ÖZEL TÜKETİM VERGİSİNDE I SAYILI LİSTE VE MADENİ YAĞLAR     

İstanbul 19 Şubat 2006

Şükrü Şenalp

YMM

Galatasaray Üniversitesi Öğretim Görevlisi

sukrusenalp@superonline.com

ÖZEL TÜKETİM VERGİSİNDE I SAYILI LİSTE VE MADENİ YAĞLAR

Madeni yağ pazarı genel olarak otomotiv ve sanayi madeni yağları şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Otomotivde kullanılan madeni yağlar ise temelde mineral yağlar ve sentetik yağlar şeklinde iki başlıkta incelenebilmektedir. Her iki yağ çeşidi de ham petrolden elde edilmektedir. Ancak, mineral yağlar doğrudan doğruya ham petrolün rafine edilmesinden, sentetik yağlar ise rafine işleminin en saf elemanlarının kimyasal olarak formüle edilmesinden elde edilmektedir. Sentetik yağlar özellikle modern motorların karşılaşabilecekleri en ağır koşullarla baş edebilmek için geliştirilmiştir. Sentetik yağların mineral yağlara oranla daha akıcı olması, yağlanma görevini daha hızlı yerine getirmesine, dolayısıyla motorun korunmasını büyük ölçüde artırmasına yol açmaktadır. Teknolojide  kaydedilen ilerleme o motor yağının her marka ve model otomobil için kullanımını artırmaktadır. Her motor üreticisinin, araç motorunun farklı özellik arz etmesi nedeniyle ayrı yağ kalite sınıfı (şartnamesi) bulunmakta, dolayısıyla yağlar bu kalite sınıflarını karşılayabilmek için farklı özelliklere sahip olmaktadırlar.

2710.19.81.00.11,         2710.19.81.00.12,    2710.19.81.00.13,      2710.19.81.00.14,

2710.19.81.00.19,         2710.19.83.00.00,    2710.19.85.00.11,      2710.19.85.00.12,

2710.19.87.00.00,         2710.19.91.00.00,    2710.19.93.00.00,      2710.19.99.00.11,

2710.19.99.00.12,         2710.19.99.00.13,    2710.19.99.00.14,      2710.19.99.00.15,

3403.11.00.00.11,         3403.11.00.00.12,    3403.11.00.00.19,      3403.19.10.00.00,

3403.19.91.00.11,         3403.19.91.00.19,    3403.19.99.00.11,      3403.19.99.00.12,

3403.19.99.00.13,         3403.19.99.00.19,    3403.91.00.00.00,      3403.99.10.00.00,

3403.99.90.00.00

Madeni yağ: Baz yağına veya kimyasal sentez yöntemi ile işlenen maddelere, bazı katkıların ilavesi sonucu, hareketli ve temas halinde olan iki yüzey arasındaki sürtünme ve/veya aşınmayı azaltma veya soğutma özelliğine sahip mamul haline getirilen doğal veya yapay maddeleri ifade eder.

Bu çalışmamızın konusunu madeni yağ piyasasındaki özel tüketim vergisi uygulamalarında karşılaşılan ve zaman zamanda haksız rekabete konu olabilecek hususlara dikkat çekmektir.

Talep ikamesi açısından, özellikle mineral yağda meydana gelecek bir fiyat artışında bu yağı kullanan tüketicilerin sentetik yağa taleplerini kaydıracakları, sentetik yağı kullanan tüketicilerin ise kalitesi ve tamir, bakım servislerinin tavsiyeleri çerçevesinde bu yağı kullanmaya devam edecekleri ancak önemli fiyat artışları karşısında talep kaymasının yaşanabileceği hususları dikkate alındığında, her iki yağın ikame edilmeleri nedeniyle aynı pazarda yer aldıkları, bu çerçevede ilgili ürün pazarı otomotiv madeni yağları ve müstahzarları pazarı olarak belirlenmiştir.

ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ KANUNU

“Ülkemizde, 1985 yılında genel tüketim vergileri alanında yapılan reformla, 8 adet dolaylı vergi yürürlükten kaldırılmış ve katma değer vergisi uygulamaya konulmuştur. Genel tüketim vergilerine ilişkin söz konusu reform sonrası, dolaylı vergiler alanındaki ikinci reform özel tüketim vergisiyle yapılmaktadır. Özel tüketim vergisi (bundan sonra “ÖTV” olarak anılacaktır) uygulaması ile belirli ve az sayıda mal grubu kapsama alınarak bir yandan söz konusu malların vergilendirilmesine ilişkin oldukça karmaşık hale gelen mevcut yapının basitleştirilmesi sağlanmakta diğer yandan ise basitleşen sistem yardımıyla yükümlülerin vergiye gönüllü uyumlarına katkı sağlanması hedeflenmektedir. Dolaylı vergiler alanında ciddi bir basitleştirme öngören ÖTV’de 16 adet vergi, harç, fon ve pay yürürlükten kaldırılmaktadır.

Öte yandan, dolaylı vergiler alanında Avrupa Birliği müktesebatına uyum sağlanması Tasarının bir diğer önemli hedefidir.” (ÖTVK genel gerekçesi) 

İşte bu amaçlarla hazırlanan 06.06.2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun (ÖTVK) 19. maddesinin (c) bendi hükmüne göre; 1 Ağustos 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Kısaca ÖTV’nin konusunu; ÖTV kapsamına giren malların teslimi, ilk iktisabı veya ithali oluşturmaktadır. ÖTV kapsamına giren mallar, Kanun’a ekli “I”, “II”, “III” ve “IV” sayılı listelerde Türk Gümrük Tarife Cetvelinde yer alan Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon (GTİP) numaraları itibariyle tespit edilmiştir.

ÖTV Kanunu’nun 1. maddesinde, verginin konusuna giren malların bir defaya mahsus olmak üzere vergiye tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır. Bu nedenle tesliminde, ilk iktisabında veya ithalinde ÖTV ödenen malların daha sonraki teslimlerinde vergi uygulanmayacaktır. Bu husus ÖTVK’nın 1. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesinde; “Bir defaya mahsus olmak üzere özel tüketim vergisine tabidir.” şeklinde ifade edilmiştir.

Madeni yağlardan alınan ÖTV'nin uyumlaştırılması

Ülkemizde  ÖTV’nin gündeme gelişi 92/81/AET Sayı ve 19/10/1992 Tarihli aşağıya aktarılan Madeni yağlardan alınan ÖTV'nin uyumlaştırılması konusunu içeren Konsey Direktifi ile gerçekleşmiştir.

KONSEY DİREKTİFİ

Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu kuran antlaşmayı ve özellikle Antlaşmanın 99 uncu maddesini göz önünde bulundurarak;

Komisyonun önerisini dikkate alarak(*);

Avrupa Parlamentosunun görüşünü dikkate alarak(**);

Ekonomik ve Sosyal Komitenin görüşünü dikkate alarak(***);

Özel Tüketim Vergisine tabi ürünlerin genel düzenlemeleriyle ilgili hükümleri içeren 92/12/AET(****) sayılı Direktifi göz önünde bulundurarak;

Bazı madensel yağlara uygulanabilen en düşük oranlı Özel Tüketim Vergisi hükümlerini içeren 92/82/AET(*****) sayılı Direktifi göz önünde bulundurarak;

İç pazarın tam olarak çalışması amacıyla, genel tüketim kontrol sistemine tabi bütün madeni yağ ürünlerinin tanımlanmasının önemini göz önünde bulundurarak;

Bu direktifin kabul edildiği tarihten itibaren yürürlüğe giren ve birleşik nomenklatür baz alınarak yapılan tanımların faydalı olduğu göz önünde bulundurarak;

Topluluk düzeyinde bazı mecburi istisnaların koyulması gerektiğini göz önünde bulundurarak;

Diğer bazı istisna uygulamalarının Üye Devletler tarafından tercih edilmesi yada Üye Devlet toprakları içerisinde haksız rekabete yol açmayacak azalan oranların uygulanmasının uygun olduğunu göz önünde bulundurarak;

İnaların ve azalan oranların yürürlüğe konmasına yetki veren prosedürün hazırlanmasının gerekli olduğunu göz önünde bulundurarak;

İstisna ve indirilmiş oranların iç pazar üzerindeki etkilerini kontrol etmek için, bütün istisnalar ve indirilmiş oranları, kontrol prosedürlerini hazırlamanın gerekliliğini göz önünde bulundurarak;

Avrupa Toplulukları Konseyi bu Direktifi kabul etmiştir.

