|
13
Şubat 2006
Bülent ÇAKAR
Yeminli Mali Müşavir
Eski Baş Hesap Uzmanı
bulentcakar@batiymm.com.tr
2005 YILI KURUMLAR VERGİSİ
KARŞILIĞININ HESABI
2005
yılının son geçici vergi beyannamesinin verileceği bugünlerde, kurumlar vergisi
karşılığının hesaplanması ve kurumlar vergisi beyannamesinin doldurulması
sırasında dikkat edilecek hususlara değinmekte fayda görüyoruz. Bilindiği üzere
kurumlar vergisi beyannamesi 15 Nisan tarihine kadar verilecek ve Nisan ayı
sonuna kadar tek taksitte ödenecektir.
KURUMLAR VERGİSİ MATRAHININ
HESABINDA TİCARİ KARDAN MALİ KARA GEÇİŞ
Kurumlar
Vergisi beyannamesinin Ticari Bilanço
Karı satırına kaydedilen ticari kardan, Dönem Safi Kurum Kazancı (Matrah) satırına kaydedilen mali kara
ulaşırken;
1.
Kanunen kabul
edilmeyen giderlerin ilave edilmesi,
2.
Vergiye tabi
olmayan gelirler ve benzerlerinin indirilmesi,
3.
Zarar olsa dahi
indirilecek istisna ve indirimlerin düşülmesi,
4.
Geçmiş yıl
zararlarının düşülmesi,
5.
Son olarak,
kazancın bulunması halinde indirilecek istisna ve indirimlerin düşülmesi
gerekmektedir.
Daha
sonra Hesaplanan Kurumlar Vergisi satırına
yazılan kurumlar vergisi tutarından;
-varsa
yabancı ülkelerde ödenen vergilerden mahsup edilecek kısım,
-yıl
içinde kesinti yoluyla ödenen vergiler,
-geçici
vergi
mahsup
edilir. Farkın artı veya eksi olmasına göre ödenecek veya iadesi gereken vergi
ortaya çıkacaktır.
1.
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
Yıl
içinde gider yazılan ancak matrahın tespitinde gider olarak dikkate alınması
mümkün olmayan tutarlarlar ile matraha ilavesi gereken diğer unsurlar beyannamenin Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler satırına yazılarak ticari kara
eklenir. Aşağıda belirtilen unsurlar bunlara örnek olarak verilebilir.
-Belgesi
olmayan giderler,
-GVK’nun
40-41’nci maddeleri ile KVK’nun 14-15’nci maddeleri hükümleri uyarınca matrahtan
indirilmesi mümkün olmayan giderler,
-Kıdem
tazminatı karşılığı,
-Ödenmemiş
SSK primleri,
-Özel
iletişim vergisi,
-Alınan
vadeli çek reeskontları,
-Senetsiz
alacak reeskontları,
-Önceki
yıl matrahtan indirilen reeskont gelirlerinin bu yıl iptali nedeniyle gider
yazılan tutar,
-VUK
hükümlerine uygun olmayan karşılıklar (menkul kıymet değer düşüklüğü karşılığı
vb)
-İhracatla
ilgili belgesiz giderlerin binde beş götürü gider yazma haddini aşan kısmı,
-Kanunen
kabul edilmeyen giderlere ilişkin KDV,
-Örtülü
kazanç dağıtımı kapsamına giren ödemeler,
-Örtülü
sermaye sayılan borçlanmalara ilişkin faizler,
-İzah
edilemeyen kasa fazlalıkları için hesaplanan ancak muhasebe kaydı atılmayacak
faiz tahakkukları,
-Satıldığı
yıl 529-Diğer Sermaye Yedekleri Hesabı’na kaydedilen veya sermayeye ilave
işlemi fiilen tamamlanmış istisnaya tabi tutulacak gayrimenkul ve iştirak
hissesi satış kazancı tutarı,
-Bağış
ve yardımlar ile sponsorluk harcamaları, (Bu harcamaların indirimi mümkün olan
tutarları beyannamenin ilgili bölümünde indirim konusu yapılır.)
-İşletmeden
çalınan mal ve paralar ile ilgili zararlar,
-Kurumlar
vergisinden istisna edilen gelirlere ilişkin giderler,
-Binek
otolara ait motorlu taşıt vergileri,
-Önceki
dönem giderleri
-Borçların
döviz satış kuru ile değerlenmesi halinde döviz satış kuru ile döviz alış kuru
arasındaki fark,
-VUK
madde 323’deki şartlar oluşmadığı halde ayrılan şüpheli alacak karşılıkları
veya şüpheli alacak karşılıklarının teminatlı kısmı,
-Enflasyon
düzeltmesine tabi tutulmuş amortismana tabi olmayan iktisadi kıymetlerin (arsa,
iştirak hissesi) satışından zarar doğmuşsa; zararın 2003 enflasyon
düzeltmesinden kaynaklanan kısmı
2.
