Muharrem ÖZDEMİR
Yeminli Mali Müşavir
HMB Vergi Müfettişi (E)
Manisa Defterdarı (E)
İstanbul Atlas Üniversitesi Mütevelli Heyeti Üyesi
m.ozdemir@vdd.com.tr
1. Tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Serbest Meslek Kazancının Tarifi” başlıklı 65’inci maddesinde; Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.” hükmü yer almıştır.
Diğer taraftan aynı Kanunun 66’ncı maddesinde “Serbest Meslek Erbabı”nın tarifi yapılmış olup söz konusu maddeye göre serbest meslek faaliyetini mutad meslek halinde ifa edenlerin serbest meslek erbabı olduğu belirtilerek serbest meslek faaliyetinin yanında başka bir iş veya görev ile devamlı olarak uğraşılmasının da bu vasfı değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Gelir Vergisi Kanunu’nun 18’inci maddesinde ise; Müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekâr, bilgisayar programcısı ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikâye, roman, makale, bilimsel araştırma ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video band, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hâsılat gelir vergisinden müstesnadır. Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dâhildir.
(7194 sayılı Kanunun 10’uncu maddesiyle eklenen fıkra; Yürürlük: 1/1/2020 tarihinden itibaren elde edilen gelirlere uygulanmak üzere 07.12.2019) Bu madde kapsamındaki kazançları toplamı 103’üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar bu istisnadan faydalanamazlar. Bu durumda olanların, 94’üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında tevkifat yapma yükümlülüğü yoktur.
Bu bağlamda, 193 sayılı Kanunun 18’inci maddesi kapsamında elde edilen ve aynı Kanunun 103’üncü maddesinde yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2026 yılı için 5.300.000 TL) aşan kazançlar için istisnadan yararlanılması mümkün bulunmamaktadır.
Söz konusu tutarın aşılıp aşılmadığı ilgili takvim yılının sonu itibarıyla belirlenecek ve 18’inci madde kapsamında elde edilen kazançlar toplamının söz konusu tutarı aşması halinde, elde edilen kazançların tamamı yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilecektir.[1]
İstisnadan faydalanılıp faydalanılamayacağı yılsonu itibarıyla belirleneceğinden, istisnadan faydalanamayan mükelleflerin geçici vergi beyannamesi verme yükümlülükleri olmayacaktır.
Örnek:
Bay (C), bir televizyon kanalında haftalık olarak yayınlanan bir dizinin senaryo yazarlığı karşılığında, 2025 yılında 4.500.000 TL kazanç elde etmiştir. Bay (C)’nin yazdığı senaryo, 5846 sayılı Kanun hükümlerine göre Kültür ve Turizm Bakanlığınca eser olarak kayıt-tescil edilmiştir.
Bay (C)’nin yazdığı senaryo karşılığı elde ettiği 4.500.000 TL’lik kazanç, 193 sayılı Kanunun 103’üncü maddesindeki tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 TL) aştığından, Bay (C) gelir vergisi istisnasından yararlanamayacak ve bu kazancını yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edecektir. Tevkif suretiyle ödenen vergiler beyanname üzerinde hesaplanan vergiden mahsup edilebilecektir.
Örnek:
Söz ve beste çalışmaları yapan Bayan (D), 2025 yılında muhtelif tarihlerde (E) A.Ş.’ye sattığı besteler karşılığında 5.000.000 TL hasılat elde etmiştir. Bayan (D)’nin, bu faaliyeti ile ilgili olarak yapmış olduğu ve tevsik edebildiği giderlerinin toplamı 500.000 TL’dir. Bayan (D)’nin, yaptığı beste çalışmaları 5846 sayılı Kanun hükümlerine göre Kültür ve Turizm Bakanlığınca eser olarak kayıt-tescil edilmiştir.
Bayan (D)’nin, yaptığı beste çalışmaları her ne kadar 18’inci maddede sayılan eserler kapsamında değerlendirilse de elde ettiği kazanç yılsonu itibarıyla (5.000.000 TL- 500.000 TL=) 4.500.000 TL, 103’üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 TL) aştığından söz konusu istisnadan faydalanılması mümkün bulunmamaktadır[2].
