Site icon Alomaliye.com Güncel Mevzuat, Muhasebe, Ekonomi, Vergi, SGK Haberleri

Anayasa Mahkemesinin E: 2024/125 Sayılı Kararı – 7500 Sayılı Kanun Hk

Alomaliye Mevzuat Ekibi

Mevzuatın Adı: Anayasa Mahkemesinin 10/9/2025 Tarihli ve E: 2024/125, K: 2025/178 Sayılı Kararı

20 Ocak 2026 Tarihli Resmi Gazete

Sayı: 33143

Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:

Esas Sayısı:2024/125

Karar Sayısı:2025/178

Karar Tarihi:10/9/2025

[vc_row][vc_column][vc_message message_box_color=”success”]

ÖZET:

AYM’den 7500 Sayılı Kanun’a Kısmi İptal: Turist Rehberliği’nde “Her Türlü Bilgi-Belge” Yetkisi ve “Disiplin” Düzenlemesi İptal

Anayasa Mahkemesi (AYM), 7500 sayılı Kanun’la 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu’nda yapılan değişikliklerin büyük kısmını Anayasa’ya uygun buldu; ancak

  1. Bakanlık denetiminde “her türlü bilgiyi vermek ve belgeyi göstermek” yükümlülüğünü (mülkiyet hakkı yönünden güvencesiz bulunduğu için) ve
  2. Birliğe yönetmelikle “disiplin” alanını düzenleme yetkisi veren ibareyi (yasama yetkisinin devri gerekçesiyle) iptal etti.
    İptal hükümleri RG yayımından 9 ay sonra yürürlüğe girecek (20/10/2026).

Detaylı ve Dikkatli Karar Özeti (Analiz)

1) Davanın konusu ve kapsam

İptal davası; 7500 sayılı Kanun ile 6326 sayılı Kanunda yapılan çeşitli değişikliklere (mesleğe kabul şartları, Türkçe turist rehberliği, ücret, okul gezileri istisnası, denetim-gözetim ve yönetmelik yetkileri) ilişkin çok sayıda ibare/fıkra hakkında açılmıştır.

2) İptal edilen hükümler (kararın en kritik sonucu)

AYM üç ana noktada iptal kararı vermiştir:

(A) Denetimde “her türlü bilgi-belge” ibaresi iptal

(B) Uygulanamaz hâle gelen kısımlar da “etki” nedeniyle iptal

(C) Yönetmelikte “disiplin” ibaresi iptal (yasama yetkisinin devri)

3) İptal talepleri reddedilen başlıca hükümler (AYM’nin “Anayasa’ya uygun” bulduğu alanlar)

Kararda, aşağıdaki konulardaki iptal talepleri reddedilmiştir (özet başlıklarla):

4) Yürürlük ve takvim (çok önemli)

5) Yürürlüğün durdurulması (YD)

[/vc_message][vc_column_text]

İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Murat EMİR, Gökhan GÜNAYDIN, Ali Mahir BAŞARIR ile birlikte 126 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 17/4/2024 tarihli ve 7500 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu ile Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un;

A.1. maddesiyle 7/6/2012 tarihli ve 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu’nun değiştirilen 3. maddesinin;

  1. (1) numaralı fıkrasının (e) bendinde yer alan “…Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar,…” ibaresinin,
  2. (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…Türkçe turist rehberi olmaya hak kazanır.” ibaresinin,
  3. (3) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin,
  4. (4) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin,

B.2. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (5) numaralı fıkrasının değiştirilen birinci cümlesinde yer alan “…turist rehberinin Türkçe turist rehberi olması…” ibaresinin,

C.4. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un 6. maddesine eklenen (2) numaralı fıkranın,

Ç. 5. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen dördüncü cümlenin,

D.6. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un değiştirilen 9. maddesinin;

1. (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…her türlü bilgiyi vermek ve belgeyi göstermekle…” ibaresinin,

2. (3) numaralı fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerinin,

3. (4) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…meslek kuruluşu tarafından ödenir.” ibaresinin,

E.7. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un değiştirilen 12. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…bunlara yönelik sözleşmeler, turist rehberlerinin disiplin, sicil…” ibaresinin,

Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 5., 6., 7., 10., 13., 18., 20., 35., 36., 38., 40., 48., 49., 55., 63., 90., 123., 124., 125., 135., 153., 166. ve 167. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un iptalleri talep edilen kuralların da yer aldığı;

  1. 1. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un değiştirilen 3. maddesi şöyledir:

“Mesleğe kabul

MADDE 3 – (Değişik:17/4/2024-7500/1 md.)

