerin kanuni varislerine nakden ödeyeceklerdir (2).

3- Özel Gider İndirimine Ait Bildirimi İşverenine Verdikten Sonra, İşverenin Mükellefiyetinin Sona Ermesi Halinde Yapılacak İşlemler

2001 yılına ait özel gider indirimine konu olan harcama belgelerini "Özel Gider İndirimine Ait Bildirim" ile işverenlerine verdikten sonra; işverenlerin mükellefiyeti sona eren ücretliler, ilgili vergi dairelerine başvurmaları halinde, gider indiriminden doğan farklar kendilerine iade edilecektir. Ancak, ücretlilerin bu iadeyi alabilmeleri için;

- Eski işverenlerin vergi borçlarının bulunmadığına,

- Eski işverenlerinden alacakları belgede; vergi matrahı, kesilen gelir vergisi,

- Özel gider indiriminden yararlanıp yararlanmadığı, yararlanmış ise, ne kadarlık kısmından yararlandığına dair bilgiler ile birlikte,

ilgili vergi dairesine başvurmaları gerekecektir.

III- MÜKELLEFİYETİ SONA EREN İŞVERENLER YANINDA ÇALIŞMIŞ OLANLAR İLE EDİLEN ÜCRETLİLERDE ÖZEL GİDER İNDİRİMİ

A- iŞVERENİN MÜKELLEFİYETİ SONA EREN İŞVERENLER YANINDA ÇALIŞMIŞ OLAN ÜCRETLİLERDE ÖZEL GİDER İNDİRİMİ

31.12.2002 tarihinden önce mükellefiyeti sona eren işverenler yanında çalışmakta iken, işverenin mükellefiyetinin sona ermesi ve başkaca bir işveren nezdinde de ücretli olarak çalışmaması nedeniyle, işverenleri aracılığıyla özel gider indiriminden yararlanamayan ücretliler; "Özel Gider İndirimine Ait Bildirim"lerini 2003 Nisan ayı içinde eski işverenlerin muhtasar gelir vergisi beyannamesi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine verecekler. Bu bildirime ayrıca, işverenlerce tasdikli ücret bordrosu da eklenecektir. İşverenler özel gider indiriminin hesaplanmasında her bir ücretli için ayrı ayrı "Özel Gider İndirimine Ait Bordro" düzenleyeceklerdir.

Ancak, işverenlerce; muhtasar beyanname ile beyan edilen vergilerin kısmen ödenmiş olması ve vergi farkını karşılamaması halinde, vergi farkı, ödenen tutar kadar yapılacaktır. Arta kalan bir tutarın bulunması veya vergilerin hiç ödenmemiş olması ve vergi farkları sözkonusu vergilerin tahsilini müteakip ödenecektir.

B- TÜZEL KİŞİLİĞE HAİZ ŞİRKETLERİN TASFİYE EDİLMESİ DURUMUNDA YAPILACAK İŞLEMLER

Tüzel kişiliğe haiz olan şirketlerin yükümlülüklerini tasfiye memurları yerine getirecektir. Dolayısıyla, tasfiye halinde olan şirketlerde çalışmakta iken, tasfiye nedeniyle işten ayrılan ücretliler, özel gider indirimine ait bildirim formlarını tasfiye memurlarına verecekler ve tasfiye memurluğunca ücretlilerin özel gider indiriminden doğan vergi farkları, işten ayrılanlar gibi işleme tabi tutularak, ilgililere nakden iade edilecektir.

IV- ÖZEL GİDER İNDİRİMİNE KONU OLAN HARCAMA BELGELERİ

Gerçek usule tabi ücretliler; özel gider indirimine konu olan harcamalarını, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden alacakları; fatura, serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi, yazar kasa fişi (3) ile belgelendirmeleri gerekir.

Öte yandan, Vergi Usul Kanunu'nun 257. maddesinin Maliye Bakanlığı'na verdiği yetkiye dayanılarak, bankaların yaptıkları hizmet ve satış işlemlerine ilişkin kayıtların dayanağı olan fatura yerine, bankalarca verilen belgelerin fatura olarak kabul edilmesi, dolayısıyla özel gider indirimine konu edilmesi gerekir (Faturada yer alan belgelerin bu belgede de yer alması şartıyla) (4). Kiralamalarla ilgili olarak ise, kira kontratı ile birlikte, ayrıca aşağıdaki bilgi ve belgelerin:

- Kira kontratında; kiranın alındığına dair bölümünün, kira geliri elde eden tarafından imzalanması,

- Kira ödemesininnakden yapılması halinde, kiranın alındığına dair ev sahibinden alınacak herhangi bir belgenin mevcut olması,

- Banka vasıtasıyla ödenmiş ise banka dekontunun ibraz edilmesi,

- Bankamatik vasıtasıyla ödenmiş ise, bankamatik makbuzunun ibraz edilmesi (bu makbuzda, kira bedeli, ne için kime ödendiğinin belirtilmesi şartıyla) gerekir (5).

V- ASGARİ ÜCRETE GÖRE ÖZEL GİDER İNDİRİMİNİN HESAPLANMASI

(1) Dn. 4. D.'nin, 17.06.1999 tarih ve E. 1998/2805, K. 1999/2710 sayılı Kararı, Yaklaşım, Ekim 1998, Sayı:82, s.183

(2) Ramazan CENK, "İşverenlerce; Özel Gider İndirimi İle İlgili Olarak Şubat Ayı ve Sonrası Yapılacak İşlemler", Yaklaşım, Şubat 1999, Sayı:86, s. 219-223

(3) Perakende satış fişi ve yazar kasa fişlerini kullanma bedelleri; 11.12.2000 tarih ve 24257 sayılı resmi Gazete'de yayımlanan 2000/1697 sayılı BKK ile 150.000.000 liraya yükseltilmiştir.

(4) Ramazan CENK, "Harcamaların Özel Gider İndirimine  Konu Olabilmesi için Aranılacak Hususlar ve Düzenlenecek Belgeler" Yaklaşım, Aralık 1998, Sayı:72, s. 72

(5) 18.05.1994 tarih ve 21938 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 176 sari no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği    

(6)

(7)

(8) Getirilen belgeler, vergi matrahının %105'inden az ise, ibraz edilen belgelerin 1/3'ü vergi matrahının % 105'inin % 35'i, özel gider indirimine esas harcama tutarı olarak dikkate alınacaktır.

Bu yazı Yaklaşım Dergisi'nin Aralık 2002 Sayısından İktibas edilmiştir. Yazı Sayın Ramazan Cenk'e aittir.