|
Ankara,
15 Aralık 2004
Rüknettin
Kumkale
YMM
ruknettin@kumkale.tr.tc
Anonim
Şirketler yönetim kurulu tarafından idare ve temsil olunur. Bu sıfatı
itibariyle yönetim kurulu şirketin yapacağı her işte söz sahibi bir konuma
gelmektedir. Türk Ticaret Yasasının yönetim kurulunun görevleri bahsinde
dağınık olarak gösterdiği yönetim kurulunun görevleri şu şekilde sıralanabilir.
Türk
Ticaret Yasasının 324. maddesinde yönetim kurulunun idare vazifelerinin içinde
şirketin mali durumunun bozulması halinden söz edilmiştir. Bu hükümlere göre;
Son yıllık bilânçoda esas sermayenin yarısının karşılıksız
kaldığı anlaşılırsa, yönetim kurulu derhal toplanarak durumu genel kurula
bildirmek durumundadır. (T.T.Y. Md: 324/1)
Burada
iki durum karşımıza çıkmaktadır. Şirket sermayesinin yarısının karşılıksız
kalması halinde durum yönetim kurulu tarafından genel kurula bildirilecektir.
Bundan ayrı olarak (T.T.Y. Md: 324/2) herhangi bir zamanda şirketin acz içinde
bulunduğu şüphesini uyandıracak emareler mevcut ise yönetim kurulu şirket
aktiflerinin satış fiyatları esas olmak üzere bir ara bilânço tanzim eder. Bu
bilânçonun incelenmesi sonucunda esas sermayenin üçte ikisinin karşılıksız
kaldığı ortaya çıktığı takdirde, yönetim kurulu şirket genel kurulunu,
olağanüstü olarak toplantıya çağırır.
Genel
kurul;
· Sermayenin karşılıksız kalan üçte ikilik
kısmın tamamlanması,
· Sermayenin karşılığı bulunan üçte birlik
kısım ile iktifa olunmasına,
· Sermayenin kalan üçte birlik kısmı ile iktifa
etmeye karar verilmediği takdirde şirketin feshi kararının alınması,
şekillerinden
birini tercih etmek durumundadır.
Bu
durumun dışında;
Şirketin aktifleri, şirket alacaklılarının alacaklarını
karşılamaya yetmediği takdirde yönetim kurulu durumu derhal mahkemeye bildirmeye
mecburdur. Mahkeme bu durumda şirketin iflasına hükmeder. Ancak şirket
durumunun düzeltilebileceğini mümkün görülüyorsa, yönetim kurulu veya bir
alacaklının talebi üzerine iflas kararı ertelenebilir. Bu durumda, mahkeme,
envanter tanzimi veya bir yediemin tayini gibi şirketin mallarının muhafazası
için gerekli tedbirleri alır.
Yönetim
kurulu, şirket için muhtelif mevzuatlara göre tutulması öngörülen defterleri
tutmakla yükümlüdür. Türk Ticaret Yasasının 66. maddesi hükümlerine göre
yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri ve karar defterini tutmak
mecburiyetindedir. Şirketler bunların yanında, Türk Ticaret Yasasının 326 - 417
- 428 maddelerine göre;
· Pay sahipleri defteri,
· Genel kurul toplantı ve müzakere defteri,
· Yönetim kurulu karar defteri,
· Tahvil defteri
tutmak
zorundadırlar. Bu defterlerin de yönetim kurulu karar defteri gibi kullanılmaya
başlanmadan önce noterde tesdik ettirilmesi gerekmektedir.
T.T.Y'nin
325. maddesine göre yönetim kurulu iş yılı bilânçosunu Yasa hükümleri gereğince
tanzim ve genel kurul toplantısından en az on beş gün önce pay sahiplerinin
tetkikine arz etmekle yükümlüdür. Diğer bir anlatımla, yönetim kurulu, iş yılı
ile ilgili bilânçoyu yasalara uygun olarak tanzim etmeye ve genel kurul
toplantısından en az on beş gün önce şirket merkezinde pay sahiplerinin
incelemesine hazır bulundurmaya mecburdur.
