TİCARİ VE ZİRAİ KAZANÇLARDA YATIRIM İNDİRİMİ İSTİSNASI (4842 SAYILI KANUNLA GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER)

01 Eylül 2003

Veysi YEŞİLKAYA

SMMM

Tel: 0 212 320 80 61-62 GSM: 0 533 339 50 65

TİCARİ VE ZİRAİ KAZANÇLARDA YATIRIM İNDİRİMİ İSTİSNASI (4842 SAYILI KANUNLA GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER)

Bilindiği üzere 4842 sayılı Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun Cumhurbaşkanı tarafından onaylanmış olup 24.04.2003 tarih ve 25088 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Yatırım indirimi müessesesi 4842 sayılı kanun yürürlüğe girmeden önce 31.12.1960 tarihli 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun EK:1-6’ncı maddelerinde düzenlenmiş idi. 4842 sayılı kanun ile Ticari ve zirai Kazançlarda Yatırım İndirimi İstisnası konusu 01.01.1981 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılan Gelir Vergisi Kanunu’nun 19 uncu maddesi başlığıyla birlikte ve Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen Geçici 61’ inci Madde ile 24.04.2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yeniden düzenlenmiştir. Buna göre;

1- YATIRIM İNDİRİMİ KONUSU VE AMACI

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler açısından, ekonomik kalkınmanın temel koşulu, yatırım hacmini arttırmak ve yatırımlarda azami ekonomik ve sosyal faydayı sağlamaktır.

Yatırım teşvikleri bir vergi istisnasıdır. Yatırım indirimine ilişkin teşviklerin uygulandığı ülkelerde bu indirimler devlet için bir vergi kaybına yol açmasına rağmen ülkeler daha fazla yarar sağlamak için bu vergi kaybını göze alabilmektedirler. Yatırım teşviklerinden beklenen faydayı sağlamak için yatırım teşviklerinin amaç ve kapsamının iyi belirlenmesi gerekir.

Yatırım Teşvikleri diğer adı ile Yatırımlarda Devlet Yardımı olarak da ifade edilen bu teşvikler muhtelif tarihlerde yayınlanan kararnameler ve tebliğler ile düzenlenmektedir. 30 Temmuz 2002 tarih ve 24831 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğde de görüldüğü üzere Yatırım Teşvikleri’nin amacı "Bölgelerarası dengesizlikleri gidermek, istihdam yaratmak ve uluslararası rekabet gücünü artırmak için Kalkınma Planları ve Yıllık Programlarda öngörülen hedefleriyle Avrupa Birliği normları ve uluslararası anlaşmalara uygun olarak tasarrufları, katma değeri yüksek, ileri ve uygun teknolojileri kullanan yatırımlara yönlendirmek suretiyle yatırımların desteklenmesi amacıyla hazırlanıp 10/6/2002 tarihli ve 2002/4367 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile yürürlüğe konulan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar'ın uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri tespit etmektir." Şeklinde açıklanmıştır.

Buna göre; yatırımlarda devlet yardımlarının amaçlarını aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür:

- İstihdamı arttırmak

- Bölgelerarası dengesizlikleri gidermek

- Sermayeyi tabana yaymak

- Döviz kazandırıcı faaliyetleri Özendirmek

- Avrupa Birliği normları ve uluslararası anlaşmalara uygun olarak tasarrufları, katma değeri yüksek, ileri ve uygun teknolojileri kullanan yatırımlara yönlendirmek

- Uluslar arası rekabet gücü sağlamak

2- YATIRIM İNDİRİMİNDEN YARARLANMANIN ŞARTLARI VE YARARLANACAK OLANLAR

4842 sayılı Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun yürürlüğe girmeden önce yürürlükte bulunan Gelir Vergisi Kanunu’nun EK:2’nci maddesinde yatırım indiriminden yararlanacak olanların yerine getirmesi gereken şartlar belirtilmiş idi. GVK’nun EK:2’nci maddesi 4842 sayılı kanunla yürürlükten kaldırılmasına karşın 4842 sayılı kanunda yatırım indiriminden yararlanma şartları belirtilmemiştir. Ancak 4842 sayılı kanunla Gelir Vergisi Kanunu’nun Yatırım İndirimi konusunu düzenleyen 19’uncu maddesinin 7 numaralı bendinde; "Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir." İbaresi yer almaktadır. Dolayısıyla Vergi İdaresinin bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esaslarını belirleyecek tebliğini beklemek gerekecektir.