 (1) Turist rehberi unvanı mesleğe kabulle kazanılır ve mesleğe kabul için aşağıdaki koşullar aranır:

a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak.

b) Başvuru tarihi itibarıyla onsekiz yaşını doldurmuş olmak.

c) Üniversitelerin turist rehberliği bölümlerinin ön lisans, lisans veya yüksek lisans programlarından mezun olmak veya üniversitelerin turist rehberliği bölümü dışındaki diğer bölümlerinden en az lisans düzeyinde mezun olduktan sonra turizm sektörünün ihtiyaçları da dikkate alınarak belirlenen dillerde, gerektiği hâllerde belirlenen bölgelerde, yönetmelikle kurs ve sınavlara ilişkin belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Bakanlığın talebiyle Bakanlığın gözetim ve denetimi altında birlikler veya konusunda uzmanlaşmış kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen ülkesel veya bölgesel turist rehberliği eğitim programını başarıyla tamamlamak.

ç) Bakanlık tarafından belirlenen yabancı dillerden birinde, mesleğe kabul sınavına başvuru tarihinden önceki son beş yıl içinde Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) tarafından yapılan Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavından (YDS) en az 75 puan almış olmak veya ÖSYM tarafından YDS’ye eşdeğerliliği kabul edilen uluslararası yabancı dil sınavlarında bu puana denk yabancı dil yeterlilik belgesine sahip olmak; Bakanlığın sınav yapılmasını istediği yıl içerisinde ÖSYM tarafından sınav takvimine alınmayan dillerde ise Bakanlığın talebiyle Bakanlığın gözetim ve denetimi altında birlikler veya konusunda uzmanlaşmış kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan yabancı dil sınavında başarılı olmak.

d) Maliyetlerin katılımcılardan karşılanması kaydıyla, Bakanlığın talebiyle Bakanlığın gözetim ve denetimi altında birlikler veya konusunda uzmanlaşmış kamu kurum ve kuruluşlarınca düzenlenen uygulama gezisini tamamlamak ve gezi sonunda yapılan sınavda başarılı olmak.

e) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından; bu Kanuna veya 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununa muhalefetten mahkûm olmamak.

f) Daha önce meslekten çıkarılmamış olmak.

 (2) Birinci fıkrada belirtilen mesleğe kabul koşullarının tümünü yerine getirenler, Bakanlığın talebiyle konusunda uzmanlaşmış kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan mesleğe kabul sınavında başarılı olmaları hâlinde başarılı oldukları yabancı dilde turist rehberi olmaya hak kazanır. Birinci fıkranın (ç) bendinde belirtilen mesleğe kabul koşulunu yerine getiremeyenler, diğer mesleğe kabul koşullarını yerine getirmeleri ve Bakanlığın talebiyle konusunda uzmanlaşmış kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan mesleğe kabul sınavında başarılı olmaları hâlinde, katıldıkları uygulama gezisine bağlı olarak bölgesel veya ülkesel Türkçe turist rehberi olmaya hak kazanır.

 (3) Çince başta olmak üzere ülkemize yönelik turizm potansiyelini karşılamak amacıyla Bakanlıkça kültür ve turizm politikaları doğrultusunda belirlenecek Uzak Doğu dillerindeki adaylar için birinci fıkranın (c) bendindeki koşul aranmaz. Bu kişiler birinci fıkrada belirtilen diğer koşulları yerine getirmek ve en az ön lisans düzeyinde üniversite mezunu olmak kaydıyla turizm sektörünün bu alandaki acil ihtiyaçlarını karşılamak üzere Bakanlığın talebiyle Bakanlığın gözetim ve denetimi altında birlikler veya konusunda uzmanlaşmış kamu kurum ve kuruluşları tarafından, yönetmelik ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılan en az yüz saatlik eğitim programı ile uygulama gezisini başarıyla tamamlamaları şartıyla katıldıkları uygulama gezisine bağlı olarak ilgili yabancı dilde bölgesel veya ülkesel turist rehberi olmaya hak kazanır.

