|
Ticari Sırlar Kanunu Tasarısı
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam
Amaç
Madde 1- Bu Kanunun amacı, iktisadî ve ticarî
sektörler ile malî sektörde üretim, tüketim ve hizmet alanlarında faaliyet
gösteren ticarî işletme ve şirketler, bankalar, sigorta şirketleri ve sermaye
piyasası aracı kurumları ile bunlarla ticarî ilişkide bulunan müşterilerin;
ticarî sır, banka sırrı ve müşteri sırrının açıklanması, verilmesi,
kullanılması, korunması ve sınırlandırılmasına ilişkin esas ve usulleri
düzenlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Kanun, kamu veya özel sektöre ait
ticarî işletmeler ve üretim faaliyetinde bulunan şirketler ile bankacılık,
sigortacılık, malî ve sermaye piyasalarında faaliyet gösteren şirketlerin ticarî
sırları, banka sırrı ve müşteri sırlarıyla ilgili bilgi, belge ve elektronik
ortam kayıt ve verileri hakkında uygulanır.
İş görme sözleşmeleri uyarınca hizmet sunan serbest meslek mensuplarının
meslek sırrı ile kamu hizmeti veren kamu kurumu ve kuruluşlarında çalışan memur
ve diğer kamu görevlilerinin görev sırları hakkında özel ve genel kanunlardaki
ilgili hükümler saklıdır.
Ticarî sır
Madde 3- Ticarî sır, bir ticarî işletme veya
şirketin faaliyet alanı ile ilgili yalnızca belirli sayıdaki mensupları ve diğer
görevlileri tarafından bilinen, elde edilebilen, rakiplerince bilinmemesi ve
üçüncü kişilere ve kamuya açıklanmaması gereken işletme ve şirketin ekonomik
hayattaki başarı ve verimliliği için büyük önemi bulunan; iç kuruluş yapısı ve
organizasyonu, malî, iktisadî, kredi ve nakit durumu, araştırma ve geliştirme
çalışmaları, faaliyet stratejisi, hammadde kaynakları, imalatının teknik
özellikleri, fiyatlandırma politikaları, pazarlama taktikleri ve masrafları,
pazar payları, toptancı ve perakendeci müşteri potansiyeli ve ağları, izne tâbi
veya tâbi olmayan sözleşme bağlantılarına ilişkin bilgi, belge, elektronik
ortamdaki kayıt ve verilerden oluşur.
Ticarî sır, bu Kanun ve diğer kanunlarda öngörülen esas ve sınırlamalara tâbi
olmak kaydıyla açıklanamaz, kullanılamaz ve verilemez.
Banka sırrı
Madde 4- Banka sırrı, bankanın yönetim ve
denetim organlarının üyeleri, mensupları ve diğer görevlileri tarafından bilinen
malî, iktisadî, kredi ve nakit durumu ile ilgili bilgilerle bankanın müşteri
potansiyeli, kredi verme, mevduat toplama, yönetim esasları, diğer bankacılık
hizmet ve faaliyetleri, risk pozisyonlarına ilişkin her türlü bilgi, belge,
elektronik ortam kayıt ve verilerinden oluşur.
Banka sırrı, bankanın yetkili organları ve görevlileri tarafından, bu Kanunda
ve diğer kanunlarda öngörülen esas ve sınırlamalara tâbi olmak kaydıyla
açıklanamaz, kullanılamaz ve verilemez.
Müşteri sırrı
Madde 5- Müşteri sırrı, ticarî işletme ve
şirketlerin, bankaların, sigorta şirketlerinin, sermaye piyasasında ve malî
sektör alanında faaliyette bulunan aracı kurum ve şirketlerin, kendi faaliyet
alanlarıyla ilgili olarak müşteriyle ilişkilerinde, müşterinin şahsî, iktisadî,
malî, nakit ve kredi durumuna ilişkin doğrudan veya dolayısıyla edindikleri tüm
bilgi, belge, elektronik ortam kayıt ve verilerinden oluşur.
