|
İstanbul, 29 Kasım 2004
Talha APAK
Yeminli Mali Müşavir
t.apak@superonline.com
ELEKTRONİK
VERGİ YÖNETİMİNE YÖNELİK E-BEYANNAME UYGULAMASI (DÖNEMİ) BAŞLADI
I. GİRİŞ
Elektronik beyanname uygulamasının amacı; mükelleflerin
vergilendirmeye ilişkin ödevlerini yerine getirmede, gelişen bilgi işlem
teknolojilerinden yararlanmak, vergi beyannameleri ile bildirim ve eklerinin
kolay, hızlı, ekonomik ve güvenilir bir şekilde idareye intikalini sağlamak,
vergi beyannamelerinin doldurulmasındaki hataları en aza indirerek mükellef
mağduriyetini önlemek, vergi dairesinin beyanname kabul, tarh, tahakkuk ve
tahsilat işlemlerini azaltarak iş ve işlemlerini kolaylaştırmak ve diğer
alanlarda mükellefe daha iyi hizmet vermesini sağlamaktır.
213 sayılı
Vergi Usul Kanununun (31.07.2004 tarih, 25539 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
5228 sayılı Kanunun 8 inci
maddesiyle değişik) mükerrer 257 nci maddesinin birinci fıkrasının (4)
numaralı bendi;
“….. vergi
beyannameleri ve bildirimlerin, şifre, elektronik imza veya diğer güvenlik
araçları konulmak suretiyle İnternet de dahil olmak üzere her türlü elektronik
bilgi iletişim araç ve ortamında verilmesi, beyanname ve bildirimlerin yetki
verilmiş gerçek veya tüzel kişiler aracı kılınarak gönderilmesi hususlarında
izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, beyanname, bildirim ve bilgilerin
aktarımında uyulacak format ve standartlar ile uygulamaya ilişkin usul ve
esasları tespit etmeye, bu zorunluluğu beyanname, bildirim veya bilgi çeşitleri,
mükellef grupları ve faaliyet konuları itibarıyla ayrı ayrı uygulatmaya ,.…”
şeklinde değiştirilmiştir. Maliye Bakanlığı’na
verilen yetki kapsamında, konuyu düzenleyen VUK’nun 340 Seri no.lu Genel Tebliği 30.09.2004 tarih, 25599 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak, 01.10.2004
tarihinde geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.
II. ELEKTRONİK
VERGİ YÖNETİMİ
Elektronik vergi
yönetimi (ETA-Electronic Tax Administration)
kavramı ilk kez, Amerikan Vergi İdaresi (IRS-Inland
Revenue Services) tarafından ortaya konulan bir kavramdır. ABD’ de 22 Temmuz
1998 tarihinde Kongre tarafından kabul edilen IRS’ nin Yeniden Yapılanması ve
Reform Kanunu ile, IRS’ n in idari yapısı dört ana operasyon grubu altında
önemli ölçüde yeniden kurulmuştur. Stratejik plan çerçevesinde faaliyetlerini
sürdüren IRS’ ye 2000 yılında, kağıt beyannameye alternatif hızlı, güvenilir,
doğru ve ulaşılması kolay olan IRS elektronik dosyalama (e-file) sistemini
kullanarak 35 milyondan fazla Amerikalı beyannamelerini elektronik biçimde
yollamıştır. (1)
IRS’ nin internet
ortamında çalışan bir gelir idaresine dönüştürülmesi hedeflenmiştir. Böylelikle
mükelleflere verilen hizmetlerde kalite, vergi idaresinin etkinliği ve
verimliliği artmıştır. IRS, mükelleflerin vergi ödemelerini elektronik ortamda
yapabilmelerine imkan veren “Elektronik Federal Vergi Ödeme Sistemi” (EFTP- Elektronic Federal Tax Payment ) ’ni
(bir alt sistemini) ülke çapında uygulamaya başlamıştır. ABD Gelir idaresinin
kullandığı e-beyanname yöntemi ile milyonlarca mükellef vergi beyannamelerini
kolaylıkla hazırlamaktadır. Ayrıca mükellefler vergilerini elektronik sistem
ile (banka hesabından veya kredi kartı ile) ödeyebilmektedirler. (2)
Genel olarak;
vergi yönetimlerinin çözülmesi gereken iki temel sorunu bulunmaktadır. Bunlar; uluslararası ticaretteki baş döndürücü
gelişme ve yeni teknolojilerin mükelleflere sağladıkları olanaklardır.