Yönetim
kurulu, her iş yılı sonunda bilânçodan başka, şirketin ticari, mali ve iktisadi
durumunu ve yapılan işlerin bir özetini gösterir bir raporu tanzim etmek ve
genel kurul toplantısından en az onbeşgün önce şirket merkezinde pay
sahiplerinin incelemesine hazır bulundurmak mecburiyetindedir. (T.T.Y. Md: 327)
Yönetim
kurulu, düzenlenen bilânçoda kâr var ise dağıtılacak kazanç miktarı ile buna
bağlı olarak T.T.Y'nin 466-469 maddelerinde gösterilen yedek akçeyi teşkil
edecek miktarın tayinine dair teklifi hazırlamaya mecburdur. Bu teklif genel kurul
toplantısından en az onbeş gün önce yönetim kurulu raporu ile beraber şirket
merkezinde pay sahiplerinin tetkikine arz olunur. (T.T.Y Md: 327)
Anasözleşmede
memur ve müstahdemlerin tayini, görevinin genel kurula ait olduğuna dair bir
hüküm yoksa bu yetki yönetim kuruluna aittir. (T.T.Y. Md: 328) Genellikle
anasözleşmelerde şirket personelinin tayininin genel kurula bırakıldığına
rastlanmamaktadır. Ayrıca böyle bir görevin toplanmasının belli bir merasime
bağlı bulunan bir organa bırakılması, işlerin yürütülebilmesi açısından hizmeti
aksatıcı bir durum olacaktır.
Türk
Ticaret Yasasının 315. maddesi hükümlerine göre yönetim kurulu üyeleri arasında
herhangi bir sebeple bir boşalma olduğu takdirde, yönetim kurulu, yönetim
kurulu üyeliğine Yasal şartlara haiz bir kişiyi atamak mecburiyetindedir.
Yeni
atanan üye, ayrılan üyenin görev süresini tamamlamak durumundadır. Yönetim
kurulu tarafından atanan bu yeni üye ilk toplanacak genel kurulun onayına
sunulacaktır.
Türk
Ticaret Yasasının 329. maddesinde Anonim Şirketlerin kendi hisse senetlerini
alamayacakları durumuna karşı, hangi hallerde kendi hisse senetlerini satın
alabileceğini açıklamaktadır. Getirilen bu hükümlere göre ortaklığa çeşitli
sebeplerle mal edilen hisse senetlerinin ilk fırsatta yönetim kurulu tarafından
elden çıkartılması amir hükmünü taşımaktadır. Ortaklığa çeşitli sebeplerle mal
edilen hisse senetleri tabirine örnek olarak şu alternatifler gösterilebilir:
· A şahıs işletmesinin portföyünde B şirketine
ait hisse senetleri bulunmaktadır. A şahıs işletmesi bütün aktif ve pasifi ile
Gelir Vergisi Yasası'nın 81 maddesi hükümleri çerçevesinde B şirketi ile
birleşmesi halinde A şahıs işletmesinin aktifinde bulunan B şirketine ait hisse
senetleri B şirketinin portföyüne dahil olmuş olacaktır. Diğer bir anlatımla B
şirketi kendi hisse senetlerine sahip olacaktır.
· X şahsının elinde Y şirketine ait hisse
senetleri bulunmaktadır. X şahsı bir borcundan dolayı bu hisse senetlerini Y
şirketine rehin olarak vermiş ancak borcunu ödeyememiştir. Bu nedenle de hisse
senetleri Y şirketinin olmuştur. Bu durumda Y şirketi kendi hisse senetlerine
sahip olmaktadır.
Ancak
hisse senetleri şirket sermayesinin azaltılmasına dair bir karara dayanılarak
devralınmışsa derhal imha edilecektir.
Yönetim kurulu şirketi dışarıya karşı üçüncü şahıslar
nezdinde temsil etmeye ve şirketin işlerini yasalar, anasözleşme, genel kurul
kararları ve umumi hükümler çerçevesinde yürütmeye ve şirketle pay
sahipleri arasındaki ilişkiyi düzenlemeye mecburdur.
Türk
Ticaret Yasasının 318. maddesi hükümlerine göre yönetim kurulu kendi üyeleri
arasında bir başkan ve bulunmadığı zaman ona vekalet etmek üzere bir başkan
yardımcısı seçer. Bu görev bölümünün yapılması yönetim kurulunun görevleri içindedir.
Yönetim
kurulu, şirketin olağan, olağanüstü genel kurulları (Türk Ticaret Yasası Md:
365) ile imtiyazlı hisse senedi sahipleri, tahvil sahiplerini, intifa sahipleri
genel kurullarını (Türk Ticaret Yasası Md: 389, 391, 402, 429) toplantıya
çağırmaya yetkilidir.
Genel
kurullar yönetim kurulu tarafından toplantıya davet edilmişse, yönetim kurulu,
bu toplantılar için gerekli gündemi hazırlamak ve genel kurul üyelerine
duyurmak mecburiyetindedir.
Yönetim
kurulu, pay sahiplerinin toplantıya ve müzakerelere iştirak etmek ve oy
haklarını kullanmak yetkilerine sahip bulunup bulunmadıklarını tespit için
gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Yönetim kurulu bu yükümlülüğünü yerine
getirebilmek gayesi ile Türk Ticaret Yasası Madde: 376'ya göre hazirun
cetvelini hazırlamak ve genel kurulda bulundurmakla yükümlüdür.
