|
Ankara,
01 Ocak 2005
Rüknettin
Kumkale
YMM
ruknettin@kumkale.tr.tc
SERMAYE
AZALTILMASI İLE İLGİLİ YAPILACAK İŞLEMLER VE İLGİLİ
MEVZUAT
1. Genel Olarak
Sermayenin Azaltılması
Sermayenin azaltılması Türk Ticaret
Yasasının 396, 397 ve 398 maddelerine göre yapılabilmektedir. Türk Ticaret
Yasasının bu hükümlerine göre ancak şirket alacaklılarının haklarının tamamını
karşılayacak miktarda aktif mevcut olduğu, mahkemece atanacak bilirkişi
tarafından tespit edilmedikçe esas sermayenin azaltılmasına karar verilemez.
Şirket
iki sebeple sermayenin azaltılmasına karar verebilmektedir.
a. Şirketin
faaliyetini karşılayan kısımdan arta kalan sermayenin şirket bünyesinden
çıkartılarak pay sahiplerine geri verilmesi, yani sermayenin bir kısmının fazla
olup kullanılmıyor olması gerekmektedir.
b. Şirket bünyesinde
ortaya çıkan gerçek zararların ortadan kaldırılması istenmelidir.
Türk Ticaret
Yasası’nın 528. Maddesi “ esas sermayenin azaltılması hali müstesna
olmak
üzere,
ortakların koymayı taahhüt ettikleri sermayenin ödenmesi tecil olunamayacağı
gibi
ortakların
bu borçtan ibra edilmeleri de caiz değildir.” hükümlerini taşımaktadır. Bu hükümlere
göre, sermayenin azaltılmasında ortakların
sermaye taahhüt borçları bulunduğu takdirde bu
taahhüt tecil
edilebilmektedir.
1.2.Sermayenin azaltılmasında uygulanacak yöntemler
- Payların itibari değerlerinin
düşürülmesi
- Pay sayısının azaltılması
- Payların birleştirilmesi : bu konuda anasözleşmede açıklık bulunmalı yada genel kurul toplantısında ortakların
izni alınmalıdır.
a. Yönetim kurulu kararının alınması
b. Anasözleşme tadil metninin hazırlanması
c. Şirketin öz
sermayesinin tespiti ve Türk Ticaret Yasası hükümlerine göre şirket
alacaklılarının haklarının tamamını karşılayacak miktarda aktif mevcut
olduğunun tespiti için mahkemece
bilirkişi atanmasını isteme ve rapor alınması
d. Anonim şirketlerde genel kurul kararının alınması
e. Ticaret sicili memurluğunda tescil işleminin yaptırılması
f. Türkiye ticaret sicili gazetesinde ilân
2. İLGİLİ MEVZUAT
2.1. Türk Ticaret Yasası’ndaki hükümler
Konu
Türk Ticaret Yasası’nın 396,397 ve 398 maddelerine göre
yapılabilmektedir. Bu Yasa Maddeleri Aşağıya Çıkartılmıştır.
III - Esas sermayenin azaltılması:
1. Karar:
Madde 396 - Bir şirket, sermayesini
azaltarak azaltılan kısmın yerine geçmek üzere tamamen ödenecek yeni hisse
senetleri çıkarmak niyetinde değilse umumi heyet, esas sermayenin itibari
kıymetine dair esas mukavelenin hükümlerinin değiştirilmesine karar verir; şu
kadar ki; idare meclisinin talebi üzerine mahkemece tayin edilecek üç bilirkişi
tarafından verilecek müşterek bir raporla, esas sermayenin azaltılmasına rağmen
şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktifler mevcut
olduğu tespit edilmiş olmadıkça böyle bir karar
verilemez.
(Değişik: 16/6/1989-3585/3 md.) Bu hususta 388 inci maddenin üçüncü ve
dördüncü fıkrası hükümleri uygulanır. Kararda bilirkişi raporunun sonucu
açıklanarak sermaye azaltılmasının ne tarzda yapılacağı gösterilir.
Esas sermayenin azaltılmasından kayıtlara göre doğacak bir kazanç
münhasıran itfalar için kullanılabilir.
(Değişik: 24/6/1995 - KHK-559/8 md.) Esas sermaye hiç bir suretle bu
Kanunun 272 nci maddesi ile belirlenen asgari sermaye miktarından aşağı
indirilemez.
2.
