27 Temmuz 2006

İsa KARAKAŞ

SSK BAŞKANLIK

Sigorta Müfettişi

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Uzmanı

isakarakas@gmail.com

SSK UYGULAMASINDA

SMMM-YMM’lerin ASGARİ İŞÇİLİK İNCELEMELERİNDE

 İŞLEME ALACAKLARI FATURALAR

I. GİRİŞ

06.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4958 sayılı Kanun[1]  ile   01.06.1989 tarih ve 3568 sayılı Kanun’a göre yetki verilmiş serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirlere   ilişiksizlik belgesi alınması gereken işlerde inceleme yetkisi tanınmıştır[2]. Anılan meslek mensuplarının incelemeleri, yeterli işçilik faturaları bulunan işverenler için cazip olmaktadır. Keza işçilik faturaları bulunmayan işverenler için ilgili ünitelere işçilik oranlarının %25 eksiltme yapılarak kısa süre içinde  ilişiksizlik belgesi verilmesi[3] daha avantajlı olmaktadır. Bu bağlamda meslek mensuplarının incelemelerinde hayati öneme sahip olan işçilik faturaları, bu yazımızda konu edinilmiştir.

II. DİKKATE ALINACAK FATURA İLE İLGİLİ GENEL HUSUSLAR

SSK mevzuatında faturanın tanımı[4], şekli ve nizamı konusunda herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak, işverenlerce tutulacak defter ve belgeler ile ilgili olarak Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 21. maddesinde “İşverenlerin diğer kanunlar gereğince tutmak zorunda oldukları defterlerle dayanağı belgeler, aylık  prim ve hizmet belgesinin, dayandığı belgeler niteliğinde sayılır.” hükmü amirdir. Bu hüküm uyarınca fatura ile ilgili düzenlemelerde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerinin esas alınması gerekmektedir[5]. Bu bağlamda meslek mensuplarının yapacakları incelemede, öncelikle fatura konusunda 213 sayılı Vergi Usul Kanunun  229, 230, 231. maddelerini dikkate almaları gerekmektedir. Belirtilen kanun hükümlerine uygun olarak düzenlenmeyen  sahte/naylon faturaların asgari işçilik matrahından düşülmesi mümkün değildir.

III. ASGARİ İŞÇİLİK İNCELEMESİNDE DİKKATE ALINAN FATURALAR

Meslek mensupları yapacakları incelemede 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olarak faturanın düzenlenip düzenlenmediğini kontrol ettikten sonra faturanın işçilik faturası olup olmadığını araştırmaları gerekmektedir. Keza konusu işçilik olmayan sırf malzemeden ibaret olan faturaların, asgari işçilik açısından dikkate alınması mümkün olmadığı gibi bir anlam taşıması da söz konusu değildir[6]. İşçilik faturaları ile ilgili son düzenleme genelge[7] ile açıklanmıştır. Buna göre;

Meslek mensupları, Sosyal Sigortalar Kurumu’na bildirilmiş olan sigorta primine esas kazançlar toplamının, inceleme sonucunda hesaplanan asgari işçilik miktarından az olması durumunda, işveren kayıtlarında yer alan;

• Aracılar tarafından yapılan işler hariç olmak üzere, Ünitesi ve işyeri sicil numarası belirtilmek kaydıyla; işin bazı bölümlerini yapan Kanun kapsamındaki diğer işverenlerden alınmış faturalara dayanılarak yapılan malzemeli işçilik ödemeleri.
• Bağ-Kur ve vergi sicil numaraları belirtilmek kaydıyla, işin bazı bölümlerinin yanında sigortalı çalıştırmadan bizzat yapan iş sahiplerinden alınmış faturalara ve gider belgelerine dayanılarak yapılan malzemeli işçilik ödemeleri,
• Aynı faturada hem malzeme ve hem de işçilik tutarı kayıtlı ise, her iki tutar birbirinden ayrı kaydedilmiş olsa bile, toplam fatura tutarı,
• Malzeme bedelinden ayrı olarak nakliye bedelinin kesin bir şekilde belirlendiği faturalara dayanılarak yapılan nakliye ödemeleri,
• Kuruma mükerrer prim ödenmesinin önüne geçilmesi bakımından, hafriyat ve nakliyat işleri için diğer firma veya şahıslardan alınmış faturalı ödemeler dikkate alınmamak kaydıyla, Kurumda tescilli bir işyerinden sevk ve idare edilen makine parkına sahip işverenlerin, bu parktaki araçlarında çalışanların incelemesi yapılmakta olan ihale konusu işe ilişkin işyerinden Kuruma bildirilmemiş olduğu saptanmak ve bu durum işyeri kayıtlarıyla doğrulanmak şartıyla, düzenlenecek raporda açıkca ve ayrıntılı olarak ortaya konulan, faturaya dayanmayan, hakediş raporlarından tespit olunan hafriyat ve nakliyat bedelleri,

İşverene ödenen ihaleli işlerde toplam istihkak tutarından, özel inşaat işlerinde maliyet bedelinden düşülerek Kuruma bildirilmesi gereken asgari işçilik miktarını hesaplayacaklardır.

Fatura ve gider belgelerinde kayıtlı tutarların, bu belgelerden yapıldığı anlaşılan işlere karşılık alınan hakediş raporu ile ödenen tutarlardan fazla olması durumunda, aşan kısım incelemede dikkate alınmaz. Örneğin, işverenin defter ve belgelerinde nakliye ödemelerinin toplam miktarı  90.000.- YTL, buna karşılık son istihkak raporunda nakliye bedellerinin miktarı  70.000.- YTL ise, toplam istihkak tutarından 90.000.- YTL değil, 70.000.- YTL’ nin düşülmesi gerekecektir.

