YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK   

08 Temmuz 2003

Şadi ÇETİN

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİR    

İşletmelerde faaliyetlerin ve işlemlerin sağlıklı ve güvenilir bir şekilde işleyişini sağlamak, faaliyet sonuçlarını ilgili mevzuat çerçevesinde denetlemeye, değerlendirmeye tabi tutarak gerçek durumu ilgililerin ve resmî mercilerin istifadesine tarafsız bir şekilde sunmak ve yüksek meslekî standartları gerçekleştirmek amacıyla, 13/06/1989 tarihinde yayımlanan 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî Müşavirlik Kanunu ile yeminli mali müşavirlik mesleği  bu günkü yasal statüsüne kavuşmuştur.

Yeminli malî müşavir (YMM) olabilmek için aranan genel şartların yanı sıra; en az 10 yıl serbest muhasebeci malî müşavirlik yapmış olmak, yeminli mali müşavirlik sınavını vermiş olmak, yeminli malî müşavir ruhsatını almış olmak şartları aranmaktadır. Kanunları uyarınca vergi inceleme yetkisi almış olanların, bu yetkiyi aldıkları tarihten itibaren kamu kurum ve kuruluşlarında geçen hizmet süreleri ile hukuk, iktisat, maliye, işletme, muhasebe, bankacılık, kamu yönetimi ve siyasal bilimler dallarında öğretim üyeliği veya görevliliği yapmış olanların bu hizmetlerinde geçen süreleri serbest muhasebeci malî müşavirlikte geçmiş süre olarak kabul edilmektedir. Kanunları uyarınca vergi inceleme yetkisi almış ve meslekî yeterlilik sınavını vermiş olanlar ile yukarıda sayılan konularda profesörlük unvanı almış bulunanlar için sınav şartı aranmamaktadır.

YMM mesleğine kabul edilenler, görevlerine fiilen başlamadan önce, Asliye Ticaret Mahkemesinde; "Yeminli malî müşavirlik mesleğinin, bir kamu hizmeti olduğunu bilerek, Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına, meslekî kurallara ve meslek ahlakına uyacağıma, mesleğimi tam bir bağımsızlık, tarafsızlık ve dürüstlükle yerine getireceğime, üzerime aldığım işleri dikkat ve özenle yapacağıma, namusum ve şerefim üzerine yemin ederim." şeklinde yemin ederler.

YMM'ler gerçek ve tüzelkişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin malî tablolarının ve beyannamelerinin mevzuat hükümleri, muhasebe prensipleri ile muhasebe standartlarına uygunluğunu ve hesapların denetim standartlarına göre incelediğini tasdik etmektedirler. YMM'ler tarafından tasdik edilmiş mali tablolar, kamu idaresinin yetkili memurlarınca, tasdikin kapsamı ölçüsünde incelenmiş bir belge olarak kabul edilmektedir. YMM'ler yaptıkları tasdikin doğru olmaması halinde, tasdikin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludurlar. Şirket şeklinde çalışılması halinde, yapılan işlerden doğacak cezaî sorumluluk işi yapan yeminli mali müşavire aittir.

YMM'ler ve bunların yanlarında çalışanlar, işleri dolayısıyla öğrendikleri bilgi ve sırları ifşa edemezler, çeşitli kanunlarla muhbirlere tanınan hak ve menfaatlerden faydalanamazlar. Ancak, suç teşkil eden halleri yetkili mercilere duyurmak zorundadırlar. YMM'lerin iş elde etmek için reklam sayılabilecek faaliyetlerde bulunmaları yasaktır. Tabela veya basılı kâğıtlarında ruhsatname ile belirlenen meslekî unvanları dışında başka sıfat kullanamazlar. Mesleki faaliyetin yürütülmesi amacıyla gerçek ve tüzelkişilere tâbi ve onların işyerlerine bağlı olarak hizmet akdi ile çalışamazlar, ticarî faaliyette bulunamazlar, meslekle ve meslek onuru ile bağdaşmayan işlerle uğraşamazlar. Ancak bilirkişilik, tasfiye memurluğu, hayrî ve ilmî kuruluşların yönetim kurulu üyeliği gibi görevler alabilirler. YMM'ler, eşi (boşanmış dahi olsa) usul ve füruundan biri ve 3 üncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sıhrî hısımlarının veya bunların ortak oldukları firmaların işlerine bakamazlar.

YMM'lerin tarifedeki asgarî miktar altında ücret karşılığında iş kabul etmeleri yasaktır. Aksine hareket edenlere disiplin cezası verilmesi gerekmektedir. YMM'ler, görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı, fiillerinin niteliğine göre Türk Ceza Kanununun devlet memurlarına ait hükümleri uyarınca cezalandırılırlar. Mesleğin vakar ve onuruna aykırı fiil ve hareketlerde bulunanlarla, görevlerini yapmayan veya kusurlu olarak yapan yahut da görevinin gerektirdiği güveni sarsıcı hareketlerde bulunan meslek mensupları hakkında, durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre disiplin cezaları verilmektedir.

YMM'lik mesleği esas itibariyle danışma ve denetim mesleğidir. Bu nedenle bağımsız olmaları gerekmektedir. YMM'ler tarafından yapılan denetim ve tasdik hizmetleri yarı kamusal bir hizmettir. Ancak YMM'ler bu hizmetine karşılık tasdik bedelini mükelleflerden almaktadırlar. Bağımsız ve tarafsız denetim için bu durum bir çelişki arz etmektedir. YMM'lerin yaptığı denetim ve tasdik işleri sadece Maliye Bakanlığı’nın tespit etmiş olduğu tasdik konuları ile sınırlı değildir. Diğer Bakanlıklar, Bankalar, sair resmi ve özel kurum ve kuruluşlar ihtiyaca göre mali tabloların YMM tasdikinden geçmesini ve bir rapora bağlanmasını talep edebilmektedirler.

YMM'lerin vermekte oldukları denetim ve danışmanlık hizmetleri herhangi bir kurala bağlı olmamakla birlikte tasdik hizmetleri (raporlama) özel kurallara bağlanmıştır. Başta Maliye Bakanlığı olmak üzere bir çok kamu kurumu ihtiyaç duyulan alanlarda YMM raporlarına  dayanarak işlem yapmaktadır. YMM raporları çoğu kez uygulamaya hız kazandırırken bazen de umulmadık sorunları beraberinde getirmektedir. Maliye Bakanlığı YMM'ler vasıtasıyla vergi denetimini yaygınlaştırma gayreti içindedir. Bu amaca yönelik olarak; tam tasdik, KDV iadesi, indirim ve istisnaların tasdiki gibi konularda YMM raporları düzenlenmektedir. Ancak YMM raporu  ile KDV iadesi uygulamasında YMM mesleği hak etmediği sıkıntılar yaşamıştır. Her meslekte iyiler-kötüler, başarılılar-başarısızlar, dürüstler-dürüst olmayanlar mutlaka vardır. Bazı münferit olayların mesleğin geneline teşmil edilmesi mümkün değildir. YMM mesleği ülkemiz mali sisteminin geleceği için kendisine çok önemli görevler yüklenmiş ve bu nedenle vazgeçilmesi mümkün olmayan bir meslek olarak gelişimini sürdürmektedir.