Müşteri sırrı, bu sır hakkında bilgi sahibi bulunan birinci fıkrada sayılan
gerçek ve tüzel kişiler tarafından ancak, bu Kanunda ve diğer kanunlarda
öngörülen esaslara göre belirlenmiş sınırlamalara tâbi olmak kaydıyla, yetkili
kamu kurum, kuruluş ve kurullar ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine
açıklanabilir ve verilebilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Ticarî Sır, Banka Sırrı ve Müşteri
Sırlarının Açıklanmasının Tâbi Olduğu İlke ve Sınırlamalar
Sırların açıklanmasına ilişkin ortak ilkeler
Madde 6- Bu
Kanun kapsamında hükme bağlanan sırlara ilişkin olarak;
a- Kamuya mal olmuş herkes tarafından bilinen veya kanunlarda hükme bağlanmış
açıklık ilkesi uyarınca resmî sicillerde veya bilançolar ile faaliyet
raporlarında yer alan,
b- İlgili sır sahibinin açıkça muvafakati bulunan,
c- Kanunî yükümlülüğün ifası için gerekli olan,
bilgi ve belgelerin açıklanması, kullanılması ve verilmesi kanuna aykırılık
teşkil etmez.
Taraflar arasındaki sözleşmelerde ticarî sır, banka sırrı ve müşteri
sırlarının açıklanması, kullanılması ve verilmesine dair hükümler saklıdır.
Sırların verilmesini gerektiren durumlar
Madde 7- Bu
Kanun kapsamına giren sırlar, yürütülen görev ve konuyla doğrudan bağlantılı ve
sınırlı olmak kaydıyla;
a- Türkiye Büyük Millet Meclisinin gizli olarak yapılması gereken meclis
araştırması ve meclis soruşturması oturumları ile meclis araştırması ve meclis
soruşturması komisyonları toplantılarındaki müzakerelerde,
b- Adlî, idarî ve askerî yargıda görülmekte olan hukuk, idarî, vergi ve ceza
davaları ile idarî, malî ve cezaî kovuşturma ve soruşturmalarda,
c- Çıkar amaçlı suç örgütlerinin mal varlığının tespiti ile kara paranın
aklanmasının önlenmesine ilişkin inceleme, araştırma, soruşturma ve
kovuşturmalarda,
d- Devlet adına gözetim ve denetim görevini yapan denetim elemanları ile
bağımsız kurum ve kurulların gözetim, denetim, araştırma ve inceleme
faaliyetlerinde,
e- Uluslararası adlî yardım işlemlerinde,
f- Diğer kanunlarda gösterilen hallerde,
verilir.
Sırlarının gizliliğine ilişkin karşılıklılık esası öngören uluslararası
andlaşma hükümleri saklıdır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ticarî Sır, Banka Sırrı ve Müşteri
Sırlarının Açıklanmasını Talep Edebilecek
Resmî Makam, Kurum ve Kurullar İle
Bu Açıklamaların Tabi Olacağı Usul ve Esaslar
Sırların açıklanmasını talep etmeye yetkili resmî makam, kurum ve
kurullar
Madde 8- Kanunun 3, 4 ve 5 inci maddelerinde düzenlenen
sırların sahipleri; Cumhurbaşkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı,
Başbakanlık ve bakanlıklar ile her derecedeki mahkemeler, Cumhuriyet
savcılıkları, icra ve iflâs daireleri, resmî makam, kamu kurum, kuruluş ve
kurulları, bunların görevlendirdikleri denetim elemanları ile kişi ve
kuruluşlara, yazılı talepleri üzerine, özel kanunlarında bu konuda yetkilerinin
mevcut olup olmadığına bakılmaksızın, yetkileri varsa bu yetkileri de saklı
kalmak ve yürütülen görevle doğrudan bağlantılı ve sınırlı olmak kaydıyla
istenen, sır kapsamında bulunan veya bulunmayan bilgi, belge, elektronik ortam
kayıt ve verilerini açıklamak ve vermekle yükümlüdürler.
Sır sahipleri, özel hukuk ilişki ve işlemlerinde Türk Medenî Kanunu, Borçlar
Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile İcra ve İflâs
Kanunu hükümleri uyarınca, açıkça yetkili kılınan kişi ve mercilere yazılı
talepleri üzerine yalnızca yürütülen görevle doğrudan bağlantılı ve sınırlı
olmak kaydıyla, gerçek ve tüzel kişilerin ticarî, banka ve müşteri sırlarıyla
ilgili belge, bilgi ve elektronik ortam kayıt ve verilerini açıklamak ve
vermekle yükümlüdür.
Sırların açıklanmasını talep etmeye yetkili resmî makam, kamu kurum,
kuruluş ve kurulları ile diğer kişi ve mercilerin sorumluluğu
Madde
9- Kanunun 8 inci maddesi uyarınca açıklanan sırları doğrudan veya
dolayısıyla öğrenen kamu görevlileri ve diğer kişiler, bu sırları kanunen
yetkili mercilerden başkasına ve üçüncü kişilere açıklayamaz, veremez ve kendisi
veya başkalarının yararlarına kullanamazlar. Bu yükümlülük görevlerinden
ayrılmalarından sonra da devam eder.