Konu

Madde 1

1. Üye Ülkeler, bu direktife uygun olarak madeni yağlara yakınlaştırılmış özel tüketim vergisi uygulayacaktır.

2.Üye Ülkeler, madeni yağlardan alınan özel tüketim vergisinin yakınlaştırılmasıyla ilgili 92/82/AET direktifine uygun olarak kendi oranlarını sabit hale getireceklerdir.

Madde 2

1. Bu direktifte belirtilen madeni yağ şunları içermektedir:

            a) CN (Birleştirilmiş Nomenklatüre, BN şeklinde geçecektir.) kod 2706 kapsamındaki ürünler.

            b) BN kod 2707 10, 2707 20, 2707 30, 2707 50, 2707 91 00 ve 2707 99 (2707 99 30, 2707 99 50 ve 2707 99 70 hariç) kapsamlarına giren ürünler.

            c) BN kod 2709 kapsamına giren ürünler.

            d) BN kod 2710 kapsamına giren ürünler.

            e) Doğal gaz hariç, saf kimyevi metan ve propan gazları dahil olmak üzere BN kod 2711 kapsamına giren ürünler.

            f) BN kod 2712 10, 2712 20 00, 2712 90 31, 2712 90 33, 2712 90 39 ve 2712 90 90 kapsamına giren ürünler.

            g) Reçine ürünleri, kullanılmış ağartıcı kimyevi maddeler, asit artıkları ve temel artıklar hariç olmak üzere BN kod 2713 kapsamına giren ürünler.

            h) BN kod 2715 kapsamına giren ürünler.

            i) BN kod 2901 kapsamına giren ürünler.

            j) BN kod 2902 11 00, 2902 12 90, 2902 20, 2902 30, 2902 41 00, 2902 42 00, 2902 43 00 ve 2902 44 kapsamına giren ürünler.

            k) BN kod 3403 11 00 ve 3403 19 kapsamına giren ürünler.

            l) BN kod 3811 kapsamına giren ürünler.

            m) BN kod 3817 kapsamına giren ürünler.

2. Eğer 92/82/AET direktifinde vergi oranları belirtilmeyen madeni yağlar, satış amacıyla veya kalorifer ya da motor yakıtı olarak kullanıldığında özel tüketim vergisi oranı kalorifer ya da motor yakıtlarına uygulanan oranla aynıdır.

3. 1 inci fıkrada belirtilen vergilendirilebilir ürüne ek olarak, kullanım, satış veya motor yakıtı olarak kullanılacak ürünler ya da ilave motor yağları, motor yağları olarak vergilendirilir.

Kullanım, satış yada ısınma amaçlarıyla alınan kömür, linyit, turba dışındaki hidrokarbonlar ya da diğer benzer hidrokarbonlar, madeni yağlara uygulanan özel tüketim vergisi oranında vergilendirilir.

Ancak kömür, linyit, turba veya diğer benzer katı hidrokarbonlar yada doğal gazlar 92/12/AET sayılı Direktifin 3 üncü maddesinde belirtildiği gibi vergilendirilir.

4. 1 inci fıkrada Birleşik Nomenklatüre atfen yapılan referans kodları, bu direktifin kabulüyle yürürlüğe girecektir.