Uluslararası ticaret, dünya ticaret hacmini ve buna bağlı olarak da hazinenin
vergi gelirlerini artırmaktadır. Vergi idareleri yaşadıkları büyük kayıpları
gidermek için mükellefleri takip etmeye çalışsa da mükellefler vergi
idarelerinin önünde gitmektedir. Bunu sağlayan temel dinamik ise teknolojik
devrimdir.
III. TÜRKİYE’DE E-BEYANNAME (DÖNEMİ) UYGULAMASI
A-Niçin E-Beyanname
Türkiye’deki elektronik
vergi dönemi (yönetimi) ile; mükellefleri, kağıt kullanması yerine,
beyannamelerini elektronik yöntemleri kullanarak idareye yollamalarını kapsayan
bir yöntem olarak başlatılmış bulunmaktadır.
VEDOP (Vergi
Daireleri Otomasyon Projesi) kapsamında İnternet Vergi Dairesi, 01.09.2000 den itibaren kurumlar
vergisi mükellefleri, 01.09.2001 den
itibaren gelir vergisi mükellefleri için hizmet vermeye başlamıştır.
Nihayet, 01 Ekim 2004 tarihi itibari ile; başlayan e-beyanname
uygulamasının işlerlik kazanmasının vergi yönetimi ve mükellefler açısından
önemi aşağıda açıklanmıştır.
1)
Vergi toplama maliyetleri azalacaktır.
2)
Mükelleflere hızlı ve verimli hizmet sunulabilecektir.
3) Zaman
ve emekten tasarruf, 7 gün/24 saat beyan ve ödeme yapılacaktır.
4) Vergi
yükümlüsünün ve hazinenin vergi planlaması yapmasına olanak sağlayacaktır.
5) Kayıtdışı
ekonominin daralmasına yardımcı olacaktır.
E-Beyanname
döneminde de; gerek mükelleflerin, gerekse maliye görevlilerinin talebi olan
işlemlerin basitleştirilmesi kapsamında aşağıdaki önlemler alınmalıdır.
1)
Beyanname formatlarının açık ve anlaşılır olarak hazırlanması,
2)
Dosyaların işlem görme hızının artırılması,
3)
Bazı sorunların telefon veya teknolojik araçlar yardımıyla çözümlenebilmesi,
4) Mükellef
bazında takip ve mükellef temsilcisi sistemlerinin geliştirilmesi,
5)
Mükelleflerin vergi dairelerinden olabilecek taleplerinin de elektronik ortamda
alınması yönünde diğer önlemlerin geliştirilmesi.
B-
Meslek Mensubu Aracılığı İle e-Beyanname
Gönderilmesi ve Meslek Mensuplarının Sorumlulukları
Beyannamelerini
kendileri göndermek üzere başvuran ve kendisine kullanıcı kodu, parola ve şifre verilen mükellefler, vergi
idaresince geçerliliği kabul edilmiş beyannameyi
onaylamakla e-Beyannameyi imzalamış sayılacaktır.
Beyannamelerini yetki
verilmiş meslek mensupları aracılığıyla gönderen mükelleflere ait
beyannamelerin onay işleminin meslek mensubunca yapılmasıyla birlikte, bu
beyanname doğal olarak mükellefler tarafından verilmiş addolunacaktır.
Elektronik beyanname
gönderme de aracılık yetkisi verilen meslek mensupları, aralarında hizmet
sözleşmesi bulunan müşterilerine ait beyannamelerin yanı sıra, münferit olarak
talepte bulunan mükelleflerin beyannamelerinin gönderilmesine de aracılık
edebileceklerdir. Bu durumda, meslek mensubu ile mükellef veya vergi sorumlusu
arasında buna ilişkin özel bir sözleşme düzenlenmesi gerekecektir.
Yetki verilmiş meslek
mensupları, aralarında hizmet sözleşmesi bulunan müşterilerine ait
beyannameleri elektronik ortamda gönderebilmeleri için müşteriyle 340 no.lu Tebliğ ekinde yer alan “Elektronik Beyanname Aracılık ve Sorumluluk
Sözleşmesi” ni, münferit talepte bulunan müşteriyle de örneği yine tebliğ
ekinde yer alan, “Elektronik Beyanname
Aracılık Sözleşmesi”ni düzenleyecekler ve sözleşmelerin bir örneğini
müşterilerine vereceklerdir.
