Milletlerarası Tahkim Nedir?
Milletlerarası tahkim (uluslararası tahkim), farklı ülkelerden taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri yerine hakemler aracılığıyla çözümlenmesi yöntemidir. Özellikle uluslararası ticari sözleşmelerde sıkça tercih edilir.
Aşağıda konuyu sistematik şekilde özetledim:
Milletlerarası Tahkim Nedir?
Milletlerarası tahkim, yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk uyuşmazlıklarının, tarafların anlaşmasıyla bağımsız ve tarafsız hakemler tarafından çözümlenmesidir.
Yabancılık unsuru şu durumlarda ortaya çıkar:
- Tarafların farklı ülkelerde yerleşik olması
- Sözleşmenin ifa yerinin farklı ülkede olması
- Yatırımın yabancı ülkede yapılmış olması
- Uyuşmazlığın birden fazla ülkeyi ilgilendirmesi
Tahkimin Temel Özellikleri
√ Taraf İradesine Dayanır
Tahkim ancak taraflar sözleşmeye “tahkim şartı” koymuşsa mümkündür.
Örnek:
“Bu sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar ICC Tahkim Kuralları uyarınca çözülecektir.”
√ Devlet Mahkemelerine Alternatiftir
Taraflar genellikle milli mahkemelere gitmek yerine tahkimi tercih eder.
√ Hakemler Karar Verir
Uyuşmazlık, tarafların seçtiği 1 veya 3 hakem tarafından çözülür.
√ Karar Bağlayıcıdır
Hakem kararı (tahkim kararı) bağlayıcıdır ve çoğu ülkede icra edilebilir.
Neden Tercih Edilir?
Uluslararası ticarette tahkimin tercih edilme sebepleri:
- Tarafsızlık (hiçbir tarafın milli mahkemesi tercih edilmez)
- Uzman hakem seçebilme imkânı
- Gizlilik
- Daha hızlı süreç
- Uluslararası icra kolaylığı (New York Konvansiyonu sayesinde)
Türleri
A) Ticari Tahkim
Şirketler arası ticari sözleşmelerden doğar.
B) Yatırım Tahkimi
Bir devlet ile yabancı yatırımcı arasında çıkar.
Örneğin:
- ICSID tahkimi
Kurumsal ve Ad Hoc Tahkim
- Kurumsal Tahkim
Bir tahkim kurumu tarafından yürütülür.
Örnekler:
– ICC (International Chamber of Commerce)
– LCIA (London Court of International Arbitration)
– SIAC (Singapore International Arbitration Centre)
– ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi)
- Ad Hoc Tahkim
Herhangi bir kuruma bağlı değildir.
Genellikle UNCITRAL Kuralları uygulanır.
Uygulanan Hukuk
Milletlerarası tahkimde üç farklı hukuk söz konusu olabilir:
- Sözleşmeye uygulanacak hukuk
- Tahkim yeri hukuku (lex arbitri)
- Usul kuralları
Örneğin:
- Tahkim yeri: Paris
- Uygulanacak hukuk: Türk Hukuku
- Kurallar: ICC Tahkim Kuralları
Türkiye’de Milletlerarası Tahkim
Türkiye’de temel düzenleme:
- 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu
- 6100 sayılı HMK (iç tahkim için)
- New York Sözleşmesi (1958)
Türkiye, tahkim dostu bir ülkedir ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) aktif şekilde çalışmaktadır.
Tahkim Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
1958 tarihli New York Konvansiyonu sayesinde 170’ten fazla ülkede tahkim kararları tanınıp icra edilebilir.
Bu, tahkimi uluslararası ticarette çok güçlü bir araç haline getirir.
Kısa Özet
Milletlerarası tahkim:
- Devlet mahkemelerine alternatif bir uyuşmazlık çözüm yoludur
- Taraf iradesine dayanır
- Uluslararası ticarette çok yaygındır
- Kararları dünya genelinde icra edilebilir