(*) 21.12.1990 tarih ve C 322 sayılı R.G. s.18

(**) 15.7.1991 tarih ve C 183 sayılı R.G. s.289

(***) 18.3.1991 tarih ve C 69 sayılı R.G. s.25

(****) 23.3.1992 tarih ve L 76 sayılı R.G. s.1

(*****) Bu gazetenin 19 uncu sayfası

ÖZEL TÜKETİM VERGİSİNDE İNDİRİM, TECİL VE TERKİN

Özel Tüketim Vergisi Kanunu tecil ve terkin uygulamasına üç farklı işlemde yer vermiştir. Kanunun 8. maddesinde yer alan düzenlemeye göre;

1- ÖTVK’ya ekli “I” sayılı listenin (B) cetvelindeki malların “I” sayılı listeye dahil olmayan malların imalinde kullanılmak üzere ithalatçıları veya imalatçıları tarafından tesliminde;

2- İhraç edilmek şartıyla ihracatçılara teslim edilen mallara ait Özel Tüketim Vergisinde;

3- “III” sayılı listede yer alan malların tamamının veya bir kısmının teslimlinde veya ithalinde tahakkuk eden vergide,

tecil ve terkin uygulaması söz konusu olabilecektir.

ÖTVK’nın 8. maddesinin l numaralı paragrafında; “Bu Kanuna ekli “I” sayılı listenin (B) cetvelindeki malların, “I” sayılı listeye dahil olmayan malların imalinde kullanılmak üzere ithalatçıları veya imalatçıları tarafından tesliminde tarh ve tahakkuk ettirilen özel tüketim vergisinin Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek kısmı, teminat alınmak suretiyle tecil olunur. Söz konusu malların tecil tarihini takip eden aybaşından itibaren on iki ay içinde “I” sayılı listeye dahil olmayan malların imalinde kullanılması halinde tecil olunan vergi terkin edilir. Bu hükümlere uyulmaması halinde tecil olunan vergi, vade tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 51. maddesinde belirlenen gecikme zammı ile birlikte alıcıdan tahsil edilir. Ancak tecil edilen verginin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda belirtilen mücbir sebepler dolayısıyla terkin edilememesi halinde bu vergi tecil tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme Alacakların Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48. maddesine göre ilgili dönemler için geçerli tecil faizi ile birlikte alıcıdan tahsil edilir.” ifadesi yer almaktadır.

Tecil-terkin uygulamasından sadece “Sanayi Sicil Belgesi”ne sahip imalatçılar yararlanabilecektir. Sanayi Sicil Belgesi sahibi olmamakla birlikte anılan belge için Sanayi Bakanlığı’na müracaat edilmesi durumunda da imalatçı vasfının varlığını kabul etmek ve ilgilinin tecil-terkinden yararlandırılmasının sağlanması gerekir düşüncesindeyiz. “I” sayılı listenin (B) cetvelinde yer alan ürünlerin bir veya birkaçını “I” sayılı listede yer alan malların dışındaki malların (ÖTV’ye tabi olsun veya olmasın) imalinde kullanmak üzere ithalatçıdan veya rafineriler dahil imalatçılardan satın alarak tecil-terkin uygulamasından yararlanmak isteyen imalatçılar 1 seri numaralı ÖTV Genel Tebliğinin 2 no.lu ekinde yer alan “Talep ve Taahhütname” ile birlikte Sanayi Sicil Belgesinin noter veya Yeminli Mali Müşavir (YMM) tarafından onaylanmış bir örneğini ÖTV mükellefi olan satıcıya vereceklerdir. (B) cetvelinde yer alan malları ithal veya rafineriler dahil imal edenler tecil-terkin kapsamında teslim ettikleri mallar için Bakanlar Kurulunun 2002/4675 sayılı kararı4 ile (B) cetvelindeki malların 4760 sayılı Kanunun 8. maddesinin “1” numaralı fıkrası uyarınca tesliminde kilogram başına 0,050 YTL olarak belirlenen tutara göre ÖTV hesaplayarak ÖTV beyannamelerinin (36) numaralı bölümünde beyan edeceklerdir. Bakanlar Kurulunun 2002/4481 Sayılı Kararı5 ile ÖTVK’ya ekli “I” sayılı listenin (B) cetvelindeki malların “I” sayılı listeye dahil olmayan malların imalinde kullanılmak üzere ithalatçıları veya rafineriler dahil imalatçılar tarafından tesliminde, her bir kilogram için belirlenen ÖTV’nin 0,015 YTL’yi aşan kısmının tecil edilmesi uygun görüldüğü göz önünde bulundurularak beyan edilen verginin kilogram başına 0,015 YTL yi aşan kısmı tecil edilecek, kalan kısım tahsil edilecektir. ÖTV mükellefi olan ithalatçı veya imalatçılar (B) cetvelindeki malların teslim edildiği dönem beyannamesine alıcının verdiği “Talep ve Taahhütname” ile Sanayi sicil belgesinin kendileri tarafından aslının aynısı olduğu kaşe tatbik edilip imzalanmak suretiyle onaylanmış fotokopilerini ekleyeceklerdir.