Diğer yandan Gelir Vergisi Kanunu’nun Yatırım İndirimi konusunu düzenleyen 19’uncu maddesinin 1 numaralı bendinde Yatırım İndiriminden Faydalanacaklar; "Dar mükellefiyete tâbi olanlar dahil, ticarî veya ziraî kazançları bilanço esasına göre tespit edilen vergiye tâbi mükellefler (adi ortaklıklar, kollektif ve adi komandit şirketler ile kurumlar vergisi mükellefleri dahil)" olarak belirtilmiştir.

Buna göre:

Dar mükellefiyete tâbi olanlar dahil olmak üzere ticarî veya ziraî kazançları bilanço esasına göre tespit edilen ve aşağıda belirtilen kişi ve kurumlar yatırım indiriminden faydalanabileceklerdir.

a- Gelir Vergisi Uygulaması Açısından;

- Gerçek Kişiler

- Adi Ortaklıklar

- Kollektif Şirketler

- Adi Komandit Şirketler

b- Kurumlar Vergisi Uygulaması Açısından;

- Sermaye Şirketleri(Anonim, Eshamlı Komandit ve Limited şirketler ile aynı mahiyetteki yabancı kurumlar)

- Kooperatifler

- İktisadi Kamu Müesseseleri

- Dernek ve Vakıflara ait iktisadi İşletmeler

- İş Ortaklıkları

3- YATIRIM İNDİRİMİNİN KONUSU VE GELİR VERGİSİ TEVKİFATI

a- Yatırım İndirimine Konu Harcamalar ve Gelir Vergisi Tevkifatı

Dar mükellefiyete tâbi olanlar dahil olmak üzere, ticarî veya ziraî kazançları bilanço esasına göre tespit edilen ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 19’uncu maddesinin 1 numaralı bendinde belirtilen gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, faaliyetlerinde kullanmak üzere 24.04.2003 tarihinden itibaren satın aldıkları veya imal ettikleri amortismana tâbi iktisadî kıymetlerin maliyet bedellerinin % 40'ını ticari ve zirai kazançlarının tespitine ilişkin vergi matrahlarından yatırım indirimi istisnası olarak indirim konusu yapabileceklerdir.

4842 sayılı kanunla GVK’na eklenen geçici 61’inci madde uyarınca; bu maddenin yürürlük tarihi olan 24.04.2003 tarihinden önce yapılan müracaatlara istinaden düzenlenen Teşvik belgelerine bu tarihten sonra ilâve edilen iktisadî kıymetler için yapılan harcamalar ile 4842 sayılı kanunla yeniden düzenlenen GVK’nun 19’uncu maddesi kapsamında 24.04.2003 tarihinden itibaren yapılan yatırım harcamaları üzerinden herhangi bir gelir vergisi tevkifatı yapılmayacaktır.

Ancak 4842 sayılı kanunla GVK’na eklenen geçici 61’inci madde uyarınca; bu maddenin yürürlük tarihi olan 24.04.2003 tarihinden önce yapılan müracaatlara istinaden düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamındaki yatırımlarla ilgili yatırım harcamalarına Gelir Vergisi Kanununun 24.03.2003 tarihinden önce yürürlükte bulunan EK: 1-2-3-4-5-6 maddeleri hükümleri uygulanacaktır. Dolayısıyla Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 61’nci madde uyarınca; GVK’nun 19’uncu maddesinin yürürlük tarihi olan 24.04.2003 tarihinden önce gerçekleşen yatırımlar üzerinden hesaplanan ve kazancın yetersiz olması nedeniyle sonraki dönemlere devreden yatırım indiriminden yararlanan kazançlar üzerinden; dağıtılsın veya dağıtılmasın % 19,8 gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır.

b- Yatırım İndirimine Konu Olmayan Harcamalar

Yatırım indirimi hesaplanmayacak iktisadi kıymetler GVK’nun 19’uncu Maddesinin 4 numaralı bendinde belirtilmiştir.