2. Yılık gelir vergisi beyannamesi verilmesi halinde gider ve indirim durumu
Yıllık beyanname verilmesi durumunda, 193 sayılı Kanunun 68’inci maddesinde sayılan mesleki kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olarak yapılan giderler, yıllık beyanname üzerinde indirim konusu yapılacaktır. Söz konusu giderlerin indirim konusu yapılabilmesi için 1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirtilen belgelerle tevsik edilmesi şarttır.
Yıllık beyanname verilmesi durumunda, 193 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinde yer alan şahıs sigorta primleri, eğitim ve sağlık harcamaları, sponsorluk harcamaları ve engellilik indirimi ile anılan madde ve ilgili kanunlarında indirim konusu yapılabileceği düzenlenmiş bağış ve yardımlar gibi bazı harcamaların da beyan edilen gelirden indirim konusu yapılması mümkündür.
Yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden 193 sayılı Kanunun 94’üncü maddesine göre yıl içinde kesilen vergiler mahsup edilebilecektir.
Örnek:
Sinema yönetmeni Bayan (D), 2025 yılında (W) A.Ş.’ye sattığı eserleri karşılığında 6.000.000 TL hasılat elde etmiştir. (W) A.Ş. tarafından, Bayan (D)’ye yapılan söz konusu ödemeler üzerinden, 193 sayılı Kanunun 94’üncü maddesi uyarınca % 17 oranında (1.020.000 TL) gelir vergisi tevkifatı yapılmıştır.
Bayan (D)’nin, bu faaliyeti ile ilgili olarak yapmış olduğu ve tevsik edebildiği giderlerinin toplamı 300.000 TL’dir. Bayan (D)’nin, 200.000 TL eğitim/sağlık harcaması da bulunmaktadır.
Bayan (D)’nin, yaptığı eser çalışmaları 5846 sayılı Kanun hükümlerine göre Kültür ve Turizm Bakanlığınca eser olarak kayıt-tescil edilmiştir.
Bayan (D)’nin, yaptığı eser çalışmaları her ne kadar 18’inci maddede sayılan eserler kapsamında değerlendirilse de elde ettiği kazanç yılsonu itibarıyla (6.000.000 TL- 300.000 TL=) 5.700.000 TL, 103’üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 TL) aştığından söz konusu istisnadan faydalanılması mümkün bulunmamaktadır.
Buna göre, Bayan (D)’nin beyanı aşağıdaki gibi olacaktır.
| Gayrisafi Hasılat Toplamı | 6.000.000 |
| İndirilecek Giderler | 300.000 |
| Beyan Edilecek Telif Kazancı | 5.700.000 |
| Eğitim/Sağlık Harcaması | 200.000 |
| Vergiye Tabi Matrah | 5.500.000 |
| Hesaplanan Gelir Vergisi | 1.890.000 |
| Mahsup Edilecek Gelir Vergisi | 1.020.000 |
| Ödenecek Gelir Vergisi | 870.000 |
3. Tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşmayanlar
7194 sayılı Kanunun 10’uncu maddesi ile 193 sayılı Kanunun 18’inci maddesine aşağıdaki (5)’inci fıkra eklenmiştir.[3]
Buna göre, “Bu madde kapsamındaki kazançları toplamı 103 üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar bu istisnadan faydalanamazlar. Bu durumda olanların, 94’üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında tevkifat yapma yükümlülüğü yoktur.”
193 sayılı Kanunun 18’inci maddesi kapsamında elde edilen ve aynı Kanunun 103’üncü maddesinde yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 ve 2026 yılı için 5.300.000 TL) aşmayan kazançlar gelir vergisinden istisna olup bu kazançlar için;
√ Yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecek,
√ Diğer gelirler dolayısıyla beyanname verilmesi halinde de bu kazançlar beyannameye dâhil edilmeyecektir.
√ Bu kazançlar üzerinden tevkif suretiyle ödenen vergiler nihai vergi olacaktır.