 (4) Üniversitelerin sanat tarihi ve arkeoloji bölümlerinden lisans düzeyinde mezun olanlar için birinci fıkranın (c) bendinde düzenlenen turist rehberliği eğitim programına katılma koşulu aranmaz. Bu kişiler, birinci fıkrada belirtilen diğer koşulları yerine getirmek, Bakanlığın talebiyle Bakanlığın gözetim ve denetimi altında birlikler veya konusunda uzmanlaşmış kamu kurum ve kuruluşları tarafından, yönetmelik ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılan en az yüz saatlik eğitim programı ile uygulama gezisini başarıyla tamamlamaları şartıyla başarılı oldukları yabancı dilde, katıldıkları uygulama gezisine bağlı olarak bölgesel veya ülkesel turist rehberi olmaya hak kazanır.

 (5) Mesleğe kabul başvurusu Bakanlığa yapılır. Bakanlık, otuz gün içinde gerekli incelemeleri yapar, başvuruyu kabul ettiği takdirde ruhsatnameyi düzenler, başvuruyu reddettiği hâllerde ret kararını gerekçesi ile birlikte başvuru sahibine bildirir.

 (6) Mesleğe kabul koşullarını taşımamalarına rağmen mesleğe kabul edilmiş olanlar, mesleğe kabulü engelleyen bir suçtan hüküm giyenler ile mesleğe engel hâli ortaya çıkanlar Bakanlık kararı ile meslekten çıkarılır.

 (7) Birinci fıkranın (c) bendinde, üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen eğitim programının, birinci fıkranın (ç) bendinde belirtilen yabancı dil bilgisi seviye tespit sınavının ve (d) bendinde belirtilen uygulama gezisinin Bakanlığın talebine rağmen altı ay içerisinde birlikler tarafından düzenlenmemesi hâlinde eğitim programı, yabancı dil seviye tespit sınavı ve uygulama gezisi Bakanlık tarafından düzenlenir.”

  1. 2. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (5) numaralı fıkrasının değiştirilen birinci cümlesi şöyledir:

“(Değişik cümle:17/4/2024-7500/2 md.) Meslek, sadece çalışma kartında belirtilen yabancı dillerde, turist rehberinin Türkçe turist rehberi olması ya da tura katılanların Türkçe bilmeleri ve talep etmeleri hâlinde ise Türkçe olarak hukuka ve meslek etik ilkelerine uygun olarak icra edilir.”

  1. 4. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un (2) numaralı fıkranın eklendiği 6. maddesi şöyledir:

“Turist rehberi ücretleri

MADDE 6 – (1) Taban ücret tarifesi, birlikler ile Türkiye Seyahat Acentaları Birliğinin görüşleri alınarak Bakanlık tarafından net ücret üzerinden belirlenir ve her yıl 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranından az olmamak kaydıyla artırılarak en geç aralık ayında, izleyen takvim yılının başından itibaren yürürlüğe girmek üzere Bakanlık tarafından ilan edilir.

 (2) (Ek:17/4/2024-7500/4 md.) Mesleğin Türkçe olarak icra edilmesi hâlinde, ücretler birinci fıkra kapsamında belirlenen taban ücretin yüzde yetmişinden az olmamak üzere Bakanlık tarafından belirlenir ve ilan edilir.

 (3) Turist rehberleri, Bakanlık tarafından belirlenerek ilan edilen ücretlerin altında turist rehberliği hizmeti sunamazlar. Bu ücretlerin altında çalışılabilecek sosyal ve kamusal nitelikli turist rehberliği hizmetleri yönetmelikle belirlenir.

 (4) Turist rehberlerinin tur için belirlenen ücreti ihtiva eden yazılı turist rehberliği sözleşmesi yapmaları zorunludur. Haklı nedenlerin bulunduğu hâllerde ve daha sonra yazılı olarak düzenlenmek kaydıyla e-posta, faks, telefon mesajı ve benzeri yollarla sözleşme yapılabilir.

 (5) Tur için yazılı sözleşme yapmayan veya taban ücretin altında ücret ile çalışan turist rehberi, ilgili birlik tarafından her bir fiil için ayrı ayrı olmak, birlik bütçesine gelir kaydedilmek ve üç günlük taban ücretinden az olmamak üzere turun toplam süresine karşılık gelen taban ücret kadar idari para cezasıyla cezalandırılır.”

