YENİDEN DEĞERLEME UYGULAMASI   

Bu yazı Sayın Veysi Seviğ'e aittir.

Vergi Usul Yasası'nın mükerrer 298. maddesi hükmü gereği olarak "Bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri bilançolarına dahil amortismana tabi iktisadi kıymetleri ve bu kıymetler üzerinden ayrılmış olup, bilançolarının pasifinde gösterilen amortismanları, her hesap dönemi sonu itibariyle yeniden değerleyebilir." Ancak yasal düzenleme gereği imtiyazlı şirketler bu haktan yararlanamazlar.

Bazı harcamalar ve maliyet unsurları yeniden değerleme uygulamasının kapsamı dışında bırakılmıştır. Bunlar;

- İşletmenin aktifine girdiği yıldan sonraki yıllarda tahakkuk etmiş iktisadi kıymetin maliyet bedeline eklenmiş olan kur farkları, kredi faizleri,

- Sinema filmleri,

- Alameti farika hakları,

- Peştemallıklar,

- İlk tesis ve taazzuv giderleri,

- Organizasyon etüt ve arama giderleri ile mahiyetleri ve amortisman süre ve tarzları bunlara benzeyen sair aktif kıymetler,

- İtfa süresi tamamlanmış bulunan iktisadi kıymetler,

- Devam eden yatırımlar, örneğin inşaatlar ile ilgili olup, henüz aktifleştirilmemiş ve işletmede kullanılmayan iktisadi kıymetler,

- Hesap dönemi içinde aktife giren veya aktifleştirilen iktisadi kıymetler,

- Kayıtlarda yer almasına rağmen, işletmede fiziken mevcut olmayan iktisadi kıymetler,

- İşletmenin mülkiyetinde olmayan iktisadi kıymetler,

Yukarıda yer alan unsurlar yeniden değerleme konusu yapılamazlar.

Yeniden değerleme kapsamına girmeyen iktisadi kıymetler dışında kalan ve işletmenin aktifinde kayıtlı olup, fiilen kullanılan amortismana tabi iktisadi kıymetler yeniden değerlemeye tabi tutulabilirler. Bu bağlamda yeniden değerleme konusu yapılabilecek iktisadi kıymetler şunlardır:

- Boş arazi ve arsalar hariç gayrimenkuller,

- Gayrimenkullerin mütemmim yani tamamlayıcı cüzü (parçaları) ve teferruatı mahiyetinde olup, müstakilen (bağımsız olarak) amortismana tabi tutulan iktisadi kıymetler,

- Tesisat ve makineler,

- Gemiler,

- Diğer taşıtlar,

- Demirbaşlar,

Diğer yandan mevcut çerçevesinde amortismana tabi iktisadi kıymetlerin maliyetine intikal ettirilen,

- İktisadi kıymetin iktisabı sırasında ödenen vergi ve harçlar,

- Aktife alındığı yıl içinde tahakkuk etmiş kur farkları,

- Gayrimenkullerin genişletilmesi ve kıymetinin devamlı olarak artırılması amacıyla yapılan giderler,

- Özel maliyet bedelleri, yeniden değerlemeye tabi tutulabilir.

"Bir hesap dönemi sonu itibariyle yapılacak değerlemede esas alınacak olan yeniden değerleme oranı, yeniden değerleme yapılacak yılın ekim ayında (ekim ayı dahil) bir önceki yılın aynı dönemine göre Devlet İstatistik Enstitüsü'nün toptan eşya fiyatları genel endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır."

Geçici vergi dönemleri itibariyle yapılacak yeniden değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı, bir önceki yılın kasım ayından başlamak üzere; 3, 6, 9 ve 12'nci aylarda bir önceki 3, 6, 9 ve 12 aylık dönemlere göre Devlet İstatistik Enstitüsü'nün toptan eşya fiyatları genel endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranları esas alınmak suretiyle belirlenmektedir. Bu oranlar Maliye Bakanlığı tarafından Resmi Gazete ile ilan edilmektedir.

Maliye Bakanlığı "Vergi Usul Kanunu" 310 sıra numaralı genel tebliği ile 2002 yılı için uygulanması öngörülen yeniden değerleme oranını yükümlülere duyurmuş bulunmaktadır. (8 Aralık 2002 gün ve 24957 sayılı Resmi Gazete)

Buna göre "yeniden değerleme oranı 2002 yılı için yüzde 59.0 (elli dokuz virgül sıfır) olarak tespit edilmiştir.

Bu oran aynı zamanda 2002 yılına ait son geçici vergi dönemi içinde uygulanacaktır.

2002 yılında üçer aylık dönemler halinde belirlenen ve Vergi Usul Kanunu genel tebliğleri ile ilan edilen yeniden değerleme oranları aşağıda gösterilmiş bulunmaktadır.

- Üç aylık dönem için yüzde 15.22 (VUKGT: 304)

- Altı aylık dönem için yüzde 27.65 (VUKGT: 308)

- Dokuz aylık dönem için yüzde 42.47 (VUKGT: 309)

- Oniki aylık dönem için yüzde 59.00 (VUKGT: 310)