NE OLACAK BU TÜRK LİRASI’NIN HALİ?

03.09.2003

İki Alman turist Antalya’ya bir tatil köyüne tatile gelmişler. Gelmişken Türklerin meşhur içkisinden içmek istemişler ve akşam yemeğinde mezeler ile birlikte rakı söylemişler. Bir kadeh, iki kadeh, üç kadeh derken aralarında muhabbet de sıkı, artık şişenin dibini gördüklerine yakın biri diğerine; “Ne olacak Türkiye’nin bu hali demiş.”

Hakikaten ne olacak bu memleketin ve TL. nin hali dedirtecek günler yaşıyoruz. Geçtiğimiz günlerde Ankara Ticaret Borsasının yaptığı bir araştırma bazı gazetelerde yer aldı. Araştırmada, 1930 yıllar ile günümüz fiyatları arasında kıyaslamalar yapılmaktadır.

Bu kıyaslamalardan görülmektedir ki, aradan 70 yıl gibi çok uzun sayılmayacak, bir insan ömrü kadar bir süre geçmesine rağmen, fiyatlar çeşitli mallara göre 10.000.000 ile 30.000.000 kat artmıştır.

Paramızdaki bol sıfırlar nedeniyle, yazmak da zorlaşmış okumak da imkansız hale gelmiştir.

2003 yılı için hazırlanan ve 135 katrilyon olarak telaffuz edilen bütçenin şu rakamdan oluştuğunu farzedelim ve okumaya çalışalım. 135.495.745.450.399.000 (Yüzotuzbeşkatrilyon dörtyüzdoksanbeştrilyon yediyüzkırkbeşmilyar dörtyüzellimilyon üçyüzdoksandokuzbin ) TL. idi. Okunması zor olduğundan yazı ile de yazdım. Yoksa okurken benim gibi sizlerin de zorlanacağını tahmin ediyorum. Bu rakamı bu günkü kur rakamları ile USD ye çevirdiğimizde, kısaca yaklaşık 104.211.000.000 (Yüzdörtmilyar ikiyüzonbirmilyon ) USD. ettiğini görmekteyiz. Yani onsekiz haneli bir rakam oniki haneli bir rakama indirgenmiş olmaktadır.

TL. ile ifade edilen rakamları hesap makinelerine bile sığdırmak mümkün değilken, akıldan nasıl ifade edilecek bilemiyorum.

Bir diğer konu ise, paramızın yani 1 TL. sının diğer para birimleri karşısında değerinin bulunmamasıdır. 1 TL. 0,000000714 USD ve 1 TL. 0,000000654 EURU dur. Diğer ülke para birimleri karşısında da bir değeri olmayan ulusal para birimimizin karşılığı olacak bir para birimine çevrilmesi acilen gerekmektedir.

Olduğu gibi devam ettiğimizde önümüzdeki 10-15 yıl içinde enflasyon ortalama yıllık %15 olduğunda, katrilyondan sonraki ifade olan KENTİLYON’u kullanmaya başlayacağız.

Çok değil 1950 li yıllarda yedi haneli milyonu bile çok az telaffuz ederken, önümüzdeki yıllarda bizim kuşak yirmi bir haneli rakamlar ile tanışmış olacak.

Bu zorlukları aşmak için acilen paramızdaki sıfırların bir kısmının atılması gerekmektedir. Sıfırlardan altı adedini attığımızda bir USD 1,40 Birim olacaktır. Burada birim kelimesini kullandım, çünkü yeni paraya geçildiğinde adının ne olacağını bilemiyorum.

Yukarıda değindiğim gibi gelecek onbeş yıl ortalama her yıl % 15 enflasyon bile olsa 1,40 kuru yaklaşık olarak beş yıl sonra 2,80 , on yıl sonra 5,65 ve onbeş yıl sonra ise 11,40 olacaktır. Bu onbeş yıl süresinde enflasyonu daha da aşağı çekersek ve kalıcı hale getirirsek bu değerler daha da aşağıda kalacaktır.

Bu işlemin yapılması durumunda;

Enflasyonun aşağıya çekilmesi yönünden psikolojik bir etki yaratılmış olacaktır.

Hesap makinelerinin bundan sonra ek olarak 10-15 sene daha kullanılmaları sağlanacaktır. Para üzerinde bol sıfır olmadığından hesaplar daha kolay yapılacaktır.

Bence en önemlisi bozuk para kullanıma çıkacaktır. Günümüzde hem enflasyon etkisiyle ve hem de bol sıfırlar nedeniyle bozuk para kullanıma çıkamamaktadır.