Soruşturma, kovuşturma ve yargılama sırasında öğrenilen sırlara
ilişkin sorumluluk
Madde 10- Kanunun 8 inci maddesi uyarınca,
soruşturma, kovuşturma, yargılama sırasında, icra ve iflâs takiplerinde, bu
Kanunda öngörülen sırları doğrudan veya dolayısıyla öğrenen yargı mensupları,
icra ve iflâs memurları, diğer görevliler, öğrendikleri sırları, kanunen yetkili
mercilerden başkasına ve üçüncü kişilere açıklayamaz, veremez ve kendi veya
başkalarının yararlarına kullanamaz. Bu yükümlülükler, görevlerinden
ayrılmalarından sonra da devam eder.
Hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılan kişi tarafından açıklanan sırlar
ile yargılama sırasında taraflarca iddia ve savunmaya ilişkin delil ve belge
olarak açıklanan ve verilen ve icra ve iflâs takiplerinde elde edilen sırlarla
ilgili belge, bilgi, elektronik ortam kayıt ve verilerin korunmasını sağlamak
amacıyla, yargı mensupları, icra ve iflâs memurları ve diğer görevliler bu
sırların gizliliği için her türlü tedbiri almakla yükümlüdürler.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Ceza Hükümleri
Resmî makam, kurum ve kurulların sırların açıklanması talebini yerine
getirmeyen kişiler
Madde 11- Fiilleri ayrıca suç teşkil etse bile Kanunun 8
inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında üç aydan
bir yıla kadar hapis ve birmilyar liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası
verilir.
Sırları öğrenen kişiler ve makam sahipleri
Madde 12-
Fiilleri ayrıca suç teşkil etse bile 9 uncu madde yükümlülüklerine aykırı olarak
öğrendikleri sırları yetkili mercilerden başkasına veya üçüncü kişilere
açıklayanlar veya verenler hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis, ikimilyar
liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası verilir.
Yukarıda yazılı olan fiilleri kendileri veya başkalarının yararlarına
işleyenler hakkında bu cezalar yarı oranında artırılarak hükmolunur.
Sırları öğrenen yargı mensupları ile icra ve iflâs memurları
Madde
13- Fiilleri ayrıca suç teşkil etse bile 10 uncu maddede yazılı
yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere altı aydan bir yıla kadar hapis ve
beşyüzmilyon liradan aşağı olmamak üzere ağır hapis cezası verilir.
Yukarıda yazılı olan fiilleri kendileri veya başkalarının yararlarına
işleyenler hakkında bu cezalar yarı oranında artırılarak hükmolunur.
Yürürlük
Madde 14- Bu Kanun hükümleri yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 15- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür.
GENEL GEREKÇE
‘’Ticarî sırlar’’ üst kavramı altında mütalâa olunan ticarî sır, banka sırrı
ve müşteri sırrı kavramları; ticarî, iktisadi, malî,para ve sermaye
piyasalarında üretim ve hizmet alanlarında ticarî faaliyette bulunan gerçek ve
tüzel kişi tacir ve şirketler ile bankaların, sigorta ve finansman
şirketlerinin, sermaye piyasalarında faaliyet gösteren aracı kurumların kendi
ticarî ve kredi itibarları açısından, sadece belirli ve sınırlı sayıdaki
mensupları tarafından bilinen ve elde edilebilen, rakiplerince bilinmesini ve
üçüncü kişilere ve kamuya açıklanmasını istemedikleri, gizli kalmasında ısrarlı
oldukları ve hassas davrandıkları, malî, iktisadi, kredi ve nakit durumları,
yönetim yapılarıyla ilgili belge ve bilgilerden oluşan hususlar; ticari
işletmeler açısından “ticarî sır’’, bankalar açısından “banka sırrı-banka
gizliliği’’ olarak ifade olunmaktadır. Bu ticari kurum ve şirketlerin,
kendileriyle ticari ilişkide bulunan Müşterilerinin malî, kredi ve nakit
durumları hakkında edindikleri bilgi ve belgelerden oluşan sırlar da ‘’müşteri
sırrı’’ olarak tanımlanmaktadır.
Kişilik hakları; kişinin maddi ve manevi bütünlüğü ile ticari kredi, itibar
ve güvenle ilgili ekonomik değerlerinden oluşmaktadır. Bu kişilik hak ve
değerlerin korunması kapsamında ticarî, banka ve müşteri sırlarının da
korunması, saklanması, başkaları tarafından bilinmemesi ilgili ticari
işletmeler, şirketler, bankalar ve bunların müşterileri açısından büyük ve
hayati önem arz etmektedir.
