Amaç ve Dayanak
Genelge, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 167/1 ve 60/5-(b) maddelerine dayanır. Türkiye’deki diplomatik ve konsolosluk misyonları, uluslararası kuruluşlar ve mensuplarına tanınan gümrük ayrıcalıklarına ilişkin işlemleri ve kurye mektupları ile kaplarına uygulanacak esasları düzenler.
Temel Tanımlar
- Diplomatik üye: Birinci sınıf kimlik kartı sahibi diplomatik ajanlar, konsolosluk memurları ve uluslararası kuruluş memurları
- İdari ve teknik personel: İkinci sınıf kart hamili personel
- Takrir: Misyon tarafından düzenlenip Dışişleri Bakanlığınca onaylanan, gümrük vergisi muafiyeti sağlayan belge
- Kurye mektubu: Resmi ve gizli evrak taşıyan kuryeler için her seferinde düzenlenen, beyanname yerine geçen belge
- Diplomatik paket: Misyonların resmi ihtiyaçları için yurt dışından temin ettiği eşya ve malzemeler
Karşılıklılık İlkesi
Hükümler, ilgili ülkede Türk misyonu ve mensuplarına en az bu genelgedeki ayrıcalıkların tanınması halinde uygulanır. Ayrıcalıklar daha kısıtlıysa aynı kısıtlamalar uygulanır, karşılıklılık gereği haklar genişletilebilir. Karşılıklılığın tespitinde Dışişleri Bakanlığının değerlendirmesi esastır.
1.A. Gümrük Ayrıcalıklarına İlişkin İşlemler
1. Araçlar
- Genel: İthal araç yalnızca muafiyetten yararlanmayanlara satılabilir, yalnızca muafiyetten yararlananlara devredilebilir. Her işlemden sonra gümrük idaresi Dışişleri Bakanlığına bilgi verir.
- İthalat (Form B takriri):
- Özel araç: Diplomatik üye ile idari ve teknik personel vergisiz araç ithal edebilir veya yurt içinden alabilir. Eşi için ikinci bir araca karşılıklılık kaydıyla izin verilir.
- Hizmet aracı: Misyon, makul sayıda vergisiz hizmet aracı edinebilir. Kota Dışişleri Bakanlığınca belirlenir.
- Araç, irsaliye tarihinden itibaren 7 gün içinde gümrüğe teslim edilmelidir. Uzatma için 15 gün içinde Dışişleri Bakanlığına başvurulur.
- Alındığında 3 yaşından büyük araçların takririne “Vergi muafiyeti olmayan kişilere satılamaz” şerhi düşülür.
- Satış:
- Dışişleri Bakanlığının ön izni gerekir.
- Görev süresince muafiyeti olmayanlara yalnızca bir araç satılabilir.
- Satın alındığında 3 yaşından büyük araçlar satılamaz (ihraç, devir veya terk edilebilir).
- Satış izni, ithal tarihinden 2 yıl sonra verilebilir. Kesin ayrılışta bu süre 1 yıla indirilebilir.
- Hizmet araçları ithal tarihinden 5 yıl sonra satılabilir.
- Otobüs, minibüs, kamyon, kamyonet ve treyler satılamaz, yalnızca devredilebilir.
- Satış izni 2 ay geçerlidir ve bir kez 2 ay uzatılabilir.
- İhracat: Nota ile Dışişleri Bakanlığına bildirim yapılır, “Taşıt İhraç İzin Belgesi” ile gümrükte ihraç edilir.
- Devir: Devir işleminde süre kısıtı yoktur. “Taşıt Devir İzni Belgesi” ile yapılır ve yeni kayıt tarihi yeni ithal tarihi sayılır. Geçici girişle ithal edilen araçlar ile Form B araçları arasında karşılıklı devir yapılamaz.
- Gümrüğe terk: Hazineye masraf getirmeyecek şekilde yapılabilir.
- Çalınma, kaza, hurda: Resmi belgeyle tevsik edilir. Hurdaya ayırma için Dışişleri Bakanlığının ön izni gerekir. Yerine yeni araç edinilmesi Bakanlığın takdirindedir.
- Diğer araçlar: Yat, deniz motoru ve motosikletlere özel araç kuralları uygulanır. Yatlar sahibi ayrıldıktan sonra Türk limanlarında en fazla 5 yıl bekletilebilir. Motorsuz karavanların satış, devir ve ihracı için Dışişleri Bakanlığının onayı yeterlidir.
2. Kişisel Eşya, Ev Eşyası ve Diplomatik Paketler
- İthalat (Form A takriri): Görev süresince getirilen kişisel ve ev eşyası vergisiz ithal edilir. Elektrikli ve elektronik eşya listede detaylı belirtilir.