Buna göre;

- Değeri 5 milyar liradan az olan iktisadî kıymetler,

- Yüzer havuzlar ve 12 yaşından küçük gemiler hariç Kullanılmış iktisadî kıymetler

- Gayri maddi haklar (Yatırım indiriminden yararlanan iktisadî kıymetlerin kullanılabilmesi için gerekli olan bilgisayar programları hariç)

- Mal ve hizmet üretimi ile doğrudan ilgisi olmayan Alet-edevat, mefruşat, büro demirbaşları

- Bedelsiz alınan iktisadî kıymetler,

- Arazi ve arsalar,

- Üretim binaları dışındaki Satın alınan veya inşa edilen diğer binalar

- İşletmenin esas faaliyet konusu dışındaki Binek otomobili ve benzeri kara taşıtları, yat, kotra tekne ve benzeri motorlu deniz araçları ile uçak ve helikopter gibi hava taşıtları,

- Yurt dışındaki yatırımlarda kullanılacak iktisadî kıymetler,

İçin yapılan harcamalara istinaden yatırım indirimi hesaplanmayacaktır.

4- YATIRIM İNDİRİMİ ORANI

Yatırım indirimi oranı yatırım indiriminden yararlanacak mükelleflerin faaliyetlerinde kullanmak üzere 24.04.2003 tarihinden itibaren satın aldıkları veya imal ettikleri amortismana tâbi iktisadî kıymetlerin maliyet bedellerinin % 40'dır.

Ancak 4842 sayılı kanunun yürürlük tarihinden önce yapılan müracaatlara istinaden düzenlenen yatırım teşvik belgeleri kapsamındaki yatırımlarla ilgili yatırım harcamalarına (teşvik belgelerine bu tarihten sonra ilâve edilen iktisadî kıymetler için yapılan harcamalar hariç) uygulanacak yatırımı indirimi oranı bu teşvik belgelerinde belirtilen yatırım indirimi oranı uygulanacaktır.

5- YATIRIM İNDİRİMİNİN BAŞLANGICI VE ENDEKSLEME

"Yatırım indirimi istisnası uygulamasına, istisnaya konu iktisadi kıymete ilişkin harcamaların yapıldığı yılda başlanır ve indirilecek tutara ulaşılıncaya kadar devam eder." (GVK 19/3)

"Yatırım harcamalarının yapıldığı yıla ilişkin vergi matrahının tespitinde, kazancın yetersiz olması nedeniyle dikkate alınamayan istisna tutarı, izleyen yıllarda Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu yıllar için belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır." (GVK 19/3)

6-YATIRIM İNDİRİMİNE KONU İKTİSADİ KIYMETLERİN SATIŞI VEYA DEVRİ

Yatırım indirimine konu iktisadi kıymetlerin satışı veya devri GVK 19/5 maddesinde belirtilmiştir.

Buna göre:

Yatırım indirimi istisnasına konu iktisadî kıymetleri aktife alındıkları tarihten itibaren iki yıl içinde elden çıkaran mükellefler, bu iktisadî kıymetlerle ilgili olarak yatırım indirimi istisnası uygulama haklarını kaybederler. Bu durumda daha önce yararlanılan yatırım indirimi istisnası için herhangi bir işlem yapılmayacaktır.

7-YATIRIM İNDİRİMİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

"Mükellefler kayıtlarını, hesaplanan ve yararlanılan yatırım indirimi istisnası tutarlarının yıllar itibariyle takibini yapacak şekilde tutarlar." (GVK 19/6)

KAYNAKLAR:

Gelir Vergisi Kanunu

Kurumlar Vergisi Kanunu

Vergi Avantajları(Güneri ERGÜLEN, Hayreddin ERDEM)

Yatırımlarda Devlet Yardımı Hakkındaki Kararlar