Muharrem ÖZDEMİR
Yeminli Mali Müşavir
HMB Vergi Müfettişi (E)
Manisa Defterdarı (E)
İstanbul Atlas Üniversitesi Mütevelli Heyeti Üyesi
m.ozdemir@vdd.com.tr
1. Telif hakları istisnasından kimler yararlanabilir?
Gelir Vergisi Kanunu’nun 18. maddesinde sayılan eser sahipleri olarak müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekâr, bilgisayar programcısı ile mucitleri ve bunların kanuni mirasçıları telif hakları istisnası kapsamında koruma altına alınan kişiler olarak aşağıda 3 grup olarak karşımıza çıkmaktadır.
- Eser sahipleri,
- Mucitler,
- Kanuni mirasçılar,
Telif hakları kapsamındaki eserlerin satışından kiralanmasından ve devir temlik edilmesinden doğan vergisel avantajlardan eser sahiplerinin kendileri, mucitleri ve kanuni mirasçıları faydalanacak olup bunlar dışında kalan mansup mirasçılar bu imkândan yararlanamazlar.
Mansup mirasçı (atanmış mirasçı) ile ilgili hususlar 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununda düzenlenmiştir.
Miras bırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde, malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Miras bırakan, mirasının tamamı veya belli bir oranı için bir veya birden çok kişiyi mirasçı atayabilir. Bir kişinin, mirasın tamamını veya belli bir oranını almasını içeren her tasarruf, mirasçı atanması sayılır.
Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. (MK. Md. 516)
5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 19 uncu maddesinde de mansup (atanmış) mirasçıların eser sahibinin ölümünden sonra eserden doğan mali hakları kullanabilecekleri düzenlenmiştir.
Buna göre Eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini, eser sahibi de eseri meydana getiren kişi olduğu ifade edilmiştir.
Aynı kanunda mali hakları kullanma yetkisinin münhasıran eser sahibine ait olduğu, eser sahibi kendisine tanınan salahiyetlerin kullanılış tarzlarını tespit etmemişse yahut bu hususu her hangi bir kimseye bırakmamışsa bu salahiyetlerin ölümünden sonra kullanılması, vasiyeti tenfiz memuruna; bu tayin edilmemişse sırasıyla sağ kalan eşi ile çocuklarına ve mansup mirasçılarına, ana- babasına, kardeşlerine ait olduğu açıklanmıştır.
Vergi Usul Kanununun 12 inci maddesinde mirasçıların sorumluluğu açıklanmış olup “ölüm halinde mükelleflerin ödevleri kanuni ve mansup mirasçılara geçer. Ancak, mirasçıların her biri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olurlar” hükmüne yer verilmiştir.
Bu anlamda Gelir Vergisi Kanununun 18 inci maddesinde yer alan telif hakları istisnası kapsamında eser sahibinin atanmış (mansup) mirasçısı vergisel olanaklardan yararlanma imkânı bulunmazken, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununda mansup mirasçıya eser sahibinin ölümünden sonra mali haklardan yararlanma imkanı tanınmıştır.
Bunun yanında mirasçıların sorumluluğunda ölünün vergi borçlarının intikalinde mansup-kanuni mirasçı ayrımı yapılmazken vergisel imkânlardan yararlanma açısından kanuni mirasçı lehine ayrım yapıldığı görülmektedir.
4.2.2. Telif Hakları Kapsamındaki Eserler
Telif hakları istisnasını düzenleyen 18 inci maddede bazı eser isimleri bizatihi sayılmak suretiyle tadad edilmiştir. Buna göre aşağıdaki eserlerin, telif haklarının satışı, devir ve temlik edilmesi veya kiralanması gelir vergisinden istisna edilmiştir. Bunlar sırasıyla;
- Şiir,
- Makale,
- Roman,
- Bilimsel araştırma,
- Bilimsel incelemeler,
- Bilgisayar yazılımı,
- Bilgisayar programları,
- Röportaj,
- Karikatür,
- Fotoğraf,
- Film,
- Video band,
- Radyo ve Televizyon senaryo ve oyunları,
- Resim,
- Heykel,
- Nota,
- Buluşlar ve yenilikler
Bunun yanında kanun koyucu telif hakları kapsamındaki eserlerinin bazılarını saymış olmakla beraber bunun yanında “… gibi eserlerini” demek suretiyle bu kapsamdaki eserleri sınırlandırmamıştır[1].
