MİHENK Sistemi Risk Analiz Merkezinde Devreye Alındı
Vergi Denetim Kurulu Başkanlığımız tarafından geliştirilen VDK-MİHENK Sistemi, Başkanlığımız Risk Analiz Merkezinde devreye alınarak merkezi risk analiz çalışmalarında kullanılmaya başlanmıştır.
VDK-MİHENK; başta e-belgeler olmak üzere Başkanlığımızın kullanımında bulunan mali verilerin yapay zekâ ve büyük veri analitiği yöntemleriyle değerlendirilmesine imkân sağlayan yeni nesil bir risk analiz sistemidir. Sistem; çok sayıda ekonomik işlemi birlikte değerlendirerek mal ve hizmetlere ilişkin fiyat, maliyet, satış hacmi ve diğer ekonomik göstergeler arasındaki ilişkilerin analiz edilmesine olanak sağlamaktadır. Mevcut altyapıda fiyat, maliyet, kârlılık ve sektörel marj analizlerinin yapılabilmesi MİHENK’in temel kabiliyetleri arasında öngörülmüştür.
MİHENK ile Başkanlığımızın risk analiz kapasitesinin özellikle transfer fiyatlandırması, emsallere uygunluk ve kazancın ilişkili kişiler arasında fiyatlama yoluyla aktarılmasına yönelik risklerin belirlenmesi bakımından güçlendirilmesi hedeflenmektedir.
Yapay Zekâ Destekli Emsal Analizi
Transfer fiyatlandırması uygulamalarında en önemli hususlardan biri, ilişkili kişiler arasındaki işlemlerde uygulanan fiyat veya bedellerin emsallere uygunluğunun değerlendirilmesidir.
VDK-MİHENK, geniş hacimli mali verilerin yapay zekâ destekli analitik yöntemlerle işlenmesini sağlayarak, benzer nitelikteki işlemlerin ve işlem gruplarının karşılaştırılmasına yönelik Başkanlığımızın analiz kapasitesini önemli ölçüde artırmaktadır.
Sistem sayesinde aynı veya benzer nitelikteki mal ve hizmetlere ilişkin çok sayıda gerçekleşmiş işlem bir arada değerlendirilebilmekte; ilişkili kişiler arasındaki işlemlerde uygulanan fiyatların benzer koşullardaki bağımsız işlemlerden anlamlı ölçüde farklılaşıp farklılaşmadığı analiz edilebilmektedir. Böylece transfer fiyatlandırmasına yönelik emsal analizlerinin daha geniş ve güncel bir veri altyapısı üzerinden gerçekleştirilmesi mümkün hale gelmektedir. MİHENK’in transfer fiyatlandırması çalışmalarında emsal fiyat veritabanı olarak kullanılması ve ilişkili kişiler arasındaki fiyatların benzer bağımsız işlemlerle karşılaştırılması sistemin temel kullanım alanları arasında yer almaktadır.
Bu analizlerde amaç, bir mal veya hizmet için belirli bir fiyat oluşturmak ya da piyasalardaki fiyatlama davranışlarına müdahale etmek değildir. Vergisel açıdan önem taşıyan husus; fiyatın kendisinden ziyade, emsallerinden ayrışan fiyatlama yoluyla kazancın ilişkili bir kişi veya işletmeye aktarılıp aktarılmadığının değerlendirilmesidir.
Bu nedenle MİHENK, yalnızca emsallerine göre yüksek fiyatlanan işlemleri değil, emsallerine göre düşük fiyatlanan işlemleri de analiz edebilecek şekilde tasarlanmıştır. Alım veya satım işlemlerinde emsallerden belirgin biçimde ayrışan fiyatların ilişkili kişiler arasında kâr aktarımı sonucunu doğurup doğurmadığı, risk analiz çalışmalarında dikkate alınabilecektir.
Çok Sayıda Gerçek İşlem Üzerinden Karşılaştırma
MİHENK’in sağladığı önemli imkânlardan biri, emsal analizlerinin sınırlı sayıdaki örnek veya münferit işlemler yerine çok sayıda gerçek ekonomik işlemden oluşan veri setleri üzerinden gerçekleştirilebilmesidir. Sistemin mevcut tasarımında satış fiyatları, işlem hacimleri, maliyet ve kârlılık göstergelerinin birlikte değerlendirilebilmesi öngörülmektedir.
E-belge verilerinin sisteme kısa süre içerisinde yansıması sayesinde analizlerde güncel ekonomik işlemlerden yararlanılabilmektedir. Mevcut altyapıda belirli bir mal veya hizmete ilişkin işlemlerin mali belgeler üzerinden yaklaşık dört günlük veri gecikmesiyle analiz edilebilmesi mümkündür.