  1. 5. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un 7. maddesinin dördüncü cümlenin eklendiği (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“(1) Turist rehberliği hizmetleri sadece turist rehberleri tarafından sunulur. Başka sıfat veya unvanlarla icra edilen ancak bu Kanun uyarınca turist rehberliği niteliği taşıyan her türlü hizmetin yürütülmesinde mesleği icra etme koşullarını taşıyan kişiler çalıştırılır. Kamu kurum ve kuruluşlarının resmî faaliyetlerinde turist rehberliği hizmeti verecek ruhsatname sahibi bir kamu görevlisinin görevlendirilmiş olması hâlinde ayrıca turist rehberi bulundurulması zorunlu değildir. (Ek cümle:17/4/2024-7500/5 md.) Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumlar tarafından öğrencilere yönelik olarak öğretmen refakatinde ve ticari amaç gözetilmeksizin yapılan geziler bu Kanun kapsamı dışındadır.”

  1. 6. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un değiştirilen 9. maddesi şöyledir:

“Denetim ve gözetim

MADDE 9 – (Değişik:17/4/2024-7500/6 md.)

(1) Bakanlık, meslek kuruluşlarının ve iştiraklerinin her türlü iş, işlem, faaliyet ve hesaplarını müfettişler ve kontrolörler aracılığıyla gerektiğinde ve en geç üç yılda bir zorunlu olarak denetleme yetkisini haizdir. Meslek kuruluşları denetim esnasında her türlü bilgiyi vermek ve belgeyi göstermekle yükümlüdür.

 (2) Meslek kuruluşlarının organ üyeleri ile personeli, görevlerini yerine getirirken görevleriyle ilgili suç teşkil eden fiil ve hareketlerinden, meslek kuruluşlarının paralarıyla para hükmündeki evrak, senet ve sair varlıkları ile muhasebe ve muamelata ilişkin her çeşit defter ve evrak ile ilgili olarak işledikleri suçlardan dolayı kamu görevlisi gibi cezalandırılırlar.

 (3) Birinci fıkrada belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen veya ikinci fıkrada belirtilen suçlardan dolayı haklarında kovuşturmaya başlanan ya da yapılan denetim bakımından görevi başında kalması sakıncalı görülen meslek kuruluşunun personeli Bakanlık müfettişinin teklifi üzerine üç ay süre ile Bakanlık tarafından geçici olarak görevden uzaklaştırılabilir. Gerekli görülmesi hâlinde bir defaya mahsus olmak üzere bu süre Bakanlık tarafından üç ay daha uzatılabilir. Görevden uzaklaştırılan personele, uzaklaştırma süresi boyunca yapılacak ödemelerin üçte ikisi ödenir.

 (4) Bu madde kapsamında görevden uzaklaştırılanlar; denetim sırasında veya denetimin tamamlanmasından sonra Bakanlık kararıyla veya haklarında kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği ya da mahkûmiyetlerine karar verilmediği takdirde görevlerine dönerler. Görevine iade edilenlerin uzaklaştırma süresi boyunca mahrum kaldığı ödemeleri, kanuni faizleri ile birlikte istihdam edildikleri meslek kuruluşu tarafından ödenir.

 (5) Milli güvenliğin, kamu düzeninin, suç işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hâllerde gecikmede sakınca varsa, birliklerin ve odaların organları Bakanlık tarafından faaliyetten men edilebilir. Faaliyetten men kararı, yirmidört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim, kararını kırksekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde, bu idari karar kendiliğinden yürürlükten kalkar.

 (6) Bakanlık, bu madde kapsamında açılan davaları katılan sıfatıyla takip edebilir.”

  1. 7. maddesiyle 6326 sayılı Kanun’un değiştirilen 12. maddesi şöyledir:

“Yönetmelik

MADDE 12 – (Değişik:17/4/2024-7500/7 md.)

 (1) Turist rehberliği niteliğindeki hizmet, faaliyet ve bunlara yönelik sözleşmeler, turist rehberlerinin disiplin, sicil ve çalışma kartlarına ilişkin hususlar ile meslekte uzmanlığa yönelik kurs, seminer ve eğitim programları birlik tarafından çıkarılan yönetmelik ile düzenlenir.