Diğer yandan İşverenler veya aracıların başka firma veya şahıslardan yaptırdıkları iş karşılığında aldıkları faturaların meslek mensuplarınca işleme alınması sırasında;

• Hariçte müstakil işveren durumunda olanlar veya Bağ-Kur’a tabi şahıslar tarafından düzenlenen faturalı ödemelerin  “KDV” siz  tutarları esas alınacaktır.
• Faturayı düzenleyen firmalarca, devamlı işyerinde imal edilerek ihale konusu veya bina inşaatı işyerine monte edilen işlerden dolayı malzeme bedeli ile işçilik tutarı ayrı ayrı gösterilmiş ise, her iki tutarın toplamı, istihkak veya maliyet bedelinden düşülecektir. Nakliye ödemelerinde ise durum farklıdır. İnceleme sonucunda rapor düzenlenirken “Nakliye” ödemelerinde nakliye ile malzeme bedelinin ayırt edilmesi gerekmektedir.

Örneğin, bir faturada,

25 kamyon kum bedeli          : 500 YTL,

10 kamyon kumun nakliyesi  : 150  YTL  kayıtlı ise,

İstihkak veya maliyet tutarından sadece 150 YTL düşülecektir.

Öte yandan faturada, örneğin 3 kamyon kum ve nakliyesi olarak toplam 220 YTL ödeme yapıldığı belirtilmiş ise, bu defa nakliye sözleşmesinin malzemeyi de içermesi nedeniyle bu fatura değerlendirmede dikkate alınmayacaktır.

• Malzeme bedeli olmaksızın salt işçilik içeren faturalı ödemeler, toplam istihkak tutarından veya bina maliyet bedelinden değil, asgari işçilik oranı uygulandıktan sonra Kuruma bildirilmiş olması gereken asgari işçilik miktarından (hesaplanan kazançlar toplamından) düşülmektedir ve Kuruma bildirilen işçilikler bu tutar ile karşılaştırılacaktır. Bu nedenle, işverenin ve aracıların, salt işçilik içeren faturayı tanzim eden kimse ile yapmış olduğu sözleşmenin incelenmesi gereklidir.

Meslek mensuplarının, faturayı düzenleyen firma veya şahısların defter ve belgelerini inceleme yetkileri bulunmadığından, sıhhatinden şüpheye düştükleri faturalı ödemeleri, nedeni de belirtilmek suretiyle incelemede dikkate almamaları, ancak, düzenleyecekleri raporlarda, söz konusu faturaların dikkate alınıp alınmayacağı hususunun sigorta müfettişince yapılacak inceleme sonucunda karar verilmesi gerektiği yönünde öneride bulunmaları gerekecektir.

IV. SONUÇ

Meslek mensuplarının ilişiksizlik belgesi alınması gereken işlerde yapacakları asgari işçilik incelemesinde öncelikle faturanın 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olarak düzenlenip düzenlenmediğini  ve  faturanın işçilik faturası olup olmadığını araştırmaları gerekmektedir.

İşçilik faturalarını da dikkate alırken, faturaların malzemeli-malzemesiz (salt) ve nakliye  faturalar şeklinde ayrıma tabi tutarak yukarıda açıklanan şekilde işlem yapmaları gerekir.

[3] Anılan Yöntem, SSİY’de “Araştırma” olarak yer almaktadır. Bkz. Ayrıntılı bilgi için; İsa KARAKAŞ, “İhale Konusu  İşlerde  Yapılacak “Araştırma” Sonucunda İlişiksizlik Belgesi Alınması” Yaklaşım Dergisi, Aralık /2004, Sayı:144 s.207-210.

[4] Bu maddede  yer alan faturanın tarifindeki hükümlere göre, gerçek bir vesikanın gerçek fatura olabilmesi için,alıcı ile satıcı arasında fatura düzenlenmeden önce satım,hizmet veya istisna akitlerinden doğan hukuki bir işlemin bulunması şarttır. Bu hukuki işlemin bulunmaması halinde her türlü şekil şartlarını içererek düzenlenen bir fatura hayali bir işlemi göstermekte olduğundan “sahte fatura” niteliği taşır Oğuz Kürşat ÜNAL;Fatura Ve İspat Kuvveti, Asil Yayın Dağıtım Ltd.Şti.3.Baskı, Ankara-2003 s.30-31

[5] İsa KARAKAŞ, “İnşaat Ve İhale Konusu İşlerde Asgari İşçilik İncelemesinde Nazara Alınacak Faturalar” Yaklaşım Dergisi, Ocak /2005, Sayı:133.

[6] Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz. Ali KARAKAŞ- İsa KARAKAŞ; “İnşaat Ve İhaleli İşlerde Asgari İşçilik Uygulamaları Ve Mevzuatı”Adalet Yayınevi,Ankara-2004.

[7] 27.10.2005 tarih ve 16-355 Ek sayılı Genelge.

© www.alomaliye.com

Her Hakkı Mahfuzdur. İzinsiz Yayımlanamaz

...............................

:. Kurumlar Vergisi Prog.

:. İş Kanunu Programı

:. Kıdem-İhbar Programı

:. Net'ten Brüt'e, Brüt'ten...

...............................