TUTULMASI ZORUNLU OLAN DEFTERLERDE YASALLIK ve KDV’NİN İNDİRİMİ     

 

 

10 Temmuz 2006

 

Ahmet GÜZEL

Vergi Denetmeni

ahmet_denet@mynet.com

 

TUTULMASI ZORUNLU OLAN DEFTERLERDE YASALLIK ve KDV’NİN İNDİRİMİ

 

I.GİRİŞ

 

Ticari hayatta geçmiş faaliyetlerin analiz edilebilmesi ve geleceğe yönelik plan ve program yapılabilmesi bakımından yapılan faaliyetlerin kayıt edilmek suretiyle muhafaza edilmesi önem arzeder. Bu kapsamda 213 sayılı VUK’nda[1] kayıtların nasıl ve hangi defterlere yapılacağı ve usulleri belirlenmiştir.

 

Vergi mükellefleri VUK’na göre tutacakları defterleri vergi uygulaması bakımından;

 

1. Mükellefin vergi ile ilgili servet, sermaye ve hesap durumunu tespit etmek;

2. Vergi ile ilgili faaliyet ve hesap neticelerini tespit etmek,

3. Vergi ile ilgili muameleleri belli etmek,

4. Mükellefin vergi karşısındaki durumunu hesap üzerinden kontrol etmek ve incelemek,

5. Mükellefin hesap ve kayıtlarının yardımıyla üçüncü şahısların vergi karşısındaki durumlarını (Emanet mahiyetindeki değerler dahil) kontrol etmek ve incelemek

 

maksatlarını sağlayacak şekilde tutmak zorundadırlar. (VUK madde 171)

 

Bu yazıda; VUK’nda tutulması zorunlu kılınan defterlerin “yasal” niteliği irdelenmiş ve bu çerçevede muhasebe kaydı yapılan KDV’nin indirim tartışılmıştır.

 

II.KDVK’NA GÖRE VERGİNİN İNDİRİMİ

 

KDV Kanununun 29.maddesine göre mükellefler, yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça faaliyetlerine ilişkin olarak aşağıdaki vergileri indirebilirler:

 

1. Kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergisi: Kanunun 34.maddesinde bu hususa ilişkin olarak düzenleme yapılmıştır. Buna göre; yurt içinden sağlanan veya ithal olunan mal ve hizmetlere ait Katma Değer Vergisi, alış faturası veya benzeri vesikalar ve gümrük makbuzu üzerinden ayrıca gösterilmek ve bu vesikalar kanunî defterlere kaydedilmek şartıyla indirilebilir. Fatura ve benzeri vesikalardan 213 sayılı VUK hükümlerine göre düzenlenecek fatura ve benzeri vesikaların anlaşılması gerekir.

 

2. İthal olunan mal ve hizmetler dolayısıyla ödenen katma değer vergisi,

 

3. Götürü veya telafi edici usulde vergiye tabi mükelleflerden gerçek usulde vergilendirmeye geçenlerin, çıkarılan envantere göre hesap dönemi başındaki mallara ait fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergisi,

 

4. İndirim hakkı, vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu takvim yılı aşılmamak şartıyla ilgili vesikaların kanuni defterlere kaydedildiği vergilendirme döneminde kullanılabilir.

 

Buna göre KDV mükellefi tarafından yüklenmiş olan KDV’nin indirim konusu yapılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmiş olması gerekir:[2]

 

-Yüklenilen verginin KDV Kanununda indirilemeyeceğine dair bir hüküm bulunmamalıdır. (Madde 29/1)

 

-Yüklenilen KDV faaliyetle ilgili işlemlere ilişkin olmalıdır. (Madde 29/1) Mükellefler bir vergilendirme döneminde teslim ettiği mallar dolayısıyla hesaplanan katma değer vergisi toplamından sadece o malların alışında ödediği veya borçlandığı vergiyi değil aynı vergilendirme döneminde satın aldığı diğer mal veya hizmetler dolayısıyla düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergisini de indirebileceklerdir. (I seri no’lu KDVK Genel Tebliği) Dolayısıyla yüklenilen KDV’nin münhasıran sadece yapılan teslim nedeniyle yüklenmiş olması şart değildir. Bu suretle; faaliyetle ilgili olup yüklenilmiş olması yeterlidir. Faaliyetle ilgili olan Genel Yönetim Giderlerine ilişkin verginin indirim konusu yapılabilmesi gibi.