Örnek:
Ressam (A), 2025 yılında (Honaz) Belediyesine sattığı resimler karşılığında 500.000 TL kazanç elde etmiştir. (Honaz) Belediyesi tarafından Ressam (A)’ya yapılan ödeme üzerinden 193 sayılı Kanunun 94’üncü maddesi uyarınca %17 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılmıştır. Ressam (A)’nın, yaptığı resimler 5846 sayılı Kanun hükümlerine göre Kültür ve Turizm Bakanlığınca eser olarak kayıt-tescil edilmiştir.
Ressam (A)’nın yaptığı resimler karşılığı elde ettiği 500.000 TL’lik kazanç, 193 sayılı Kanunun 103’üncü maddesindeki tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 TL) aşmadığından gelir vergisinden istisna edilecek ve yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmeyecektir. Tevkif suretiyle kesilen vergi nihai vergi olacaktır.
4. İstisna uygulaması takvim yılı sonu itibarıyla her bir yıl için ayrı ayrı değerlendirilecektir
193 sayılı Kanunun 103’üncü maddesindeki tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarın aşılıp aşılmadığı, takvim yılı sonu itibarıyla her bir yıl için ayrı ayrı değerlendirilecektir. İlgili takvim yılında istisnadan yararlanılamaması sonraki yıllarda istisnadan yararlanılmasına engel teşkil etmeyecektir.
Örnek:
Senaryo yazarlığı yapan Eda YİĞİT, 2025 yılında muhtelif tarihlerde (X) A.Ş.’ye sattığı eserler karşılığında 5.000.000 TL, 2026 yılında ise 2.000.000 TL hasılat elde etmiştir. Yazarın, yazdığı eserler, 5846 sayılı Kanun hükümlerine göre Kültür ve Turizm Bakanlığınca eser olarak kayıt-tescil edilmiştir.
Yazarın, yaptığı çalışmaları her ne kadar 18’inci maddede sayılan eserler kapsamında değerlendirilse de elde ettiği kazanç yılsonu itibarıyla (5.000.000 TL), 103’üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 TL) aştığından söz konusu istisnadan faydalanılması mümkün bulunmamaktadır.
Ancak aynı sanatçının 2026 yılı geliri (2.000.000 TL) 103’üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2026 yılı için 5.300.000 TL) aşmadığından telif hakları istisnasından yararlanacaktır.
5. Gelir vergisi istisnasından yararlanmak için eserin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile belirlenmiş eser gruplarından olması şarttır
Bu kazanç istisnasının uygulanabilmesi için, maddede yer alan fikri ürünlerin serbest meslek faaliyeti olarak meydana getirilmesi, dolayısıyla elde edilen gelirin serbest meslek kazancı olması gerekmektedir. Bunun yanı sıra, serbest meslek faaliyeti sonucu ortaya konulan çalışmaların istisna kapsamında olabilmesi için bu çalışmaların 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca eser sayılması gerekmektedir.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun değişik 18’inci maddesi kapsamında gelir vergisi muafiyetinden faydalanmak isteyen eser sahipleri, meydana getirdikleri eserlerin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile belirlenmiş eser gruplarından hangisinde yer aldığına dair bir yazı almak üzere Telif Hakları Genel Müdürlüğü’ne başvuru yapmaları öncelikli şarttır.[4]
1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümlerine göre bazı eserlerde kayıt ve tescil zorunlu, bazı eserlerde ise ihtiyari tutulmuştur. 193 sayılı Kanunun 18’inci maddesinde yer alan serbest meslek kazanç istisnasından yararlanabilmek için maddede belirtilen eserlerden kayıt ve tescili zorunlu olanların kayıt ve tescil ettirilmesi şart olup, diğer eserlerde kayıt ve tescil şartı aranmayacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığınca kayıt-tescil edilen eserlerin, aynı zamanda 193 sayılı Kanunun 18’inci maddesinde sayılan eserler veya bu eserlere benzerlik gösteren eserlerden olması şart olup, 5846 sayılı Kanuna göre kayıt-tescil edilen tüm eserler istisna kapsamına girmemektedir.