Batılı ülkelerin çoğunluğunda; ticarî sır, banka sırrı ve müşteri sırlarının;
ticarî, iktisadi, malî ve sermaye piyasalarında, şeffaflığın sağlanmasına, kayıt
dışı ekonominin, haksız mal edinmenin ve karapara aklanmasının önlenmesine,
çıkar amaçlı suç örgütleriyle mücadele, mensuplarının takibine ilişkin
tedbirlerle doğrudan ve dolayısıyla bağlantılı olarak, yetkili makam, kamu
kurum, kuruluş ve kurulları ile yargı organları ve icra makamlarının görev
alanları ile ilgili talepleri dışında, başkalarına ve üçüncü kişilere
açıklanmasına,bunlarca kullanılmasına ve bunlara verilmesine ilişkin doğrudan
özel bir çerçeve bir bulunmamakla beraber, genel ve özel kanunlarındaki münferit
hükümlerle müsaade olunmamıştır. Ülkemizde de halen yürürlükte olan genel ve
özel kanunlarımızın münferit hükümlerinde; ticari sırlar, görev sırrı ve meslek
sırlarıyla ilgili düzenlemeler mevcuttur. Ancak bu hükümlerin yeterli olmadığı,
uygulamada çoğu zaman karışıklığa ve tereddütlere yol açtığı yaşanan olaylarla
sabittir ve görülmüştür. Bu nedenle yukarıda sözü edilen amaçlara ulaşmak ve AB
normlarıyla da paralel yasal bir düzenleme yapmak için, Ticari sırlara ilişkin
bir çerçeve Kanunun yürürlüğe konulması zarureti doğmuştur.
Ticarî sır, banka sırrı ve müşteri sırları ile resmî görev sırrı ve meslek
sırlarının gizliliği, bunları kaldıran durumlar, mevzuatımızda, bu konularda
ilgili özel ve genel kanunların münferit hükümlerinde düzenlenmiştir. Bu
düzenlemelere rağmen özellikle ticarî sır, banka ve müşteri sırlarının gizliliği
ilkesi, bu gizliliğin ortadan kalkmasını gerektiren hallerin tesbitinin,
uygulamada sık sık olumlu veya olumsuz yönde sorunlar yarattığı, herkes
tarafından bilinen ve hukuki açıdan çözüm aranan konular olduğu hususu fiili bir
gerçek olarak genel kabul görmüş bulunmaktadır. Örneğin ticarî sır, banka sırrı
ve müşteri sırrı olduğu öne sürülerek sorumlu, yetkili makamların, bilgi ve
belge taleplerine olumlu cevap verilmediği, bu suretle haksız mal edinmelerin ve
büyük miktarlardaki kredi ve rüşvet yolsuzluklarının açıklığa kavuşturulamadığı
kamuoyunca da bilinen ve kınanan durumlardır.
Kanun Tasarısı ile kamuoyunda sözü geçen olumsuz düşünceyi bir ölçüde ortadan
kaldırabilmek için, bu sırlarla ilgili özel ve genel kanunlardaki hükümler saklı
kalmak kaydıyla, tanımların yapılması, açıklanması, kullanılması ve verilmesinin
tâbi olduğu ve ortadan kaldıran ilkelerin tespiti, sırların gizliliği veya
açıklanması yasağını ortadan kaldıran hâllerin neler olduğunun, sırların
açıklanmasının tâbi olacağı usul ve esasların kanunen belirlenmesi, sırları
öğrenen resmî makam ve kuruluşların, yargı organı mensuplarının yükümlülükleri;
bunlara aykırı davranılması hâllerinde, bu fiilleri işleyenlerin cezaî
sorumluluklarının yasa ile açıkca düzenlenmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu
nedenle de, işbu ‘’Ticarî Sırlar Hakkında Kanun Tasarısı ‘’ hazırlanmıştır.
MADDE GEREKÇELERİ
Madde 1- Maddeyle Kanunun amacı düzenlenmiştir.