- Kotalar: Diplomatik üye ile idari ve teknik personel takvim yılında en fazla 240 litre yüksek alkollü içki (%22 ve üzeri) ve 200 karton sigara ithal edebilir. Misyonlar bu kotalardan muaf tutulabilir.
- Takrir nüshaları: Tüketim eşyası için 4, dayanıklı tüketim eşyası için 5 örnek düzenlenir.
- Serbest dolaşıma giriş: Karşılıklılık kapsamındaki ülkelerde eşya, ithal tarihinden 3 yıl sonra serbest dolaşıma girmiş sayılır. Özellikli eşya için bu süre uygulanmaz.
- Kapsam dışı ülkeler: Dayanıklı eşya ilke olarak ihraç edilir. Satış, Dışişleri Bakanlığının ön izniyle ithal tarihinden 5 yıl sonra veya eşya sahibinin Türkiye’yi kesin terk etmesi halinde mümkündür.
- Devir ve satış: Devir yeni takrirle yapılır. Satış ve teslim gümrükte yapılır, vergiler teslimden önce ödenir.
3. Makine ve Teçhizat
İthal, Dışişleri Bakanlığının ön iznine bağlıdır. Takrirde eşyanın cinsi, değeri, seri numarası, kullanım yeri ve amacı gibi ayrıntılı bilgiler yer alır.
4. Sergi Malzemesi
- Misyon binasında sergilenecek malzeme Form A takriri ile ithal edilir ve sergi sonunda ihraç edilir.
- Misyon binası dışındaki fuar ve sergiler genel gümrük mevzuatına tabidir. Önceden Dışişleri Bakanlığı Yurtdışı Tanıtım ve Kültürel İlişkiler Genel Müdürlüğüne bildirim yapılır ve geçici ithalat için garanti mektubu sunulur.
5. Bağış
Araç ve diğer dayanıklı tüketim eşyasının yerel kurumlara bağışı Dışişleri Bakanlığının onayına tabidir.
6. Kültürel Miras Eserleri
İthal ve ihraç, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre yapılır. Diplomatik üyelerin ithal ettiği yabancı kökenli kültür varlıkları satılamaz veya devredilemez, yalnızca ihraç edilir veya devlet müzelerine bağışlanır. Türkiye’de edinilen eserler ihraç edilemez, yalnızca devlet müzelerine bağışlanır.
B. Kurye Mektupları ve Kaplarına Uygulanacak Esaslar
1.1 Kurye Mektupları
Mektupta şu bilgiler bulunmalıdır:
- Kuryenin adı soyadı ve pasaport numarası
- Düzenleyen Dışişleri Bakanlığı veya temsilciliğin açık adı ve mührü
- Kap sayısı
İthalat ve ihracatta Form C (giriş beyanı) ve Form D (çıkış beyanı) kullanılır.
1.2 Kurye Kapları
- Bir kurye günde en fazla 5 kap (her biri en fazla 30 kg) sokabilir. Parça başına en çok 5 kg aşım, gümrük müdürü veya müdür yardımcısınca re’sen onaylanabilir. Daha ağır veya fazla kap için Dışişleri Bakanlığınca onaylı Form A takriri gerekir.
- Kurye refakatinde olmayan, pilota emanet edilen kaplar da aynı limitlerle tek konşimentoyla kabul edilir. Gümrüksüz sahada, Kurye Karşılama Kartı hamili misyon görevlisine teslim edilir.
- Kaplar ilgili Dışişleri Bakanlığı veya temsilciliğin mührüyle kapatılmış olmalı, kuryenin taşıdığı kap sayısı mektuptaki sayıyı aşmamalıdır.
- X-ray: Kaplar ilke olarak X-ray’den geçirilmez. Makul ölçüden büyük veya ciddi şüphe uyandıran kaplar, yalnızca Dışişleri Bakanlığının onayıyla ve temsilciliğin yetkilisi huzurunda açılabilir. İtiraz halinde kap, Bakanlığın görüşü alınarak ülkeye sokulmadan gönderen devlete iade edilir.
- Pilotlar, kurye evrakını gümrükten geçirme hakkına sahip değildir ve çantayı havalimanı giriş kartı sahibi yetkiliye teslim etmek zorundadır.
Diplomatik İşlemler Genelgesi (2026/….) – Özet
Yayımlayan: T.C. Ticaret Bakanlığı, Gümrükler Genel Müdürlüğü
Tarih / Sayı: 05/10/2026 – E-18723479-153.99-00127017053
Dağıtım: Tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlükleri
Yürürlükten kaldırılan: 2000/21 ve 2015/10 sayılı Genelgeler