Yönetim
kurulu, ortaklığa karşı, bir borç niteliği taşıyan sermaye koyma taahhüdünü pay
sahiplerinden istemek hakkına sahiptir. Bu husus yönetim kurulunun görevidir.
(Türk Ticaret Yasası Md: 406 - 407 - 408)
Yönetim
kurulu Türk Ticaret Yasasının 406. maddesi hükümlerine göre pay bedelleri,
anasözleşmede başkaca bir şekil hüküm altına alınmamışsa pay sahiplerinden ilan
suretiyle istenir.
Sermaye
koyma borcunu zamanında yerine getirmeyen pay sahibi ihtara gerek kalmaksızın
temerrüt faizi ödemekle yükümlü bulunmaktadır. (Türk Ticaret Yasası Md: 407)
Yönetim
kurulu, ayrıca mütemerrit ortağı iştirak taahhüdünden ve yaptığı kısmi
ödemelerden doğan haklarından mahrum etmeye ve yerine başka ortak almaya ve
kendisine verilmiş hisse senedi varsa bunları iptal etmeye yetkilidir.
Yönetim
kurulunun Yasa veya anasözleşme, hükümlerine ve özellikle afaki, (afaki:Belli
bir konu üzerine olmayan konuşma) iyi niyet esaslarına aykırı olan genel kurul
kararları aleyhine, genel kurul kararının alındığı tarihten itibaren üç ay
içinde dava açma ve kararın iptalini isteme hakkı bulunmaktadır. (T.T.Y. Md:
381)
Anonim
şirketlerde yönetim kurulu anasözleşmenin değiştirilmesi, sermayenin
arttırılması ve azaltılması ile ilgili kararları almakla görevlidir. (Türk
Ticaret Yasasının Md: 385 - 392 - 393 - 396 - 397) Yönetim kurulu,
anasözleşmenin değiştirilmesi ile ilgili kararını alır, bunun için Sanayi ve
Ticaret Bakanlığından gerekli izni alır ve genel kurulu toplantıya çağırarak
konunun bütün ortaklar tarafından görüşülmesini sağlar.
Ticaret
Yasamızın 441. maddesi hükümlerine göre Anasözleşme veya genel kurul kararıyla
ayrıca tasfiye memuru tayin edilmediği takdirde, şirketin tasfiyesi ile ilgili
işler yönetim kurulu tarafından yürütülecektir.
Ticaret
Yasamızın 451. maddesi hükümlerine göre, bir Anonim Şirketin, diğer bir Anonim
Şirket tarafından bütün aktif ve pasifiyle devralınması suretiyle tasfiyesiz
infisah, birleşme halinde bütün işlemler yönetim kurulu tarafından
yürütülecektir.
Şirket
tarafından çıkartılan hisse senetlerinin ve tahvillerin şirketi temsile
selahiyetli en az iki kişi tarafından imza edilmesi gerekmektedir. (T.T.Y. Md:
412 - 413)
Türk
Ticaret Yasasının 425'inci maddesine göre tahvil çıkartmak isteyen yönetim
kurulu yasal formaliteleri yerine getirerek izahname yayınlamak
mecburiyetindedir.