Vergiye Tabi Olmayan Gelirler ve İndirimler
Beyannamenin
Zarar Olsa Dahi İndirilecek İstisna ve
İndirimler bölümünün Diğer
İndirimler ve İstisnalar satırına yazılması gereken kalemler aşağıda
sayılmış olup örnekler çoğaltılabilir.
-Verilen
vadeli çeklere ait reeskont faiz geliri,
-Önceki
dönem kanunen kabul edilmeyen gider yazılan alınan vadeli çeklere ilişkin
reeskont faiz giderinin bu yıl iptali nedeniyle gelir yazılan tutarı,
-Önceki
dönemde kanunen kabul edilmeyen gider yazılan dövizli borçların döviz satış
kuru ile değerlenmesinden kaynaklanan döviz satış kuru ile döviz alış kuru
arasındaki farkın bu yıl iptal amacıyla gelir yazılan tutarı,
-Personele
ödenmesine karar verilen temettü ikramiyesi,
-Önceki
dönem kanunen kabul edilmeyen gider yazılmış karşılıkların iptalinden oluşan
konusu kalmayan karşılık tutarları,
-2003
yılı enflasyon düzeltmesi sonucu ortaya çıkan reel olmayan finansman giderlerine
ilişkin itfa payı,
-Önceki
dönem kanunen kabul edilmeyen gider yazılan ödenmeyen SSK primlerinden bu yıl
ödenenlerin tutarı,
-Örtülü
sermaye niteliğindeki borçlara ilişkin gelir kaydedilen lehteki kur farkları
3.
Zarar Olsa Dahi İndirilecek İstisnalar
Kurumlar
Vergisi Kanununun istisnalarla ilgili 8’nci maddesinde veya özel kanunlarda yer
alan ve beyannamenin Zarar Olsa Dahi
İndirilecek İstisna ve İndirimler bölümündeki satırlara kaydedilecek
istisnalar aşağıda sayılmış olup bunların kurum kazancından indirimi zarar
yaratsa dahi bu zarar gelecek dönemlerdeki kazançtan indirilebilecektir.
-Tam
mükellef kurumlardan elde edilen temettü payları (iştirak kazancı istisnası KVK
md 8/1)
-Yatırım
fonları veya ortaklıklarının portföy işletmeciliği kazançları, (KVK md 8/4)
-Rüçhan
hakkı kupon satış kazançları ile emisyon primleri (KVK md 8/5)
-Yurt
dışı inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerden sağlanan kazançlar
(KVK md 8/7)
-Eğitim,
öğretim ve rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden sağlanan kazançlar (KVK
md 8/8)
-Yurtdışı
iştirak kazançları (KVK md 8/9)
-Yurtdışında
bulunan işyerleri veya daimi temsilciler aracılığıyla elde edilen yurt dışı
kazançlar (KVK md 8/10)
-Yurtdışı
iştirak kazançları (KVK md 8/11)
-Gayrimenkul
ve iştirak hissesi satış kazancı istisnası (KVK md 8/12)
-Araştırma
ve geliştirme harcamaları indirimi (KVK md 14/6)
-Teknoloji
geliştirme bölgelerinde elde edilen kazançlar (4691 s. Kanun geç. Md 2)
-4325
sayılı Kanun uyarınca bazı illerde 1.1.1998-31.12.2000 tarihleri arasında işe
başlamış mükelleflerin elde ettikleri kazançlar
-Serbest
bölgelerde elde edilen kazançlar
-Türk
Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde
edilen kazançlar (4490 s. Kanun ve 69 nolu KVGT)
-Diğer
indirim ve istisnalar
4.
Geçmiş Yıl Zararlarının Mahsubu
Beyannamede
zarar olsa dahi indirilecek istisnalar uygulandıktan sonra kalan bir tutar
varsa bu tutardan geçmiş yıl mali zararları mahsup edilir. Zarar
mahsubunda bilançodaki ticari zarar değil, son beş yıla ilişkin kurumlar
vergisi beyannamesinde (beyannamenin 46 nolu satırı) oluşan mali zararlar
indirim konusu yapılacaktır. 2005 yılı kurumlar vergisi beyannamesinde mahsup
edilecek en eski zarar 2000 yılı mali zararı olacaktır. Vergi barışından
yararlanılmış ise yararlanılan yıllara ait zarar tutarlarının yarısı mahsup
edilecektir. Öte yandan “aynı sektörde faaliyet göstermesi” ve “son beş yıla
ait kurumlar vergisi beyannamelerinin kanuni süresi içinde verilmiş olması”
koşullarıyla KVK’nun 37’nci maddesine uygun olarak devralınan kurumların, devir
tarihi itibariyle aktif toplamını geçmeyen son beş yıla ilişkin zararları
devralan kurum tarafından indirilebilecektir.