Keza, Gelir İdaresi Başkanlığı uygulamalarında ve özelgelerinde aşağıdaki belirtilen eserlerin de bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Buna göre;
- Müzik besteciliği,
- Anonim türküler,
- Reklâm müziği,
- Yazılıp oynanılan piyesler ve tiyatrolar,
- Yönetmen gelirleri,
- Senaryo yazarlığı,
- Tezhip sanatı,
- Takı tasarım çalışmaları,
- Rölyef, seramik, Pano ve Vitray
- Mozaik çalışmaları,
- Hat sanatı,
- Baskı, cam altı, duvar resimleri,
- Üç boyutlu objeler,
- Çini ve ebru sanatı,
- Grafik tasarımları,
- Çizgi film
- Kitap yazarlığı,
- Yazılı çevirmenlik,
- Kendi bestelerinin konserlerde icrası,
- Kaset, CD gibi ortamlarda kaydedilmek üzere seslendirilmesi,
- Çoğaltılması ve dağıtımı başka firmalara yaptırılmış olsa dahi Kaset/ CD olarak satışı,
2. Telif Haklarından Yararlanma Şartları
2.1. İstisnanın kapsamı ve yararlanma hakkı
Telif hakları ile ihtira beratının müellifleri veya kanuni mirasçıları tarafından kiralanmasından doğan kazançlar serbest meslek kazancı olarak vergilendirilir. (GVK Md.70/5-6)
Eser sahiplerinin, mucitlerin ve kanuni mirasçılarının sözü edilen eserleri ve ihtira beratlarını satmaları veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmeleri veya kiralamaları gelir vergisinden istisna edilmiştir.
İhtira beratı, sanayide ve diğer alanlarda kullanılmaya mahsus makine, alet ve aracıların tamamen yenisini, yeni bir şeklini veya yeni bir kullanma tarzını keşfeden ya da bunları geliştiren kimselere, keşif ve icatlardan yalnız kendisinin, belirli bir süre yararlanması için devlet tarafından verilen belgedir.
Yukarıda sözü edilen eserlerin 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Hakkında Kanun hükümlerine göre eser niteliğinde olması ve ihtira beratlarının da tescil edilmiş bulunması gerekmektedir.[2]
| Eserin Sahibi | Gelirin Türü | İstisna Durumu |
| Eserlerin Sahipleri Tarafından Elden Çıkarılması | Serbest Meslek Kazancı | Telif Hakları Kapsamında İstisnadır |
| Eserlerin Sahipleri Tarafından Kiralanması | Serbest Meslek Kazancı | Telif Hakları Kapsamında İstisnadır |
| Eserlerin Kanuni Mirasçıları Elden Çıkarılması | Serbest Meslek Kazancı | Telif Hakları Kapsamında İstisnadır |
| Eserlerin Kanuni Mirasçıları Kiralanması | Serbest Meslek Kazancı | Telif Hakları Kapsamında İstisnadır |
Bu anlamda eser sahiplerinin, mucitlerin ve kanuni mirasçılarının sözü edilen eserleri ve ihtira beratlarını aşağıdaki şekillerde değerlendirmeleri halinde elde edilen kazanç telif hakları kapsamında gelir vergiden istisna edilecektir.
√ Satmaları,
√ Bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmeleri,
√ Kiralamaları
Bunun yanında sözü edilen eserlerin bilgisayar ve internet ortamında, radyo ve televizyon ve videoda yayınlanması veya CD, disket halinde satılması veya kiralanması da telif hakları kapsamında değerlendirilir.
Örneğin; şarkı sözü yazmak ve bu besteleri seslendirme çalışmaları yukarıda ki açıklamalar doğrultusunda yapılıyor olması halinde diğer bir anlatımla 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümlerine göre eser niteliği taşıması ve bu durumun kişi tarafından Telif Hakları Genel Müdürlüğünden[3] kayıt-tescil işlemi ile tevsik ve ispat edilmesi şartıyla söz konusu çalışmaların satışından elde edilen Gelir Vergisi Kanunu’nun 18 inci maddesinde yer alan istisnadan faydalanılması mümkündür.