340 seri numaralı Tebliğ kapsamında gönderilen e-beyannamelerin meslek mensupları ile ilgili olmak üzere
aşağıdaki iki husus öne çıkmaktadır;
1. Meslek mensubunca da imzalanması gereken bir
beyanname olması halinde, beyannamede yer alan “beyannameyi düzenleyen Serbest
Muhasebeci / Serbest Muhasebeci Mali Müşavir” bölümüne,
2. Yeminli Mali Müşavirlerce tasdik edilecek bir
beyanname olması halinde ise, beyannamede yer alan “beyannameyi tasdik eden
Yeminli Mali Müşavir” bölümüne,
meslek mensubuna ilişkin
sicil bilgilerinin yazılması meslek mensubunun beyannameyi imzalamış / tasdik etmiş sayılması
için yeterli olacaktır. Bu çerçevede, imzalanmış / tasdik edilmiş olan
e-Beyannameler, imzalayan / tasdik eden meslek mensuplarınca gönderilecektir.
Tebliğin (Ek:3)’de yer alan; Elektronik Beyanname Aracılık ve Sorumluluk Sözleşmesinin 3’üncü
maddesinde aşağıda yer aldığı üzere, müşteri ile meslek mensubu arasında bir
taahhüt ilişkisi ortaya konmuştur;
“….Meslek mensubu, söz konusu sözleşmeye konu teşkil eden ve elektronik ortamda ilgili
vergi dairesine gönderilmesine aracılık edilecek olan beyannamelerde yer alan
bilgilerin, defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağı belgelere uygun
olmasından dolayı ortaya çıkacak vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi,
kesilecek ceza ve hesaplanacak faizlerin ödenmesinden, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun
mükerrer 227’nci maddesi uyarınca ve bu maddenin Maliye Bakanlığı’na verdiği
yetkiye istinaden yayımlanan 4 sıra no’lu Vergi Beyannamelerinin Serbest
Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerce İmzalanması Hakkında Genel
Tebliğ hükümleri uyarınca mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen
sorumludur.”
Tebliğin (Ek: 4)’de yer alan; Elektronik Beyanname Aracılık Sözleşmesinin
4’üncü maddesi ise, meslek mensubu ile müşteri arasındaki sınırlı ilişki
nedeniyle, sadece müşteri tarafından meslek mensubuna verilen bilgilerin
beyannameye doğru olarak geçirilmemesi nedeniyle daha dar bir sorumluluk alanı
çizmiştir.
Tebliğin (VII.4) bölümünde yer alan; Beyannamelerin İmzalanması ve Diğer
Hususlarında ise; Kağıt ortamında
düzenlenip verilen beyannamelerle elektronik ortamda düzenlenip gönderilen
beyannamelerin hukuki sonuçları itibariyle hiçbir farkı bulunmamaktadır. Buna
göre, meslek mensuplarının beyannamelerin düzenlenmesi, tasdik edilmesi ve
imzalanmasına ilişkin olarak 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest
Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu, 213 sayılı Vergi
Usul Kanunu ve diğer mevzuatta yer alan sorumlulukları, elektronik ortamda
düzenledikleri beyannameler için de aynen geçerli olacaktır.” şeklinde
açıklamada bulunarak, meslek mensuplarına genel
bir sorumluluk alanı ortaya koymuştur:
IV.DEĞERLENDİRME VE SONUÇ
Küreselleşme ile
birlikte vergi yönetimleri açısından ortaya çıkabilecek gelişmeleri yakından
izlemek gereklidir. Dünya’daki siyasi, ekonomik ve teknolojik gelişmeler
paralelinde ülkemizde de ciddi sayılabilecek reformlar ve değişimler yaşanmakta
olup, bunun en son örnekleri; e-devlet
kapsamında geliştirilen SSK’ ya yönelik e-bildirge
ve nihayet maliyeye yönelik e-beyanname
uygulamasıdır.
Gelişmekte olan ülkelerde
bilgiye ulaşmada internet en kolay ve ucuz iletişim aracı niteliğindedir. Ancak
bu ülkelerin bir çoğu yetersiz alt yapı ve bilgi teknolojileri nedeniyle
internetten yeterince faydalanamamaktadırlar. İletişim alt yapılarının
eksikliği, telefon ve bilgisayar girişlerinin sınırlılığı, fiyatların
yüksekliği ve niteliksiz personel
nedeniyle hizmetin kalitesi düşüktür.
Amaç tüm bildirim ve
beyannamelerin elektronik ortamda alınmasıdır. Eğer gerçekleştirilebilirse
zaman, emek ve paradan tasarruf edilebilecek, vergi denetiminde etkinliği
sağlayabilecektir. Bunun için tüm vergi mükelleflerinin bu konuda
bilinçlendirilmeleri ve internet hizmetlerinin ucuzlatılması acilen alınması
gereken önlemlerdendir.