 (2) Bakanlığın meslek kuruluşları üzerindeki idari ve mali denetimine ilişkin usul ve esaslar ile bu Kanunla Bakanlığa verilen yetki ve görevlere ilişkin hükümlerin uygulanmasına dair hususlar Bakanlık tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”

II. İLK İNCELEME

  1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR’ın katılımlarıyla 27/6/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

  1. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Cem GÜNDOĞDU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
  2. Kanun’un 1. Maddesiyle 6326 Sayılı Kanun’un Değiştirilen 3. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (e) Bendinde Yer Alan “…Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar,…” İbaresinin, (2) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinde Yer Alan “…Türkçe turist rehberi olmaya hak kazanır.” İbaresinin, (3) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinin ve (4) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesi ile Kanun’un 2. Maddesiyle 6326 Sayılı Kanun’un 4. Maddesinin (5) numaralı Fıkrasının Değiştirilen Birinci Cümlesinde Yer Alan “…turist rehberinin Türkçe turist rehberi olması…” İbaresinin İncelenmesi

1. 3. Maddenin (1) Numaralı Fıkrasının (e) Bendinde Yer Alan “…Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar,…” İbaresi

a. Genel Açıklama

  1. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Millete ve Devlete Karşı Suçlar ve Son Hükümler” başlıklı Dördüncü Kısmı’nın Üçüncü Bölümü’nde “Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Saygınlığına Karşı Suçlar” düzenlenmiştir. Anılan Bölüm’de yer alan 299., 300. ve 301. maddelerde Cumhurbaşkanına hakaret, devletin egemenlik alametlerini aşağılama ve Türk milletini, Türkiye Cumhuriyeti devletini, devletin kurum ve organlarını aşağılama suçlarına yer verilmiştir.
  2. Söz konusu Kanun’un 53. maddesinde kişinin kasıtlı bir suç işlemesi ve bu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm olması hâlinde ilke olarak mahkûmiyetin kesinleşmesiyle başlayıp hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar devam eden hak yoksunluğu öngörülmüştür. Anılan madde kapsamında kişi, işlediği suçun neticesi olarak maddede sayılan hak yoksunluklarına maruz kalacaktır. Ancak söz konusu mahrumiyetin belli bir suçtan mahkûmiyete bağlı süresiz olarak devam etmeyeceği anlaşılmaktadır.
  3. Kanun’un 65. maddesinde ise af kurumu düzenlenmiştir. Anılan maddenin (1) numaralı fıkrasına göre genel af hâlinde kamu davası düşmekte ve hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkmaktadır. Maddenin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen özel af hâlinde hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilmekte veya infaz kurumunda çektirilecek süre kısaltılmakta ya da hapis cezası adli para cezasına çevrilmektedir. (3) numaralı fıkrada ise cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının özel affa rağmen etkisini devam ettireceği belirtilmiştir.
  4. Bu itibarla devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar arasında düzenlenen suçlardan hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde Kanun bağlamında kişinin süresiz bir hak yoksunluğuna uğramayacağı açıktır. Nitekim Kanun’da süresiz hak yoksunluğu öngörülmediğinden yasaklanan hakların iadesini düzenleyen herhangi bir kuruma da ihtiyaç duyulmamıştır.
  5. Ancak sonrasında başkaca kanunlarda süresiz hak yoksunluklarının öngörülmesi sebebiyle 25/5/2005 tarihli ve 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu’na 6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanun’un 38. maddesiyle eklenen 13/A maddesinde yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumu düzenlenmiştir. Anılan maddenin gerekçesinde 5237 sa­yı­lı Ka­nu­n dı­şın­da­ki çe­şit­li kanunlardaki ka­sıt­lı bir suç­tan do­la­yı be­lir­li sü­rey­le ha­pis ce­za­sı­na ve­ya bel­li suçlardan do­la­yı bir ce­za­ya mah­kûm olan ki­şi­le­rin sü­re­siz ola­rak kul­lan­mak­tan yasaklandıkları hak­la­rını tek­rar kul­la­na­bil­me­le­ri­ne imkân ta­nı­yan bir düzenlemenin ya­pıl­ma­sı­na ih­ti­yaç du­yulduğu ifade edilmiştir.
  6. Maddenin (1) numaralı fıkrası uyarınca yasaklanmış hakların geri verilebilmesi için 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (5) ve (6) numaralı fıkraları saklı kalmak kaydıyla, mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, kişinin infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içinde yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemece bir kanaatin oluşması gerekmektedir.
  7. (2) numaralı fıkraya göre ise mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmiş olması hâlinde yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekmektedir. Ancak bu süre kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamayacaktır.