Telif haklarının ve ihtira beratlarının müellifleri, mucitleri ve bunların kanunî mirasçıları dışında kalan kimseler tarafından elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artış kazancı iken telif haklarının üçüncü kişiler tarafından kiralanmasından doğan kazançlar ise gayrimenkul sermeye iradı olarak vergilendirilmesi gerekeceğinden söz konusu kazançların telif hakları istisnasından yararlanmaları söz konusu değildir. (Mükerrer Md. 70/6 ve 80/3)
| Eserin Sahibi | Gelirin Türü | İstisna Durumu |
| Mansup Mirasçılar Tarafından Elden Çıkarılması | Serbest Meslek Kazancı | Telif Hakları İstisnasından Yararlanılmaz |
| Mansup Mirasçılar Tarafından Kiralanması | Gayrimenkul Sermaye İradı | Telif Hakları İstisnasından Yararlanılmaz |
| Eserlerin Üçüncü Kişiler Tarafından Elden Çıkarılması | Değer Artış Kazancı | Telif Hakları İstisnasından Yararlanılmaz |
| Eserlerin Üçüncü Kişiler Tarafından Kiralanması | Gayrimenkul Sermaye İradı | Telif Hakları İstisnasından Yararlanılmaz |
2.2. Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi
Gelir Vergisi Kanununun eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler telif hakları istisnasına dâhildir. Söz konusu faaliyetin arızi olarak yapılması da istisna hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmeyecektir.
- Telif haklarının satışı, devir ve thttps://www.alomaliye.com/1986/03/18/gelir-vergisi-genel-tebligi-149/emlik edilmesi veya kiralanması,
- Konserlerde icra edilmesi,
- Kaset, CD gibi ortamlarda kaydedilmek üzere seslendirilmesi,
- Kaset ve CD olarak satışı (çoğaltılması ve dağıtımı başka firmalara yaptırılmış olsa dahi)
Örnek:
Ses sanatçısı Selma ÖRME, sözleri kendisine ait “bir rüzgar geldi geçti” şarkısını Adana’daki festivalde icra etmiş olup 2025 yılında 4.250.000 Liralık gelir elde etmiştir. Sanatçı, sözleri kendisine ait olan eserini temsil ve icra ettiğinden dolayı bu gelir telif hakları kapsamında vergiden istisna edilmiş olup, yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecektir.
Örnek:
Sanatçı Yusuf Kağan GÜN, sözleri ve bestesi Sezen AKSOY’a ait ”yerinde dur” şarkısını Denizli Honaz ilçesinde festivalde icra etmiş olup 300.000 TL gelir elde etmiştir. Sanatçının icra etmiş olduğu şarkının bestesi başka sanatçıya ait olduğundan dolayı telif hakları kapsamındaki istisnadan yararlanması mümkün değildir.
Diğer taraftan, ihtira beratlarına konu olan buluşların ticari veya sınai bir işletmeye dahil iken satılması, devir ve temliki veya kiralanması yada ihtira beratına konu olan buluşun üretilerek satılması hallerinde elde edilen kazanç, serbest meslek kazancı kapsamına girmeyeceğinden, bu kazançlara söz konusu istisna uygulanmayacaktır.
Ayrıca, istisna kapsamına yeni alınan videobant halindeki eserlerin sahipleri veya kanuni mirasçıları dışında kalan kimseler tarafından (video kulüpleri gibi) satılması veya kiralanmasından elde edilen gelirlere bu istisna uygulanmayacaktır.
Örnek:
BURGAZ Yapım ve Film Ltd. Şti adına kayıtlı ve tescil edilmiş bulunan yeni buluşu (İhtira Beratını) 1.000.000 TL karşılığında satmıştır. Gelir Vergisi Kanunundaki telif hakları istisnası gerçek kişi serbest meslek erbabına getirilen bir istisna uygulaması olduğundan sermaye şirketi niteliğindeki Limited Şirket adına tescil edilmiş bulunan ihtira beratının satışından elde edilen gelir, telif hakları istisnasından yararlanamayacaktır.
Dipnotlar:
[1] ÖZDEMİR, Muharrem. Telif Hakları. İstanbul Atlas Üniversitesi Mütevelli Heyet Üyesi. E. Defterdar. 2026 Baskı.
[2] 149 No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği 18.03.1986 tarih ve 19051 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
[3] https://telifhaklari.ktb.gov.tr/TR-333823/zorunlu-kayit-tescil-basvurulari.html