Yukarıda belirtilen tecil işleminin yapılabilmesi için tecil edilecek ÖTV tutarı ile 12 aylık gecikme faizinin toplamı kadar teminat verilmesi gerekmektedir. ÖTVK’nın 16. maddesinin 4 numaralı fıkrasının Maliye Bakanlığına verdiği yetki uyarınca 1 seri no.lu ÖTV Genel Tebliği ile “I” sayılı listedeki mallar için gümrükte alınacak teminatın “banka teminat mektubu” olması zorunluluğu getirilmiş ancak ÖTVK’ nın 10. maddesinin 2 numaralı fıkrasının Maliye Bakanlığı’na verdiği yetki uyarınca tecil-terkin kapsamında alınacak teminatın türüne ilişkin bir belirleme yapılmamıştır. Bu nedenle, tecil-terkin kapsamında alınacak teminatın 6183 sayılı Kanun’un 10. maddesinde sayılan ve aşağıda gösterilen iktisadi kıymetlerden bir veya birkaçının olması mümkündür:

- Para.

- Banka teminat mektupları.

- Hazine tahvil ve bonoları.

- Hükümetçe belli edilecek Milli esham ve tahvilat.

- İlgililer veya ilgililer lehine üçüncü şahıslar tarafından gösterilen ve alacaklı amme idarelerince haciz varakalarına dayanarak haczedilen menkul ve gayrimenkul mallar.

Genel ve katma bütçeli idareler ile il özel idareleri ve sermayesinin %51’i veya daha fazlası bunlara ait kuruluşlardan teminat aranmayacaktır. Ayrıca, “I” sayılı listenin (B) cetvelinde yer alan mallardan son iki yılda satın aldığı veya ithal ettiği miktarın tamamını “I” sayılı listeye dahil olmayan malların imalinde kullandığına dair vergi inceleme raporu veya YMM raporu bulunan mükellefler yukarıda belirtilen şekilde hesaplanan teminat miktarının %5’i tutarında teminat vererek tecil işlemini yaptırabileceklerdir. Tecil edilen tutar için 6183 sayılı Kanun’un 48. maddesinde öngörülen tecil faizi ise hesaplanmayacaktır.

ÖTV tecil edilerek satın alınan malların satın alma tarihinden itibaren 12 ay içinde imalatçı tarafından ÖTVK’ ya ekli “I” sayılı liste dışındaki malların üretiminde kullanıldığının 12 aylık süreyi takip eden 6 ay içinde Yeminli Mali Müşavir tarafından düzenlenen üretim raporu ile belgelendirilmesi üzerine tecil edilen vergi terkin edilecek ve teminat çözülecektir.

Görüldüğü üzere tecil-terkin uygulamasından yararlanabilmek için (B) cetvelinde yer alan malların “I” sayılı liste dışında kalan ürünlerin üretiminde kullanılması için azami 12 aylık bir süre sınırı getirilmiştir. Doğal olarak, anılan ürünlerin satın alma tarihinden itibaren 12 aylık azami süre içinde herhangi bir ayda “I” sayılı liste dışındaki bir malın üretiminde kullanılması halinde “YMM Üretim Raporu”nun malın kullanılma tarihini takip eden 6 ay içinde yazılarak ibraz edilmesi üzerine tecil edilen verginin terkini ve teminatın çözümü mümkün olabilecektir.