 

-Mükellefe yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanan KDV, düzenlenecek fatura ve benzeri vesikalar ile gümrük makbuzlarında gösterilmiş olmalıdır.         

 

-Mükellefe yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanan KDV’nin gösterildiği fatura ve benzeri belgeler ile gümrük makbuzları VUK hükümlerine göre tutulmak zorunda olunan yasal defterlere kaydedilmiş olmalıdır. (Madde 34)

 

-Söz konusu vesikaların yasal defterlere kaydedildiği tarihte vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu takvim yılı aşılmamış olmalıdır. (Madde 29/3)

 

-Vergi indiriminden faydalanılabilmesi için bu indirimle ilgili vergiye tabi bir işlemin yapılmış olması gerekir. Yani KDV uygulamasında vergi indiriminden faydalanılabilmesi için bu indirime konu işlemin vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş bir teslim veya hizmet ifası ile ilgili olmamalıdır.

 

Görüleceği üzere KDVK’na göre indirim konusu yapılabilecek verginin indirilebilmesi için aynı verginin gösterildiği fatura ve benzeri belgenin tutulmak zorunda olunan  yasal defterlere kaydedilmiş olması gerekmektedir.

 

KDVK’nun 34.maddesinde geçen “yasal defter” ifadesinden ne anlaşılması gerektiği önemlidir. Zira vergi kanunları bakımından her muhasebe defteri yasal defter olarak nitelendirilmemektedir.

 

III.VERGİ KANUNLARI BAKIMINDAN YASAL DEFTER

 

VUK’nun ikinci kitabı mükellefin ödevlerini kapsamaktadır. Bu kitabın tutulması gereken defterlere ilişkin esaslar Kanunun 171-226.maddelerinde düzenlenmiştir.

 

Anılan Kanunun 172.maddesine göre Aşağıda yazılı gerçek ve tüzel kişiler bu kanunun esaslarına göre defter tutmaya mecburdurlar:

 

1.     Ticaret ve sanat erbabı;

2.     Ticaret şirketleri;

3.     İktisadi kamu müesseseleri;

4.     Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler;

5.     Serbest meslek erbabı;

6.     Çiftçiler.

 

İktisadi kamu müesseseleriyle dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler defter tutma bakımından tüccarların tabi oldukları hükümlere tabidirler.

 

VUK’nun 182.maddesinde bilanço esasında; yevmiye defterinin,  defterikebir ile  Envanter defterinin (Mevcudat ve muvazene defteri) tutulacağı hükme bağlanmıştır.

 

Aynı Kanunun 193.maddesinde işletme hesabı esasına göre defter tutanların İşletme hesabı defterini (İşletme hesabını ihtiva eden) tutacakları hükmü yer almaktadır.

 

VUK’nun değişik hükümlerinde tutulması gerektiği belirtilen diğer defterler ise şu şekilde belirlenmiştir:

 

1.     İmalat Defteri (VUK madde 197)

2.     Bitim İşleri Defteri (VUK madde 200)

3.     Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Defteri (VUK madde 204)

4.     Damga Resmi Defteri (VUK madde 205)

5.     Yabancı Nakliyat Kurumlarının Hasılat Defteri (VUK madde 207)

6.     Ambar Defteri (VUK madde 209)

7.     Serbest Meslek Kazanç Defteri (VUK madde 210)

8.     Çiftçi İşletme Defteri (VUK madde 213)

 

213 sayılı VUK’nun 220.maddesine göre aşağıda yazılı defterlerin VUK’nda belirlenen esaslara göre tasdik ettirilmesi zorunludur:

 

1.     Yevmiye ve envanter defterleri;

2.     İşletme defteri;

3.     Çiftçi işletme defteri;

4.     İmalat defteri;

5.     Nakliyat Vergisi defteri;

6.     Yabancı nakliyat kurumlarının hasılat defteri;

7.     Serbest meslek kazanç defteri;

 

Vergi Usul Kanunuyla cevaz verilen hallerde yukarıda yazılı olanların yerine kullanılacak olan defterler de tasdike tabi tutulur.

 

Tasdiki zorunlu olan defterlerin ne zaman tasdik edileceği ise aynı Kanunun 221.maddesinde düzenlenmiştir.