5. Kazancın Bulunması Halinde İndirilecek
İstisna ve İndirimler
Beyannamede
zarar mahsubundan sonra kalan bir tutar var ise (51 nolu satırda) bu tutar ile
sınırlı olarak aşağıda sayılan kalemler indirilecektir.
-Risturn
istisnası (KVK md 8/2)
-Bağış,
yardım ve sponsorlukluk harcamaları, (KVK mükerrer md 14)
(Bu
tutarlar ticari karın hesabında gider olarak dikkate alındığı için önce kanunen
kabul edilmeyen gider olarak kurum kazancına eklenir, sonra mükerret 14’ncü
maddeye göre hesaplanan tutarları beyannamenin 53-54-55 ve 56 nolu satırlarında
indirim konusu yapılır. İlgili yılda mahsup edilemeyen bağış, yardım ve
sponsorluk harcamaları sonraki yıla devretmez, indirim hakkı kaybolur.)
-Yatırım
indirimi
(24.4.2003
tarihinden önce alınmış teşvik belgeleri kapsamında hesaplanan ve indirim konusu
yapılan yatırım indirimi tutarları stopaja tabi olup, bu tarihten sonra Gelir
Vergisi Kanununun 19’ncu madde kapsamında yapılan yatırım harcamaları için
hesaplanan ve indirim konusu yapılan yatırım indirimi tutarları % 19,8 oranında
stopaja tabi değildir. Önceki yıllarda mahsup edilememiş eski hükümlere tabi
yatırım indirimi tutarları yeniden değerleme oranında (% 9,8), yeni hükümlere
tabi yatırım indirimi tutarları TEFE artış oranında (% 4,54) endekslenecektir. Eski ve yeni hükümlere
tabi yatırım indirimi tutarlarının bir arada bulunması halinde mükellefler
öncelikle hangisini indirecekleri konusunda önceki dönemlerde serbestçe karar
vermişlerdir. Bu yıl da önceki yıllarda yapılan tercihe uygun olarak indirim
uygulamasına devam edilmelidir. Eski veya yeni hükümlere tabi yatırım indirimi
uygulaması için tercih yapıldığında hangi kategori öncelikle uygulanacak ise
indirime ilk önce o kategorinin en eski
yılından başlanır.
KURUMLAR VERGİSİNİN HESABI
Beyannamenin
69 nolu satırına yazılan kurumlar vergisi matrahı üzerinden % 30 oranında
kurumlar vergisi hesaplanır. Hesaplanan kurumlar vergisinden;
-Yabancı
ülkelerde ödenen vergiler,
-Yurt
içinde kesinti yoluyla ödenen vergiler,
-Geçici
vergi mahsup edilir.
Yurt
içinde kesinti yoluyla ödenen vergilerin mahsup edilebilmesi için beyannamenin
ekinde tablo verilmesi yeterlidir. Mahsup edilemeyen vergiler inceleme raporu
ve teminat gerekmeksizin başka vergi borçlarına mahsup edilebilir. On bin YTL
nı aşmayan nakit iadeler de inceleme raporu ve teminat gerekmeksizin yerine
getirilir. On bin YTL nı aşan kısmın yüzbin YTL na kadar olan kısmı süresinde
tam tasdik sözleşmesi yapan YMM raporu ile yüzbin YTL nı aşan kısmın ise vergi
inceleme raporu ile yapılması gerekmektedir.
Yurt
dışında elde edilen ve Türkiye’de genel netice hesaplarına intikal ettirilen
kazançlardan dışarıda ödenen vergiler, Türkiye’de hesaplanan kurumlar
vergisinden indirilebilir. Mahsup edilemeyen tutar hiçbir şekilde iade
edilmeyecektir.
Yıl
içinde ödenen geçici vergiler hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilir.
Mahsup edilemeyen tutar diğer vergi borçlarına mahsup edilir. Geçici verginin
nakden veya mahsuben iadesi için beyannamenin ilgili satırına iadesi gereken
geçici vergi tutarının yazılması gerekir. Aksi takdirde yıl sonuna kadar vergi
dairesine dilekçe ile başvurmak gerekir.
| 