· Genel kurulun verdiği kararları icra etmek
(T.T.Y. Md: 336)
· Temsil selahiyetinin sadece merkezin veya bir
şubenin işlerine hasrolunduğuna veya müş tereken kullanılmasına ait hususların
tescil ve ilânı (T.T.Y. Md: 321)
· Şirket namına imza atmaya yetkili olanların,
noterden tasdikli imza örneklerinin sicil memuruna tevdii, (TTY. Md: 322,42)
· Yönetim kurulunun ve şirketi temsile yetkili
olanların ticaret siciline tescil ve ilânı, (T.T.Y. Md: 33.300/2-b.8,323)
· Devralınan hisse senetlerinin imhası halinde,
tanzim olunan zaptın ticaret siciline verilmesi, (T.T.Y. Md: 329/b)
· Müdürlerin tayin ve azlinin tescil ve ilânı,
(T.T.Y. Md: 343)
· Denetçilerin tayin ve azillerinin ilânı,
(T.T.Y. Md: 352)
· Hamiline yazılı senetler ihraç edilmişse kar
ve zarar hesabı bilânço ve yıllık raporun pay sahiplerinin incelenmesine açık
bulundurulduğunun ilânı, (T.T.Y. Md: 362/3)
· Genel kurul iptal kararlarının bir suretinin
ticaret siciline kaydı, (T.T.Y. Md: 383)
· Anasözleşmenin değiştirilmesinde eski ve yeni
metinlerin ilânı (T.T.Y. Md: 386)
· T.T.Y. Md: 388/4 gereğince bazı konularda
anasözleşme değişikliği için keyfiyetin ortaklara ilânı
· Anasözleşme değişiklik kararının ticaret siciline
tescili ve gereken hususların ilânı, (T.T.Y. Md: 390)
· Genel kurulun esas sermayesinin azaltılmasına
dair kararının ilânı, (T.T.Y. Md: 397)
· Hisse senetlerinin iptal kararının ilânı,
(T.T.Y. Md: 407)
· Mütemerrit ortağın ödeme yükümlülüğünün ifasının
ilânı, (T.T.Y. Md: 408)
· Tahvil sahipleri genel kurulunu toplantıya
davet (T.T.Y.Md: 429)
· İflas dışında infisahın, tescil ve ilânı,
(T.T.Y. Md: 438)
· Ticaret unvanına "tasfiye halinde"
ibaresinin ilavesi ve bunun tescil ve ilânı, (T.T.Y. Md: 300, 33, 439)
· Tasfiye memurlarının ticaret siciline tescil
ve ilânı, (T.T.Y. Md: 441)
· Şirketin infisahının tescili, kaydın
silinmesi ve ilânı, (T.T.Y. Md: 451)
· Birden çok şirketin yeni kurulacak bir A.Ş.
tarafından devralınmasının birleşen şirket genel kurullarınca tasdikini müteakip
keyfiyetin tescil ve ilânı, (T.T.Y. Md: 452)
Şirketin
yönetimi ve dışarıya karşı temsili yönetim kuruluna aittir.
Şirketi
temsile yetkili bulunanlar şirketin maksat ve mevzuuna dahil olan her çeşit
işleri ve hukuki muameleleri şirket adına yapmak ve bu işleri yaparken şirket
unvanını kullanmak hakkına sahiptirler.
Anonim Şirket adına tanzim edilecek belgelerin geçerli olabilmesi
için aksine anasözleşmede bir hüküm bulunmuyor ise şirketi temsile yetkili
olanlardan ikisinin imzası yeterlidir. (T.T.Y. Md: 321/3) Türk Ticaret
Yasasının bu hükmü ile getirilen iki imza şartı anasözleşmeye konacak bir hüküm
ile yumuşatılabileceği gibi şirketi temsil ve ilzama yetkili imza adedini ve yetkilerini
de belirlemek mümkündür. Bunun için anasözleşmenin şirketi temsil ve ilzam
maddesi şu şekilde düzenlenerek yetki dağılımı yönetim kuruluna bırakılabilir.
Arzu edilirse bu maddeye şirketi temsil ve ilzam edecek imza adedi
yazılabileceği gibi yetkililerin isimleri de verilebilir.
Türk
Ticaret Yasasının 321/2 maddesi hükümlerine göre temsil yetkisinin tahdidi,
hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı hüküm ifade etmez, ancak temsil
selahiyetinin sadece merkezin veya bir şubenin işlerine hasrolunduğuna veya
müştereken kullanılmasına dair tescil ve ilân edilen kısıtlamalar muteberdir.
Daha açık bir ifade ile şirketi temsil yetkisine getirilen kısıtlamalar,
hüsnüniyet sahibi üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmemektedir. Ancak temsil
yetkisinin merkez ve şubelere ait işlerde ne şekilde bölünmüş olduğunun
anasözleşmede gösterilmesi gereklidir.
Şirketi
temsilen imza atılmasında, bu imzanın şirketin unvanı ile birlikte kullanılması
gereklidir. (T.T.Y. Md: 322)
Yönetim kurulu şirketi temsile yetkili kimseleri ve yetki çeşit
ve sınırlarını tescil edilmek üzere ticaret siciline bildirir. Bu yönetim
kurulu kararının bir örneğinin noter tasdikli olarak ticaret sicili memurluğuna
verilmesi gerekir. (T.T.Y. Md: 323)
Tescil
ve ilân için şu formaliteler yapılacaktır.
· Yönetim kurulu karar defterinde gerekli karar alınır,
· Bu kararla noterde imza sirküleri tanzim ettirilir,
· Ticaret sicili memurluğuna, yönetim kurulu kararının noter
tasdikli sureti ile düzenlenen imza sirküleri verilir ve tescil işlemi
yaptırılır.
· Tescil edilen imza sirküleri Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde
ilân ettirilir.
· İlân edilen imza sirkülerinin yayınlandığı Türkiye Ticaret Sicili
Gazetesi ile notere müracaat edilerek şirket için gerekli olacak esas imza
sirküleri çıkartılır.
| 