Madde 2- Maddeyle bu Kanunun, kamu veya özel sektöre ait
ticarî işletmeler ve üretim faaliyetinde bulunan şirketler ile bankacılık,
sigortacılık, malî ve sermaye piyasalarında faaliyet gösteren şirketlerin ticarî
sırları, banka sırrı ve müşteri sırlarıyla ilgili bilgi, belge ve elektronik
ortam kayıt ve verileri hakkında uygulanacağı düzenlenerek maddenin kapsamı
belirlenmiştir. Ayrıca, iş görme sözleşmeleri uyarınca hizmet sunan serbest
meslek mensuplarının meslek sırrı ile kamu hizmeti veren kamu kurumu ve
kuruluşlarında çalışan memur ve diğer kamu görevlilerinin görev sırları hakkında
özel ve genel kanunlardaki ilgili hükümlerin bu Kanun kapsamında olmadığı
düzenlenmiştir.
Madde 3- Maddeyle ticari sırlar kapsamında olan ticari
sırrın tanımı yapılmıştır.
Madde 4- Maddeyle ticari sırlar kapsamında olan banka
sırrının tanımı yapılmıştır.
Madde 5- Maddeyle ticari sırlar kapsamında olan müşteri
sırrının tanımı yapılmıştır.
Madde 6- Maddeyle açıklanması kullanılması ve verilmesi
kanuna aykırılık teşkil etmeyecek bilgi ve belgeler düzenlenmiş ve taraflar
arasındaki sözleşmelerde ticarî sır, banka sırrı ve müşteri sırlarının
açıklanması, kullanılması ve verilmesine dair hükümlerin saklı olduğu
belirtilmiştir.
Madde 7 – Sırların hangi durumlarda verilmesi gerektiği
düzenlenmiş ve sırların gizliliğine ilişkin karşılıklılık esası öngören
uluslararası andlaşma hükümlerinin saklı olduğu hüküm altına alınmıştır.
Madde 8- Maddeyle sırların açıklanmasını talep etmeye
yetkili resmi makam, kurum ve kurullar tek tek sayılarak bunların yazılı
talepleri üzerine, özel kanunlarında bu konuda yetkilerinin mevcut olup
olmadığına bakılmaksızın, yetkileri varsa bu yetkileri de saklı kalmak ve
yürütülen görevle doğrudan bağlantılı ve sınırlı olmak kaydıyla istenen, sır
kapsamında bulunan veya bulunmayan bilgi, belge, elektronik ortam kayıt ve
verilerinin açıklanması ve verilmesi zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca, maddeye göre sır sahipleri, özel hukuk ilişki ve işlemlerinde Türk
Medenî Kanunu, Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanunu ile İcra ve İflâs Kanunu hükümleri uyarınca, açıkça yetkili kılınan kişi
ve mercilere yazılı talepleri üzerine yalnızca yürütülen görevle doğrudan
bağlantılı ve sınırlı olmak kaydıyla, gerçek ve tüzel kişilerin ticarî, banka ve
müşteri sırlarıyla ilgili belge, bilgi ve elektronik ortam kayıt ve verilerini
açıklamak ve vermekle yükümlüdür.
Madde 9- Maddeyle, sırları doğrudan veya dolayısıyla öğrenen
kamu görevlileri ve diğer kişilerin, bu sırları kanunen yetkili mercilerden
başkasına ve üçüncü kişilere açıklayamayacakları, veremeyecekleri ve kendisi
veya başkalarının yararlarına kullanamayacakları düzenlenmiş ve bu yükümlülüğün
görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam edeceği kabul edilmiştir.
Madde 10- Maddeyle, soruşturma, kovuşturma, yargılama
sırasında, icra ve iflâs takiplerinde, sırları doğrudan veya dolayısıyla öğrenen
yargı mensupları, icra ve iflâs memurları, diğer görevlilerin, öğrendikleri
sırları, kanunen yetkili mercilerden başkasına ve üçüncü kişilere
açıklayamayacakları, veremeyecekleri ve kendi veya başkalarının yararlarına
kullanamayacakları düzenlenmiş ve bu yükümlülüklerinin, görevlerinden
ayrılmalarından sonra da devam edeceği kabul edilmiştir.
Madde 11- Maddeyle, yetkili resmi makam, kurum ve kurulların
sırların açıklanması talebini yerine getirmeyen kişiler için hapis ve para
cezası kabul edilmiştir.
Madde 12- Maddeyle, öğrendikleri sırları yetkili mercilerden
başkasına veya üçüncü kişilere açıklayanlar veya verenler hakkında hapis veya
para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
Madde 13- Sırları öğrenen yargı mensuplarının sırrı saklama
yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda hapis ve para cezasına çarptırılacağı
kabul edilmiştir.
Madde 14- Yürürlük maddesidir.
Madde 15- Yürütme maddesidir.
|
TİCARİ
SIRLAR KANUNU TASARISI