Alacaklıları davet:
Madde 397 - Umumi heyet esas
sermayenin azaltılmasına karar verdikten sonra idare meclisi bu kararı 37 nci
maddede anılan gazetede ve aynı zamanda esas mukavele ile muayyen şekilde üç
defa ilan ederek 37 nci maddede anılan gazetedeki üçüncü ilandan itibaren iki
ay içinde alacaklarını beyan etmek suretiyle ödeme veya teminat isteyebileceklerini alacaklılara bildirir. Şirketçe
malum olan alacaklılara ayrıca davet mektupları gönderilir.
Esas sermaye zararlar neticesinde bilançoda husule gelen bir açığı
kapatmak maksadıyla ve bu açıklar nispetinde azaltılacak olursa idare
meclisince alacaklıları davetten ve bunların haklarının ödenmesinden veya
temininden vazgeçilebilir.
3.
Kararın icrası:
Madde 398 - Esas sermaye, ancak
alacaklılara verilen müddetin bitmesinden ve beyan edilen alacakların
ödenmesinden veya temin edilmesinden sonra fiilen azaltılabilir.
Azaltma kararının icrası için hisse senetleri miktarının mübadele
veya damgalanmak suretiyle veyahut diğer bir
tarzda azaltılmasına lüzum görüldüğü halde yapılan ihtara rağmen geri
verilmemiş olan hisse senetleri, şirketçe iptal edilebilir.
Mübadele için şirkete geri verilmesi zımnında yapılan tebliğlere, geri
verilmeyen senetlerin iptal olunacağı hususu da yazılır.
Pay sahiplerinin mübadele olunmak üzere şirkete geri verdikleri hisse
senetlerinin miktarı, karar gereğince mübadeleye yetmezse bu senetler iptal
olunarak bunların mukabilinde verilmesi gereken yeni senetler satılıp paylarına
düşen miktar şirkette saklanır.
Yukarı ki fıkralarla 396, 397 nci maddelerde yazılı şartlara riayet
edilmiş olduğunu gösteren vesikalar
ibraz edilmedikçe esas sermayenin azaltılmasına dair karar ve sermayenin
gerçekten azaltılmış olması keyfiyeti, ticaret siciline kaydolunamaz.
2.2.
Ticaret Sicil Nizamnamesi’ndeki Hükümler
Sermayenin azaltılması Ticaret Sicil
Nizamnamesinin 64. Maddesinde hüküm altına alınmıştır.
D) Esas Sermayenin azaltılması:
Madde 64 - Esas
sermayenin azaltılması ilişkin kararın tescil edilebilmesi için mahkemece tayin
edilecek üç bilirkişi tarafından ittifakla verilen raporda, sermayenin
azaltılması rağmen şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak
miktarda aktifler bulunduğunun, bu aktiflerin nelerden ibaret olduğunun ve
bunlara ne şekilde değer biçilmiş bulunduğunun açıkça gösterilmiş olması
şarttır.
Esas sermayenin
azaltılmış olduğunun tescili için İdare Meclisince alacaklılarının Türk Ticaret
Kanunun 397 nci maddesi hükmünce alacaklarını bildirmeye çağrılmış olmaları ve
şirketçe adresleri bilinen alacaklılara mektup gönderilmiş olması ve azaltma
kararının yerine getirilmesine alacaklıların alacaklarını bildirmeleri için
verilmiş olan müddetin geçmesinden sonra başlanılmış bulunması şarttır. bundan
başka iptal edilen veya ortaklardan geri alınan senetlerin değerleri ve
sayıları ile ortaklara yeniden verilen senetlerin değer ve sayılarını gösteren ve kanuna
uygun şekilde kurulmuş bulunan defterlerdeki yazıların noterce tasdikli
örneklerinin ibrazı dahi lazımdır.
Sermaye
azaltılmasının zarar neticesinde meydana gelen bilanço açığını kapatmak
maksadıyla yapıldığı hallerde İdare Meclisince alacaklıların çağrılarak
haklarının ödenmesinden veya temininde vazgeçilmesine karar verildiği takdirde,
bu muamelelerin delilleri aranmaz.
Türk Ticaret
Kanunu'nun 329 ncu maddesinin birinci fıkrasının birinci bendi hükmünce
devralınmış olan hisse senetlerinin ortadan kaldırılmasına ait zaptın ticaret
siciline verilmesi üzerine bunun muhtevası
kısaca tescil olunur.
Sermayenin
azaltılması muamelesinin tamamlanmış olduğuna ait tescilde ortadan kaldırılan
hisse senetlerinin sayısı ve mecmuu değeri ve ortaklara verilen veya ortaklar
elinde kalan hisse senetlerinin sayısı ile mecmuu değeri gösterilir. (T.Ticaret
Kanununun 396, 397, 398, 329 fıkra I bent I ve fıkra 2 cümle I).