b. Anlam ve Kapsam

  1. 6326 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasında turist rehberi ünvanının mesleğe kabulle kazanılacağı belirtilmiş ve mesleğe kabul için aranan şartlar anılan fıkranın (a) ila (f) bentlerinde sayılmıştır.
  2. Söz konusu maddenin (1) numaralı fıkrasının (e) bendine göre 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, millî savunmaya, devlet sırlarına karşı suçlar ile casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından ve 6326 sayılı Kanun’a veya 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na muhalefetten mahkûm olmamak bu şartlardan birini oluşturmaktadır. Anılan bentte yer alan “…Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar,…” ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
  3. Bu itibarla kurala göre söz konusu suçlardan mahkûm olanlar turist mesleği rehberliğine kabul edilmeyeceklerdir. Bu yönüyle kuralda bir hak yoksunluğu öngörülmektedir.

c. İptal Talebinin Gerekçesi

  1. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralda yer alan suçların belirsiz ibareler içerdiği, bu durumun yargı makamlarının keyfî uygulamalarına neden olduğu, söz konusu suçların turist rehberliği mesleğine kabul edilmenin şartı olarak öngörülmesinin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilecek bazı durumların bu suç kapsamına alınarak kişilerin turist rehberi olmalarını engelleyebileceği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Tamamı İçin Tıklayınız (word)

[vc_row][vc_column][vc_message message_box_color=”orange”]

FAQ – Sık Sorulan Sorular

1) AYM bu kararda tam olarak neyi iptal etti?

AYM E.2024/125 K.2025/178, turist rehberliği denetim ve gözetim kapsamında “her türlü bilgiyi vermek ve belgeyi göstermekle” ibaresini ve buna bağlı uygulanamaz kısımları; ayrıca yönetmelik hükmündeki “disiplin” ibaresini iptal etti.

2) İptal kararları hemen mi yürürlüğe girdi?

Hayır. İptal hükümleri, RG 20/01/2026 tarihinden itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girecek. Bu da 20/10/2026 tarihine karşılık gelir.

3) “Her türlü bilgi-belge” neden iptal edildi?

AYM, denetimde istenebilecek bilgi ve belgelerin tüzel kişilere ait ekonomik değer taşıyan verileri de kapsayabileceğini; ancak bu veriler için saklama, kullanım, gizlilik, itiraz ve kötüye kullanımı önleyici güvencelerin kanunda yeterince öngörülmediğini belirterek mülkiyet hakkı (Anayasa m.35) ve ölçülülük (m.13) yönünden iptal kararı verdi.

4) Kişisel veriler (KVKK) açısından AYM ne dedi?

Kararda, denetimde istenen belgelerin kişisel veri içerebileceği kabul edilmekle birlikte, 6698 sayılı KVKK’nın genel güvencelerinin uygulanabilir olduğu ve bu yönüyle (gerçek kişiler bakımından) sistemin güvenceler içerdiği değerlendirmesi yapılmıştır. İptal gerekçesi ağırlıklı olarak tüzel kişi verileri/mülkiyet hakkı ekseninde kurulmuştur.

5) “Disiplin” ibaresi neden iptal edildi?

AYM, disiplin alanında yönetmelikle düzenleme yetkisi verilirken temel çerçevenin kanunda yeterince çizilmediğini ve bunun Anayasa m.7 (yasama yetkisinin devredilemezliği) ile bağdaşmadığını belirterek “…disiplin,…” ibaresini iptal etti.

6) Türkçe turist rehberi düzenlemesi iptal edildi mi?

Hayır. Türkçe turist rehberi olabilmeye ilişkin düzenlemeler ve buna bağlı olarak mesleğin Türkçe icrası kurgusu iptal edilmedi (iptal talepleri reddedildi).

7) Okul gezileri istisnası (öğretmen refakatli, ticari amaçsız) iptal edildi mi?

Hayır. MEB’e bağlı okul/kurumların öğrencilere yönelik, öğretmen refakatli ve ticari amaç gütmeyen gezilerinin Kanun kapsamı dışında tutulmasına ilişkin hükmün iptali reddedildi.

8) Bu karar pratikte neyi değiştirecek?

20/10/2026 itibarıyla;

[/vc_message][vc_column_text]

[vc_row][vc_column][vc_message message_box_color=”danger”] Site Sorumluluk Beyanı ve Hukuki Haklarımız [/vc_message][vc_column_text]

Exit mobile version