Eser sahiplerinin, Telif Hakları Genel Müdürlüğünden aldıkları yazı ile Gelir İdaresi Başkanlığının illerdeki temsilcisi olan Defterdarlık birimlerine başvuru yapmaları gerekmektedir. Eserlerin, telif hakları istisnasından faydalanıp faydalanılamayacağı konusundaki kararı Defterdarlık/Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü vermektedir.
Eser sahiplerinin eserlerini öncelikle, Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğünce kayıt-tescil ettirdikten sonra, bu yazının örneğini Defterdarlık/Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğüne vermek suretiyle ilgili eserlerin telif hakları istisnası kapsamında olduğuna dair “İSTİSNA YAZISI” alınması gerekir.
Dilekçe ekinde, Telif Hakları Genel Müdürlüğü hitaplı dilekçede bulunması gereken unsurlar aşağıdaki gibidir.
- Meydana getirilen eserler hakkında kısa bilgi verilmesi (birden fazla çeşitte eser meydana getiriliyor ise, tek tek çeşitleri belirtilecektir. Örneğin; Resim, heykel, karikatür, küçük sanat eserleri gibi),
- Adres, telefon ve e-posta bilgisi verilmesi,
- Meydana getirilen eserlerin (birden fazla çeşitte ise, her bir çeşit için birden fazla örnek olacak şekilde) fotoğraflarının (resim, heykel, küçük sanat eserleri, vb.), çizimlerinin (grafik eser, karikatür), yazılı hallerinin (roman, şiir, makale, çeviri, vb), Kaynak kodlarının ve ekran görüntülerinin (bilgisayar programı ya da veritabanı) yüklendiği bir adet CD),
- Dilekçede belirtilen her bir eser çeşidine ait örnekler mutlaka CD’ye yüklenmelidir. CD’de örneği bulunmayan eser çeşitlerine ilişkin yazı düzenlenmesi söz konusu değildir (Ör: Dilekçede resim ve heykel çalışmaları yapmakta olduğunu belirten eser sahibi, hem resim hem de heykel çalışmalarına ait örnekleri CD’ye yüklemelidir. Heykel çalışmalarına ait örnek yüklememesi durumunda, heykele ilişkin bir yazı düzenlenemez.)
Bu bilgiler ışığında eser sahibinin dilekçe ekinde eserleri ile ilgili bilgileri fotoğraflaması ve CD ortamında Telif Hakları Genel Müdürlüğü’ne bildirmelidir. Genel Müdürlükten alınacak “kayıt-tescil belgesi” ise tek başına yeterli olmayacaktır.
Bunun için söz konusu eserlerin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre eser olarak nitelendirilmesi Gelir Vergisi Kanunu’nun 18’inci maddesi kapsamında telif hakları istisnasından yararlanmasını sağlamaz.
Görüleceği üzere, sanatçının Telif Hakları İstisnasından yararlanabilmesi için Telif Hakları Genel Müdürlüğü ile Gelir İdaresi Başkanlığı/Defterdarlık arasında eşgüdüm ve koordinasyon gereklidir. Diğer bir ifade ile Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nün “eser” niteliğinde gördüğü haklara/eserlere Defterdarlık vergi muafiyeti tanımayabilir.
Bu nedenle sanatçılar tarafından meydana getirilen ve hususiyetlerini taşıyan eserlerin hem Kültür Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğünden “eser” olduğuna dair yazı ile Defterdarlıklardan alınacak özelge ile Telif Hakları İstisnasından yararlanabilir.
Dipnotlar:
[1] 311 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği 27.05.2020 tarih ve 31137 Sayılı RG yayımlanmıştır.
[2] Muharrem ÖZDEMİR. İstanbul Atlas Üniversitesi Mütevelli Heyet Üyesi. Manisa E. Defterdarı. TELİF HAKLARI. Baskı: 2026
[3] 07.12.2019 tarih ve 30971 Sayılı RG yayımlanmıştır.
[4] http://www.telifhaklari.gov.tr/ana/sayfa.asp?id=439