2.3.Genel Kurul toplantısı ile ilgili hükümler
7. Ağustos. 1996 Tarih Ve 22720 Sayılı Resmi Gazetede
Yayınlanan “Sermaye Şirketlerinin Genel Kurul Toplantıları Ve Bu Toplantılarda
Bulunacak Sanayi Ve Ticaret Bakanlığı Komiserleri Hakkında Yönetmelik
“ in Toplantı ve Karar
Nisapları başlıklı 24. Maddesinde Anonim Şirketlerin Genel Kurullarında
Şirketin Sermayesinin azaltılması halinde aranacak Toplantı ve Karar Nisapları
açıklanmaktadır.
Not : Sermaye Azaltılması ile ilgili
konuların altı çizilmiştir.
Toplantı ve Karar Nisapları Madde 24 - Anonim Şirketler: Anasözleşmede daha ağır bir nisap öngörülmemişse genel kurul toplantılarında gerekli olan toplantı
ve karar nisapları aşağıda gösterilmiştir.
a) Olağan genel kurul toplantı gündemini oluşturan konuların görüşüleceği genel kurul toplantısında
şirket sermayesinin en az 1/4 ünü temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunmaları
şarttır. İlk toplantıda bu nisabın bulunmaması halinde yapılacak ikinci toplantıda hazır bulunan pay
sahipleri veya vekillerinin temsil ettikleri sermayenin miktarı ne olursa olsun müzakere yapmaya ve
karar vermeye yetkilidir.
b) Şirketin tabiyetini değiştirmek veya pay sahiplerinin taahhütlerini artırmak hususundaki
müzakereler için bütün pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunmaları şarttır.
c) Şirketin mevzu veya nev'inin değiştirilmesine ilişkin genel kurul toplantılarında şirket sermayesinin
en az üçte ikisine sahip olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunması şarttır. İlk toplantıda
bu nisabın sağlanamaması durumunda yapılacak ikinci toplantıda ise esas sermayenin yarısına sahip
olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunmaları gerekir.
d) Yukarıda (b) ve (c) bentlerinde belirtilen hususlar dışındaki değişiklikler ile şirket sermayesinin
arttırılması veya azaltılması için yapılacak genel kurul toplantılarında şirket sermayesinin en az
yarısına sahip olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunması şarttır.
İlk toplantıda bu nisap olmaması nedeniyle en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda müzakere
yapılabilmesi için şirket sermayesinin en az üçte birine sahip olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin
hazır bulunması yeterlidir.
e) İmtiyazlı pay sahipleri genel kurul toplantısında müzakere yapılabilmesi için, imtiyazlı payların
en az yarısına sahip pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunmaları şarttır. ilk toplantıda bu
nisabın olmaması halinde en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda imtiyazlı payların en az üçte
birine sahip olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunması yeterlidir.
f) Genel kurul toplantısında tahvil ihracının müzakere edilebilmesi için şirket sermayesinin en az
yarısına sahip pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunmaları şarttır. İlk toplantıda bu nisabın
sağlanamaması halinde en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda ise esas sermayenin üçte
birine sahip pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunması gereklidir.
g) Genel kurul toplantılarında şirketin tasfiyesi ile bir başka şirketle birleşmesinin müzakeresinin
yapılabilmesi için şirket sermayesinin en az üçte ikisine sahip pay sahiplerinin veya temsilcilerinin
hazır bulunmaları şarttır. İlk toplantıda bu nisabın olmaması halinde yapılacak ikinci toplantıda ise,
esas sermayenin yarısına sahip olan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin bulunması gereklidir.
h) Genel kurul toplantısında, şirket aktiflerinin toptan satışının müzakere edilebilmesi için şirket
sermayesinin en az yarısına sahip pay sahiplerinin veya temsilcilerinin hazır bulunması şarttır. İlk
toplantıda nisabın olmaması halinde en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda esas sermayenin
üçte birine sahip pay sahiplerinin veya temsilcilerinin bulunması yeterlidir.
ı) Bu maddenin (d,e,f ve g) bentlerinde sayılan hususlarla ilgili yapılan genel kurul toplantılarında
belirtilen nisapların olmaması nedeniyle yapılacak ikinci toplantıların bir aylık süreden sonra yapılması
halinde ilk toplantınisapları aranır.
i) Kararlar, yukarıda sayılanlardan (b) bendine göre toplanan genel kurullarda bütün pay
sahiplerinin veya temsilcilerinin ittifakıyla, bunun dışındaki bentlere göre toplanan genel kurullarda
ise mevcut reylerin ekseriyetiyle verilir.
| 