 

Yukarıda açıklanan VUK hükümleri kapsamında tutulması gereken defterlerin “yasal” niteliğini iktisap edebilmeleri için tasdik edilmesi gerekir. Aksi halde bu defterlerin yasal niteliğinden bahsetmek mümkün değildir. Diğer bir ifade ile söz konusu defterlerin Kanunda belirlenmiş olması ve belirlenen bu defterlerin tutulmuş olması “yasal” nitelik bakımından yeterli olmayıp; tasdik makamlarınca tasdik edilmeleri gerekmektedir.

 

Dolayısıyla tasdik edilmeyen defterlerin “yasal defter” olarak nitelendirilmesi ve bu defterlere kaydedilen ve alış faturalarında gösterilen KDV’lerin indirim konusu yapılması mümkün değildir.

 

Bu hususta Danıştay da görmüş olduğu davalarda görüşümüze paralel kararlar vermiştir:

 

Danıştay 7.dairesi, 2004/576 no’lu kararında yevmiye defterinin tasdiksiz kısımlarının, yasal defter; bu kısma yapılan kayıtların da yasal deftere kayıt olarak kabulüne olanak bulunmadığı, bu sebeple; aynı kayıtlarda yer alan katma değer vergisinin indirim konusu yapılamayacağına hükmetmiştir.

 

Aynı Danıştay dairesi başka bir davada (2004/840 no’lu karar) şu kararı vermiştir: “Mükelleflerin, defterlerini vergi usul kanununun 171'inci maddesinde sayılan maksatları sağlayacak şekilde tutacakları ve tasdiki zorunlu defterlerini, kullanacakları yıldan bir önceki yılın son ayında tasdik ettirmeleri gerekir. Tasdik ettirilmemiş defterlere yapılan kayıtlar hiç yapılmamış sayılır. Bu şekilde defterlere kaydedilen faturalarda yazılı katma değer vergileri indirim konusu yapılamaz.”

 

Danıştay 9.dairesi de 1997/4207 no’lu kararında “kanuni defterlerin tasdiksiz olması halinde katma değer vergisi indirimlerinin kabul edilemeyeceğine” hükmetmiştir.

 

Yüksek Yargı görmüş olduğu başka davalarda da paralel kararlar vermiştir.[3]

 

IV.SONUÇ

 

Vergi kanunları bakımından her muhasebe defteri yasal defter olarak nitelendirilmemektedir. Bu sebeple VUK’nun ilgili hükümlerinde tutulması zorunlu kılınan defterlerin yasal niteliğinin kazanılmasında; sadece bu defterlerin Kanunda sayılmış olması ve ilgililerce tutulmuş olması yeterli olmamakta; aynı zamanda VUK’nun 223.maddesinde belirlenen tasdik makamlarınca da tasdik edilmesi gerekmektedir.

 

Dolayısıyla açıklanan şartları haiz olmayan defterle yasal defter kapsamında değerlendirilemeyeceğinden; bu defterlere kaydedilmiş olsa dahi alış belgelerinde gösterilen KDV’leri 3065 sayılı KDVK’nun 34.maddesi uyarınca indirim konusu yapılamayacaktır.

 

Kaynakça

 

- Ahmet GÜZEL, Vergi Denetmeni, Katma Değer Vergisi Beyanname Düzenleme Esasları I ve II.cilt, Nobel Kitabevi, Adana 2005,

- KDVK ve ilgili genel tebliğleri ile diğer idari düzenlemeler,

- VUK ve ilgili genel tebliğleri ile diğer idari düzenlemeler,

- Danıştay Kararları

 


[1] 10.01.1961 tarih ve 10703 sayılı RG’de yayımlanmıştır.

[2] GÜZEL, Ahmet. Katma Değer Vergisi Beyanname Düzenleme Esasları. Nobel Kitabevi. Eylül 2005. Sayfa 96,97.

[3] Danıştay 9.Dairesi 2005/582 no’lu kararı,

© www.alomaliye.com

 

Her Hakkı Mahfuzdur. İzinsiz Yayımlanamaz

 

 

 

 

 

 

:. Kurumlar Vergisi Prog.

:. İş Kanunu Programı

:. Kıdem-İhbar Programı

:. Net'ten Brüt'e, Brüt'ten...