Yapay zekâ destekli analizler sayesinde büyük hacimli veri içerisindeki olağan işlem kalıplarının belirlenmesi, bunlardan önemli ölçüde ayrışan işlem ve mükellef gruplarının risk analizi amacıyla değerlendirilmesi hedeflenmektedir.
Önemli not: Sistem tarafından tespit edilen bir fiyat farklılığı tek başına vergisel uyumsuzluk veya eleştiri anlamına gelmemektedir. Transfer fiyatlandırması değerlendirmelerinde işlemin niteliği, miktarı, zamanı, ticari koşulları ve karşılaştırılabilirliği etkileyen diğer unsurların birlikte dikkate alınması esastır.
Coğrafi ve Sektörel Farklılıklar Karşılaştırılabilirlik Analizinde Dikkate Alınabilecek
Aynı mal veya hizmetin farklı bölgelerde, farklı ticari şartlarda veya farklı işletme ölçeklerinde aynı fiyat seviyesinde oluşması beklenemeyeceğinden MİHENK, karşılaştırılabilirlik analizlerini zenginleştirecek farklı veri kırılımlarından da yararlanabilecek şekilde geliştirilmiştir.
Sistem teknik olarak Türkiye geneli yanında il, ilçe ve bölge düzeyinde karşılaştırma yapılmasına imkân sağlamaktadır. Bu kabiliyet, bir bölgedeki fiyatın doğru veya yanlış olduğunun belirlenmesi amacıyla değil; transfer fiyatlandırması analizlerinde farklı coğrafi ve ekonomik şartların karşılaştırılabilirlik üzerindeki etkisinin daha sağlıklı değerlendirilmesi amacıyla kullanılacaktır.
Benzer şekilde satış hacmi, maliyet yapısı ve faaliyet özellikleri gibi ekonomik göstergelerin birlikte analiz edilebilmesi, görünürde birbirine benzeyen ancak ekonomik koşulları farklı olan işlemlerin birbirinden ayrıştırılmasına katkı sağlayacaktır.
İkinci Fazda Sektörel Kâr Marjı Analizleri Devreye Alınacak
VDK-MİHENK’in geliştirme çalışmalarının ikinci fazında sektörel kâr marjı analizleri devreye alınacaktır.
Bu sayede analizler yalnızca mal veya hizmetlerin işlem fiyatları üzerinden değil, mükelleflerin ve işlem gruplarının kârlılık göstergeleri üzerinden de gerçekleştirilebilecektir.
Benzer sektör, faaliyet ve ekonomik koşullardaki işletmelerin kâr marjlarının geniş veri setleri üzerinden analiz edilmesi; emsallerinden önemli ölçüde ayrışan kârlılık seviyelerinin belirlenmesine ve bu farklılıkların transfer fiyatlandırması bakımından taşıdığı risklerin değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.
Bu yönüyle sektörel marj modülü, özellikle transfer fiyatlandırmasında kullanılan kâra dayalı yöntemlerin uygulanması bakımından Risk Analiz Merkezimizin veri ve analiz kapasitesini güçlendirecektir. Fiyat üzerinden doğrudan karşılaştırmanın yeterli olmadığı işlem ve faaliyetlerde, emsal kârlılık düzeylerinin ve marjların daha geniş veri setleri üzerinden incelenebilmesi mümkün hale gelecektir.
Böylece MİHENK’in ilk fazında ağırlıklı olarak işlem ve fiyat verilerinden hareketle gerçekleştirilen analizler, ikinci fazda sektörel kârlılık ve marj göstergeleriyle daha kapsamlı hale getirilecektir.
Amaç Daha İsabetli ve Veri Temelli Risk Analizi
Sistemle amaçlanan; Başkanlığımızın kullanımında bulunan mali verilerin yapay zekâ ve büyük veri teknolojileri kullanılarak daha etkin biçimde analiz edilmesi, özellikle transfer fiyatlandırması ve emsallere uygunluk açısından vergisel risk taşıyabilecek işlemlerin daha isabetli şekilde belirlenmesi ve denetim kaynaklarının riskli alanlara yönlendirilmesine katkı sağlanmasıdır.
MİHENK tarafından üretilen analiz ve göstergeler nihai bir vergisel tespit değil, merkezi risk analiz çalışmalarına veri sağlayan analitik çıktılar niteliğindedir. Bir işlemin emsallerinden ayrışmasının ekonomik veya ticari gerekçeleri bulunabileceği gözetilerek, risk değerlendirmelerinde işlemin bütün özellikleri dikkate alınacaktır.
Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı olarak dijital dönüşüm, yapay zekâ ve büyük veri analitiği alanındaki imkânlardan yararlanarak; daha güçlü veri altyapısına dayanan, daha isabetli risk tespiti yapan ve denetim kaynaklarını doğru alanlara yönlendiren risk odaklı vergi denetimi yaklaşımımızı geliştirmeye devam ediyoruz.
Kaynak: VDK