Bir ülkede,
mükelleflerin vergi sistemine olan güvenini oluşturabilmenin en önemli
şartlarından biri, yurttaşların vergi idaresinin etkin olduğuna inanmalarının
sağlanmasıdır. Bu nedenle, vergi idaresinin yapılandırılması, gelişmekte olan
ülkelerde olduğu kadar gelişmiş ülkelerde de sürekli gündemde tutulan önemli
bir sorun oluşturmaktadır. Gelir idaresinin asli hedefi, mükelleften kaynak
toplamak değil, “bu kaynakla kaliteli kamu hizmeti sunulmasını sağlamak” olarak
tanımlanınca, bunun yolu, mükellefin sorumluluklarını anlamasını yani
bilinçlenmesini sağlamak ve yükümlülüklerin
yerine getirilmesine yardımcı olmaktan geçtiği görülmektedir. (3)
Mükellefler, vergi
dairelerine sadece beyanname vermek veya ödeme yapmak için gitmemektedirler.
Bunların yanı sıra, diğer işlem talepleri de olmaktadır. Bunlara evrak takibini,
bilgi isteme yazılarını, düzeltme vs. taleplerini örnek olarak verebiliriz. Bu
işlemlerin de internet üzerinden talep edilmesi ve sonucunun da aynı yolla
iletilmesi faydalı olacaktır. Böylelikle vergi daireleri, gerekli yapılanmalar
ile sık görülmeyen ama etkili idareler olabilecektir. Kaldı ki, vergi
dairelerinin amacı, evrak işlemlerini yapmak değil, kendi bölge sahalarında
vergi kaçağını engelleyici yöntemler geliştirip uygulamak olmalıdır.
Getirilen düzenleme ile
beyannameleri doldurmadaki olası hataları önlemede sistemin otomatik olması
yanında, beyannamelerin vergi dairesine intikalinde, özellikle büyük şehirlerde
yaşanan zorlukları, vergi dairelerindeki kabul, tahakkuk, ve ödemelerde çekilen
sıkıntıları azaltarak işlemlerin kolaylaştırılması ve vergi denetiminde
etkinliği sağlaması amaçlanmıştır.
Tam otomasyona geçmiş
vergi dairelerinin yaygınlaştırılması cari dönemin dışında, Gelir ve Kurumlar
Vergisi beyannamelerinin, yasal süresi geçmiş beyannameler, düzeltme ve
pişmanlık beyannamelerinin de kapsama alınması ile birlikte e-Beyanname
uygulaması umarız kısa zamanda amacına ulaşır.
Şimdilik ihtiyari de olsa 01.10.2004 tarihinde
başlayan e-beyanname uygulaması ile, kağıt
ortamında düzenlenip verilen beyannamelerin hukuki sonuçları itibariyle hiçbir
farkı bulunmamaktadır. Buna göre, meslek mensuplarının beyannamelerin
düzenlenmesi, tasdik edilmesi ve imzalanmasına ilişkin olarak 3568 sayılı
Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali
Müşavirlik Kanunu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve diğer mevzuatta yer alan
sorumlulukları, elektronik ortamda düzenledikleri beyannameler için de aynen
geçerli olacaktır
Düzenleme kapsamında SM
ve SMMM ’ler konusunda herhangi bir sorun veya tartışma bulunmamaktadır. Kaldı
ki, düzenlemenin amacı, SM ve SMMM’ lerin beyannameleri imzalamaları kapsamında
e-beyannameleri düzenleyebilme ve idareye gönderebilmeleridir. Ancak, YMM’ lerin
konu ile ilgili, ilişki ve sorumlulukları da tekrar gözden geçirilmelidir. Bu
itibarla, Vergi beyannamelerini düzenleyen,
imzalayan ve gönderen kişi ile bu beyanları denetleyen ve tasdik edenlerin ayrı
kişiler olmaları gerekmektedir. Bundan hareketle; YMM’lerin e-beyanname
uygulamasının dışında tutulması, asıl görev ve fonksiyonu olan denetim ve
tasdik görevini sürdürmesi olmalıdır.
DİPNOT VE KAYNAKLAR
(1) Ali BEYLİK-Hesap Uzmanı, Vergi Yönetiminde Gelişmeler E-Beyanname,
Vergi Dünyası Dergisi, Sayı 279, Kasım 2004
(2)
Dr. Derya YAMAN, Elektronik Ticarette Vergi Yönetimi,
Vergici ve Muhasebeciyle Diyalog Dergisi, Sayı 199, Kasım 2004
(3) Dr. Saygın EYÜPGİLER, Vergi İdaresinin
Yapılandırılması, Global Eğilimler ve Türkiye İçin Öneriler, Vergi Dünyası
Dergisi, Sayı 233, Ocak 2001
| 