Diğer taraftan, “I” sayılı listenin (B) cetvelindeki malları tecil-terkin uygulaması kapsamında satın alan veya ithal eden genel ve katma bütçeli idareler ile İl Özel İdareleri ve sermayesinin %51’i veya daha fazlası bunlara ait olan kuruluşlar için bir kolaylık sağlanmıştır. Anılan idare ve kuruluşların (B) cetvelinde yer alan malların 12 ay içinde “I” sayılı listedeki mallar dışındaki malların imalinde kullandıklarına dair idare veya kuruluş yetkililerince imzalanan bir yazıyı vergi dairesine ibraz etmeleri halinde YMM raporu aranmaksızın tecil edilen vergi terkin edilecektir.

İNDİRİM MEKANİZMASI

Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 9. maddesinde; vergiye tabi malların, yer aldığı listedeki başka bir malın imalinde kullanılması halinde ödenen verginin, ödenecek vergiden indirilmesi suretiyle ÖTV’nin her mal için bir kez uygulanması öngörülmüştür.

Bilindiği üzere, özel tüketim vergisi, kapsamına giren her mala bir kez uygulanacaktır. Verginin kapsamına giren malların vergi uygulandıktan sonraki el değiştirmeleri veya iktisapları, verginin konusuna girmeyecektir.

Özel tüketim vergisine tabi tutulmuş bir malın ait olduğu listedeki vergiye tabi bir başka malın imalinde kullanılması halinde, daha önce ödenen verginin, ödenecek vergiden indirilmesi imkanı var iken, özel tüketim vergisine tabi tutulmuş bir malın ait olduğu liste dışında yer alan vergiye tabi bir başka malın imalinde kullanılması halinde, daha önce ödenen verginin, ödenecek vergiden indirilmesi imkanı olmayacaktır.

Bu hususta Maliye Bakanlığı 1 no.lu ÖTV Genel Tebliği’nde açıklamalar yapmış bulunmaktadır. Buna göre; vergiye tabi malların, yer aldığı listedeki başka bir malın imalinde kullanılması halinde ödenen verginin, ödenecek vergiden indirilmesi suretiyle ÖTV’nin her mal için bir kez uygulanması öngörülmüştür.

I Sayılı Listenin B Cetvelinde yer alan ve “Madeni Yağ” olarak belirlenen unsurlar aşağıda listelenmiştir. Bir başka deyişle, bu listede yer alan bir malın karşısında gösterildiği tutarda ÖTV uygulanacağı, yine bu listede yer alan bir malın “I” sayılı listede yer alan malların dışındaki malların (ÖTV’ye tabi olsun veya olmasın) imalinde kullanmak üzere ithalatçıdan veya rafineriler dahil imalatçılardan satın alarak tecil-terkin uygulamasından yararlanabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

Ayrıca İNDİRİM MEKANİZMASI ’nın da yukarıda açıklanan hususlar çerçevesinde bu listede çalışmakta olduğunun göz önünde bulundurulması gerekir.

(*) G.T.İ.P NO: Türk gümrük tarife cetvelindeki gümrük tarife istatistik pozisyon numaralarıdır.

NOT : (B) cetvelindeki malların 4760 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca tesliminde vergi tutarı 0,0500 YTL olarak uygulanır.

NOT: (B) cetvelinde 2710.19.99.00.19 G.T.İ.P. numarası ile yer alan baz yağın; 4760 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (1), (2) numaralı fıkraları uyarınca teslim edilecek veya 5 inci maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca ihraç edilecek olan ve yine aynı cetvelde yer alan Yağlama Yağları`nın imalinde kullanılmak üzere teslim edilmesi halinde, özel tüketim vergisi tutarı 0,0500 YTL/Kg olarak uygulanır.

“Madeni yağ” olarak belirlenmesine rağmen aşağıda yazılı Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonlu maddeler I Sayılı Listede yer almamaktadırlar. Dikkat edilecek olursa; Buradaki ayırt edici özellik, (esas madde olarak içinde ağırlık itibariyle % 70 veya daha fazla petrol yağı veya bitümenli minerallerden elde edilen yağ içeren müstahzarlar hariç) tutulmasıdır.

Bu listede yer alan madeni yağların tesliminde ÖTV uygulanmamaktadır. Dolayısıyla tecil-terkin uygulaması da söz konusu olmamaktadır.